Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылым философиясының кіші саласы
Subfield of philosophy of science
Биология философиясы – биологиялық және биомедициналық ғылымдардағы эпистемологиялық, метафизикалық және этикалық мәселелерді зерттейтін ғылым философиясының кіші саласы. Философтар мен жалпы философиямен айналысушылар биологияға бұрыннан-ақ қызығушылық танытқанмен (мысалы, Аристотель, Декарт және Кант), биология философиясы 1960 және 1970 жылдарда Дэвид Халлдың зерттеулерімен байланысты философияның жекелеген саласы ретінде қалыптасты. Одан кейін ғылым философтары биологияға одан да көп көңіл бөлді, бұл 1930-1940 жылдардағы неодарвинизмнің дамуынан басталып, 1953 жылы ДНК құрылымының ашылуымен және генетикалық инженерияның жаңа жетістіктерімен жалғасты. Басқа маңызды идеяларға барлық тіршілік процестерін биохимиялық реакцияларға дейін тоғыту және психологияны кең ауқымды неврологияға енгізу кіреді.
The philosophy of biology is a subfield of philosophy of science, which deals with epistemological, metaphysical, and ethical issues in the biological and biomedical sciences. Although philosophers of science and philosophers generally have long been interested in biology (e. g., Aristotle, Descartes, and Kant), philosophy of biology only emerged as an independent field of philosophy in the 1960s and 1970s, associated with the research of David Hull. Philosophers of science then began paying increasing attention to biology, from the rise of Neodarwinism in the 1930s and 1940s to the discovery of the structure of DNA in 1953 to more recent advances in genetic engineering. Other key ideas include the reduction of all life processes to biochemical reactions, and the incorporation of psychology into a broader neuroscience.
Биологиялық заңдар және биологияның дербестігі
Биология философиясындағы маңызды мәселе – биологияны химия мен физика сияқты төменгі деңгейдегі ғылымдарға тоғысуға бола ма. Материализм – организмдерді қоса алғанда, кез келген биологиялық жүйенің тек молекулалардың өзара әрекеттесуінен тұратындығы туралы көзқарас; ол витализмге қарама-қарсы. Әдістемелік тұрғыдан алғанда, тоғысу биологиялық жүйелердің химиялық және молекулалық деңгейде зерттелуін білдіреді. Эпистемологиялық тұрғыдан алғанда, тоғысу биологиялық процестер туралы білімді төменгі деңгейдегі процестер туралы білімге тоғыстыруға болады дегенді білдіреді, бұл күмәнді талап. Ғылымдағы холизм – жоғары деңгейдегі процестерге, жүйе элементтерінің уақыт өте келе өзара әрекеттесуінен туындайтын кең ауқымды құбылыстарға басымдық беретін көзқарас. Мысалы, бір түрдің құрғақшылықтан аман қалса, ал басқаларының жойылуын түсіндіру үшін холистік әдіс бүкіл экожүйені қарастырады. Бұл жағдайда экожүйені құраушы бөліктерге тоғыстыру жалпы мінез-құлқының (бұл жағдайда биологиялық әртүрліліктің төмендеуі) себептерін түсіндіруде тиімді болмайды. Холистердің пікірінше, жеке организмдерді олардың экожүйесінің аясында түсіну қажет болса, төменгі деңгейдегі биологиялық процестерді де олар қатысатын тірі организмнің кең контекстінде түсіну керек. Бұл көзқарасты қолдайтындар гендік модуляцияның (эпигенетикалық өзгерістерді қоса алғанда) көп бағытты және көп қабатты сипатының толық түсіндіру күші үшін редукционистік көзқарас жеткіліксіз аймақ екенін атап көрсетеді. Организмдердегі барлық процестер физикалық заңдарға бағынады, бірақ кейбіреулер жансыз және биологиялық процестердің арасындағы айырмашылық биологиялық қасиеттердің ұйымдастырылуы кодталған ақпаратпен бақыланатындығында деп санайды. Бұл Эрнст Майр және Дэвид Халл сияқты биологтар мен философтарды классикалық физикадан алынған ғылым философиясын қолдануға тырысқанда туындаған кейбір мәселелерді шешу үшін Чарльз Дарвиннің қатаң философиялық ойларына қайта оралуға итермеледі. Физикада қолданылған ескі позитивистік тәсіл қатаң детерминизмге баса назар аударды және эксперимент барысында тексеруге болатын, жалпыға бірдей қолданылатын заңдарды ашуға әкелді. Биология үшін бұл тәсілді қолдану қиын болды. Стандартты ғылым философиясы тірі организмдерге тән көптеген нәрселерді, атап айтқанда, мұрагерлік генотип түріндегі тарихи компонентті ескермеген сияқты. Биология философтары «телеология» ұғымын да зерттеді. Кейбіреулер эволюцияны түсіндіріп, болжауға қабілетті ғаламдық телеологияға ғалымдардың қажеті жоқ, өйткені Дарвин оны ұсынды деп мәлімдеді. Бірақ мақсат немесе функцияға қатысты телеологиялық түсіндірмелер биологияда пайдалы болып қала берді, мысалы, макромолекулалардың құрылымдық конфигурациясын түсіндіруде және әлеуметтік жүйелердегі ынтымақтастықты зерттеуде. «Телеология» терминін генетикалық бағдарламалар немесе басқа физикалық жүйелермен қатаң бақыланатын жүйелерді сипаттау және түсіндіру үшін қолдануды нақтылау және шектеу арқылы телеологиялық сұрақтарды барлық негізгі органикалық процестердің физикалық табиғатына берік болып қала отырып, қоюға және зерттеуге болады. Кейбір философтар Чарльз Дарвиннің идеялары биологиядағы телеологияның соңғы қалдықтарын жойғанын айтса да, бұл мәселе әлі де талқыланып жатыр. Биология философиясының осы салаларындағы пікірталас тоғысуды жалпы қалай қарастыратынына байланысты.
