Кіріспе

Берлин, Германиядағы ежелгі заттар мұражайы

Алты музей (ағылшын тілінде: Old Museum) – Германияның Берлин қаласының тарихи орталығындағы Музей аралында орналасқан, тізімге алынған ғимарат. 1825 және 1830 жылдар аралығында Пруссия королі Фредерик Вильгельм III-нің бұйрығымен Карл Фредерик Шинкельдің жобалары бойынша салынған бұл ғимарат неміс неоклассикалық архитектурасының маңызды туындысы саналады. Оның шығысында Берлин соборы, оңтүстігінде Берлин сарайы және батысында Цейгаус орналасқан. Қазіргі таңда Алты музейде Ежелгі жинақтар коллекциясы (Antikensammlung) және Монета кабинетінің (Münzkabinett) бір бөлігі орналасқан. Музей аралы кешенінің құрамындағы Алты музей 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралар тізіміне енгізілді, бұл мұражайдың әлеуметтік және сәулеттік құбылыс ретінде дамуына куәлік етеді.

Жоспарлау және орналасу

XIX ғасырдың басында Германия буржуазиясы өзін-өзі жақсырақ танып, өзіне сенімділікте артты. Осы өсіп келе жатқан тап өзі мен өнер арасындағы қарым-қатынасқа қатысты жаңа ойларды қабылдады, сондай-ақ өнердің бәріне ашық болуы және азаматтардың толыққанды мәдени білім алу мүмкіндігіне ие болуы керек деген түсініктер қоғамға сіңе бастады. Пруссия королі Фридрих Вильгельм III осы Гумбольдттың білім беру идеалының ынталы жақтаушысы болды және Карл Фридрих Шинкельге патшалық өнер жинағы үшін қоғамдық мұражай жоспарлауды тапсырды.

Шинкельдің жоспарлары

Шинкельдің Корольдік мұражайына арналған жоспарлары, сол кезде белгілі болғандай, мұрагер ханзаданың, болашақ король Фридрих Вильгельм IV-тің жобаларына әсер етті. Ол классикалық антикалық дәуірдің күшті ықпалында болған ғимаратты қалаған. Ханзада тіпті Шинкельге классикалық портикпен безендірілген үлкен залдың қалам салған эскизін жіберді. Шинкельдің жоспарлары Корольдік мұражайын Берлиннің Lustgarten (саябақ) айналасындағы ғимараттар ансамбліне енгізді. Оңтүстікте орналасқан Штадшлосс – дүниелік биліктің символы, батыстағы Зейгхаус – әскери күштің, ал шығыстағы Берлин соборы – құдайлық биліктің нышаны болды. Саябақтың солтүстігіндегі мұражай халықты біліммен қамтамасыз етуге арналған еді, ол ғылым мен өнердің символы болды, және бәрінен бұрын олардың жарықшысы – өзін-өзі білетін буржуазия. Саябаққа қараған жағындағы қарапайым бағаналы зал, орынның мәніне сай әсем стильде жасалған, ғимаратқа ерекше мінез беретін еді. Он сегіз иондық бағананың орналасуы саябақтың пішінімен анықталды. Портик мұражай ғимаратына лайықты сыртқы көрініс беру үшін жобаланды, онда ескерткіштер орналастырылуы тиіс еді. Шинкель Корольдік мұражайдың жоспарларын 1822/23 жылдары-ақ жасаған, бірақ құрылыс 1825 жылға дейін басталмады. Құрылысы 1828 жылы аяқталып, мұражай 1830 жылдың 3 тамызында ашылды. Шинкель Неоклассикалық стильде Барокко соборын жаңартуға да жауапты болды, сонымен қатар Пётр Жозеф Ленненің саябақты жаңартуына елеулі ықпал етті, бұл мұражай құрылысымен бірге жүрді, нәтижесінде үйлесімді және біртұтас ансамбль құрылды.

Мұражай аралы

1841 жылы король Фридрих Вильгельм IV Шпрей аралының (қазіргі Музей аралы) бүкіл солтүстік бөлігін "өнер мен ғылымның қасиетті ошағына айналдыру" туралы патшалық жарлық шығарды. 1845 жылы "Жаңа" (Neues Museum) мұражайының құрылысы аяқталғаннан кейін Корольдік мұражай "Ескі" (Altes Museum) деп аталды, және ол атау бүгінгі күнге дейін сақталып келеді. 1855 жылы Фридрих Август Стулер "Жаңа" мұражайды (Neues Museum) аяқтағаннан кейін Музей аралы пішіне бастады. Одан кейін Иоганн Генрих Штрак салған Ұлттық галерея (Nationalgalerie, қазіргі Alte Nationalgalerie) (1876), Эрнст фон Ине, Стулердің жобалары бойынша Kaiser Friedrich Museum (қазіргі Bodemuseum) (1904) және Альфред Мессел мен Людвиг Хоффманның Пергамон мұражайы (Pergamonmuseum) (1930) салынды. Осылайша Музей аралы қазіргі институтқа айналды. Юлиус Карл Рашдорфтың 1894–1905 жылдары Берлин соборын нео-ренессанс стиліндегі соборға қайта жаңартуы (Шинкельдің салған классикалық собордың орнына) классикалық ансамбльге елеулі нұқсан келтірді, әсіресе жаңа собордың көлемі бұрынғысына қарағанда айтарлықтай үлкен болды.

Музейдің мазмұны

Патша тағайындаған, мұражай тұжырымдамасын жасауға жауапты комиссия, ұсынылып отырған ғимаратта тек "Жоғары өнерді" көрсетуге шешім қабылдады, оған жоғары қабатта ескі шеберлердің суреттері, гравюралары мен сызбалары, ал төменгі қабатта ежелгі Грекия мен Римнің классикалық мүсіндері кірді. Бұл этнографияны, тарихқа дейінгі кезеңді және Ассирия, Парсы және басқа елдерден қазба жұмыстарынан табылған ежелгі Таяу Шығыстың қазыналарын қосуға мүмкіндік бермеді; оның орнына, бұл артефактілер негізінен Монбижоу сарайында сақталды.

20 ғасыр

Нацистік дәуірде Алтес мұражайының өзі де, қайта жобаланған Люстгарденнің парад алаңында да үгіт-насихат мақсатында пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталуға жақын ғимараттың алдында танк-цистерна жарылып, ауыр зақымдалды. Шинкель мен Питер Корнелиус салған вестибюль мен портиктің артқы қабырғасын әшекейлеген фрескалардың көп бөлігі жойылды. 1998 жылдан бері Классикалық ежелгіліктер жинағы Альтес мұражайының бірінші қабатында грек коллекциясын, оның ішінде қазынасын көрсетеді. Музейдің екінші қабатында арнайы көрмелер ұйымдастырылады.