A prominent question in the philosophy of biology is whether biology can be reduced to lower level sciences such as chemistry and physics. Materialism is the view that every biological system including organisms consists of nothing except the interactions of molecules; it is opposed to vitalism. As a methodology, reduction would mean that biological systems should be studied at the level of chemistry and molecules. In terms of epistemology, reduction means that knowledge of biological processes can be reduced to knowledge of lower level processes, a controversial claim. Holism in science is the view that emphasizes higher level processes, phenomena at a larger level that occur due to the pattern of interactions between the elements of a system over time. For example, to explain why one species of finch survives a drought while others die out, the holistic method looks at the entire ecosystem. Reducing an ecosystem to its parts in this case would be less effective at explaining overall behavior (in this case, the decrease in biodiversity). As individual organisms must be understood in the context of their ecosystems, holists argue, so must lower level biological processes be understood in the broader context of the living organism in which they take part. Proponents of this view cite our growing understanding of the multidirectional and multilayered nature of gene modulation (including epigenetic changes) as an area where a reductionist view is inadequate for full explanatory power. All processes in organisms obey physical laws, but some argue that the difference between inanimate and biological processes is that the organisation of biological properties is subject to control by coded information. This has led biologists and philosophers such as Ernst Mayr and David Hull to return to the strictly philosophical reflections of Charles Darwin to resolve some of the problems which confronted them when they tried to employ a philosophy of science derived from classical physics. The old positivist approach used in physics emphasised a strict determinism and led to the discovery of universally applicable laws, testable in the course of experiment. It was difficult for biology to use this approach. Standard philosophy of science seemed to leave out a lot of what characterised living organisms namely, a historical component in the form of an inherited genotype. Philosophers of biology have also examined the notion of “teleology.” Some have argued that scientists have had no need for a notion of cosmic teleology that can explain and predict evolution, since one was provided by Darwin. But teleological explanations relating to purpose or function have remained useful in biology, for example, in explaining the structural configuration of macromolecules and the study of co operation in social systems. By clarifying and restricting the use of the term “teleology” to describe and explain systems controlled strictly by genetic programmes or other physical systems, teleological questions can be framed and investigated while remaining committed to the physical nature of all underlying organic processes. While some philosophers claim that the ideas of Charles Darwin ended the last remainders of teleology in biology, the matter continues to be debated. Debates in these areas of philosophy of biology turn on how one views reductionism more generally.
Биологияның этикалық әсері
Шарон Стрит қазіргі эволюциялық биологиялық теория реалистер үшін "Дарвиндік дилемма" деп аталатын жағдайды тудырады деп мәлімдейді. Оның пікірінше, мұның себебі біздің моральдық бағалауларымыз әлем туралы нақты ақиқатты көрсетуі екіталай. Оның айтуынша, моральдық үкімдер мен интуициялар, біздің өрбуге қабілеттілігімізді арттырса, солар іріктеліп алынған болуы мүмкін, және олардың іріктелуіне осы моральдық интуициялардың ақиқаттығы себеп болғанына ешқандай себеп жоқ. Ол атап көрсетеді, көптеген адамдардың ортақ моральдық интуициясы – жақын туысқа көмектесудің алғашқы себебі болуы, бұл интуиция өрбуге қабілеттілікті арттыруға ықпал етеді, ал жақын туысқа көмектеспеудің себебі болуы – мүлдем ешкімде кездеспейтін интуиция, және ол өрбуге қабілеттілікті төмендетуі мүмкін. Дэвид Копп Стритке жауап ретінде реалистер осы дилемма деп аталатын жағдайдан "квази-іздену" позициясын қабылдау арқылы шыға алады деп аргументтеді. Копп "квази-іздену" дегеніміздің мағынасын түсіндіреді, ол белгілі бір қоғамдағы моральдық ұстанымдар шындыққа белгілі бір дәрежеде жақын болуы мүмкін дегенді білдіреді. Ол мұны моральдың мақсаты – қоғамға әлеуметтік тұрақтылық сияқты негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыруға мүмкіндік беру екендігіне сілтеме жасау арқылы негіздейді, ал сәтті моральдық кодекстері бар қоғам мұны жақсырақ істейді.
Sharon Street claims that contemporary evolutionary biological theory creates what she calls a “Darwinian Dilemma” for realists. She argues that this is because it is unlikely that our evaluative judgements about morality are tracking anything true about the world. Rather, she says, it is likely that moral judgements and intuitions that promote our reproductive fitness were selected for, and there is no reason to think that it is the truth of these moral intuitions which accounts for their selection. She notes that a moral intuition most people share, that someone being a close family member is a prima facie good reason to help them, happens to be an intuition likely to increase reproductive fitness, while a moral intuition almost no one has, that someone being a close family member is a reason not to help them, is likely to decrease reproductive fitness. David Copp responded to Street by arguing that realists can avoid this so called dilemma by accepting what he calls a “quasi tracking” position. Copp explains that what he means by quasi tracking is that it is likely that moral positions in a given society would have evolved to be at least somewhat close to the truth. He justifies this by appealing to the claim that the purpose of morality is to allow a society to meet certain basic needs, such as social stability, and a society with a successful moral codes would be better at doing this.
Басқа көзқарастар
Биология философиясының бір көрінісі – қазіргі заманғы биологиялық зерттеулер мен биотехнологиялардың дамуы биология мен технология арасындағы дәстүрлі философиялық айырмашылық туралы түсініктерге, сондай-ақ этика, қоғам және мәдениет салаларына қандай әсер еткендігін қарастырады. Мысалы, философ Юджин Тэкердің «Биомедиа» кітабында осы мәселелер талданған. Такер, биоинформатика және биокомпьютерлік есептеулер сияқты салалардағы қазіргі зерттеулерге, сондай-ақ ғылым тарихындағы еңбектерге (әсіресе Жорж Кангуилхем, Лили Кей және Ханс Йорг Райнбергердің жұмыстарына) сүйене отырып, биомедианы «медициналық немесе медициналық емес мақсаттар үшін биологиялық компоненттер мен процестерді ақпараттық тұрғыдан қайта қарастыру» деп анықтайды. Бұл мәнді артық айту қиын: биомедиа биологиялықты ақпараттық деп түсінуге, бірақ оны материалдық емес деп қарастырмауға байланысты. Биология философиясының кейбір бағыттары ғылымды зерттеу, ғылым мен технологияны зерттеу, антропология, ғылым социологиясы және саяси экономика салаларының көзқарастарын қамтиды. Осы саладағы еңбектерге Мелинда Купер, Лучиана Паризи, Пол Рабинов, Николас Роуз және Кэтрин Уолдби сияқты ғалымдардың зерттеулері жатады. Биология философиясы тарихи тұрғыдан теориялық эволюциялық биологиямен тығыз байланысты болған, бірақ соңғы кезде молекулалық биологияны зерттеу сияқты түрлі бағыттар пайда болды.
One perspective on the philosophy of biology is how developments in modern biological research and biotechnologies have influenced traditional philosophical ideas about the distinction between biology and technology, as well as implications for ethics, society, and culture. An example is the work of philosopher Eugene Thacker in his book Biomedia. Building on current research in fields such as bioinformatics and biocomputing, as well as on work in the history of science (particularly the work of Georges Canguilhem, Lily E. Kay, and Hans Jörg Rheinberger), Thacker defines biomedia as entailing "the informatic recontextualization of biological components and processes, for ends that may be medical or non medical biomedia continuously make the dual demand that information materialize itself as gene or protein compounds. This point cannot be overstated: biomedia depend upon an understanding of biological as informational but not immaterial." Some approaches to the philosophy of biology incorporate perspectives from science studies and/or science and technology studies, anthropology, sociology of science, and political economy. This includes work by scholars such as Melinda Cooper, Luciana Parisi, Paul Rabinow, Nikolas Rose, and Catherine Waldby. Philosophy of biology was historically associated very closely with theoretical evolutionary biology, but more recently there have been more diverse movements, such as to examine molecular biology.
Ғылыми зерттеулер процесі
Биология саласындағы зерттеулер басқа ғылымдарға қарағанда теорияға аз сүйенуді жалғастыруда. Бұл әсіресе геномдық сияқты әртүрлі "омикалық" салалар үшін жоғары өнімділіктегі скрининг әдістерінің қолжетімділігіне байланысты, олардың күрделілігі оларды негізінен деректерге негізделген етуде. Кейбіреулер мұндай деректерге көп жұмсалатын ғылыми жаңалықтарды эмпиризм, теория және компьютерлік симуляциядан кейінгі төртінші парадигма деп санайды. Басқалары деректерге негізделген зерттеулер теорияны алмастыруға жақын деген ойды жоққа шығарады. Krakauer және авторлар тобы: "Машиналық оқыту – механикалық теорияны құруға дайындалу үшін деректерді алдын ала өңдеудің қуатты құралы, бірақ оны ғылыми зерттеудің соңғы мақсаты деп қарастыруға болмайды" дейді. Ракологиялық биологияға қатысты, Raspe және авторлар тобы: "Ісіктер биологиясын жақсырақ түсіну – кез келген жоғары өнімділік деректерінен қажетті ақпаратты алу үшін маңызды" деп мәлімдейді. 2013 жылы "Science" журналы қатерлі ісікке қарсы иммунотерапияны жылдың жаңалығы ретінде таңдады. Олардың түсіндірмесіне сәйкес, иммунотерапияның табыстарынан алынған сабақ – олар негізгі биологияның кодтарын шешуден туындады. Теория биологияда физикадағыға қарағанда аз қатаң формальданған. Физикадағыдай 1) классикалық математикалық-талдамалық теориядан басқа, 2) статистикаға негізделген, 3) компьютерлік симуляция және 4) тұжырымдамалық/сөздік талдау бар. Dougherty және Bittner биологияның ғылым ретінде дамуы үшін оны математикалық модельдеудің қатаңдығына көшіру керектігін, әйтпесе "бос сөздерге" ұшырауы мүмкін екенін айтады. Ісік биологиясын зерттеуде жасушалық сигнализация процестерін сипаттау көбінесе жеке гендер мен белоктардың функциясын анықтауға бағытталған. Алайда, Janes сигнализацияның жасуша шешімдерін қабылдаудағы контекстке тәуелділігін көрсетті, бұл жүйелік тәсілдің қажеттілігін дәлелдейді. Клиникалық алдын ала зерттеулерде контекстке тәуелділікке назар аудармаушылықты дәлелдейтін факт – алдын ала біомаркерлер сирек клиникалық сынақтарға өткізіледі, олар дәрі-дәрмектен пайда көретін науқастарды анықтауға көмектесер еді.
Research in biology continues to be less guided by theory than it is in other sciences. This is especially the case where the availability of high throughput screening techniques for the different " omics" fields such as genomics, whose complexity makes them predominantly data driven. Such data intensive scientific discovery is by some considered to be the fourth paradigm, after empiricism, theory and computer simulation. Others reject the idea that data driven research is about to replace theory. As Krakauer et al. put it: "machine learning is a powerful means of preprocessing data in preparation for mechanistic theory building, but should not be considered the final goal of a scientific inquiry." In regard to cancer biology, Raspe et al. state: "A better understanding of tumor biology is fundamental for extracting the relevant information from any high throughput data." The journal Science chose cancer immunotherapy as the breakthrough of 2013. According to their explanation a lesson to be learned from the successes of cancer immunotherapy is that they emerged from decoding of basic biology. Theory in biology is to some extent less strictly formalized than in physics. Besides 1) classic mathematical analytical theory, as in physics, there is 2) statistics based, 3) computer simulation and 4) conceptual/verbal analysis. Dougherty and Bittner argue that for biology to progress as a science, it has to move to more rigorous mathematical modeling, or otherwise risk to be "empty talk". In tumor biology research, the characterization of cellular signaling processes has largely focused on identifying the function of individual genes and proteins. Janes showed however the context dependent nature of signaling driving cell decisions demonstrating the need for a more system based approach. The lack of attention for context dependency in preclinical research is also illustrated by the observation that preclinical testing rarely includes predictive biomarkers that, when advanced to clinical trials, will help to distinguish those patients who are likely to benefit from a drug.