Кіріспе
Иеронимдер немесе Жеронимдер, сондай-ақ ресми түрде Киелі Жероним ордені (Ordo Sancti Hieronymi; қысқартылған OSH) ретінде танылған, католик шөлге тығылған діни орден және Киелі Августин ережесі бойынша өмір сүретін бірнеше шөлге тығылған монахтар қауымдарының ортақ атауы. Алайда, олардың өмірінің негізгі ұстанымы 5 ғасырдың шөлге тығылған монахы және Киелі кітап зерттеушісі Жеронимдік қағидалар болып табылады. Бұл атаумен аталған негізгі топ 14 ғасырда Иберия түбегінде құрылған. Олардың діни киімі – ақ көйлек, қоңыр түсті, капюшонды скапуляр және қоңыр түсті мантия. Құдайға сыйынған қызметтерде олар қоңыр түсті капюшон киеді.
The Hieronymites or Jeronimites, also formally known as the Order of Saint Jerome (Ordo Sancti Hieronymi; abbreviated OSH), is a Catholic cloistered religious order and a common name for several congregations of hermit monks living according to the Rule of Saint Augustine, though the role principle of their lives is that of the 5th century hermit and biblical scholar Jerome. The principal group with this name was founded in the Iberian Peninsula around the 14th century. Their religious habit is a white tunic with a brown, hooded scapular and a brown mantle. For liturgical services, they wear a brown cowl.
Шығу тегі
Испанияның Толедо қаласының жанында құрылған бұл орден, Испания мен Португалиядағы бірнеше шөлге кетіп, усақ-түйекпен айналысқан қауымдардың Жером мен Римдік Пауланың өмірін ұстануға деген өзіндік қызығушылығынан пайда болды. Осындай өмір салты Испанияда тез тарады. Олардың екеуі, Педро Фернандес и Печа мен Фернандо Яньес и де Фигероа, монахтардың белгілі бір ережелерімен қатар, қоғамда тұрақтырақ өмір сүрудің тиімдірек екеніне келісті. Олардың басшылығымен Лупианада Әйгілі Бартоломей монастыры құрылды, ал Фернандес и Печа алғашқы приоры болды. 1373 жылдың 18 қазанында Папа Григорий XI оларды Әйгілі Августин ережелерімен діни орден ретінде мойындап, паптық бұйрық шығарды. Конституцияларға олардың қасиетті қамқоршыларының үйретіктері енгізілді. 1415 жылға қарай осы рухта 25 үй болды; сол жылы Папа оларды біріктіріп, епископтық биліктен тәуелсіз, босатылған орден мәртебесін берді. Орден бастапқыда Испания королінің үлкен құрметіне ие болды және көп ұзамай Иберия түбегіндегі ең танымал монастырлардың біріне ие болды: Эстремадурадағы Гвадалупе қасиетті Марияның корольдік монастыры, Испания; Лиссабондағы Бейтлехем қасиетті Марияның корольдік монастыры, Португалия; және Испания корольдері жерленген Эль-Эскориалда Испания королі Филипп II салған сұлу монастырь.
Америка миссиясы
Кариб теңізіндегі Антиль аралдарының пасторлық күтімі кардинал Франсиско Хименес де Циснеросқа сеніп тапсырылды, ол үш монахтан тұратын шағын топты Эспаньолаға жіберді. Олар испан отарлаушыларына қарсы жасалған, жергілікті халыққа қатыгездік көрсеткені туралы айыптауларды қарау үшін жіберілді. Бұл айыптауларды сол кездегі дін қызметкері Бартоломе де лас Касас ең қатты айтқан болатын. Олар де ла Касастың айыптаған зұлпыларын тоқтатуда тиімді болмады. Монахтардың басшысы Луис де Фигероа кейін 1523 жылы Санто-Домингоның үшінші епископы болып тағайындалды, ол кезде Куба және Пуэрто-Рико аралдары да осы епископтыққа кіретін. Ол 1526 жылы епископқа бекітілмес бұрын қайтыс болды. Орденнің тағы бір мүшесі Хуан де Арзоларас (немесе Альзолорас) 1566-1568 жылдары Санто-Доминго архиепископы қызметін атқарды, содан кейін Канар аралдарының епископы болып тағайындалды.
Қазіргі заман
Орденнің ерлер бөлімі 18 ғасырда құлдырап, 1835 жылы испан үкіметі тарапынан толықтай жойылды. Сол кезде 48 монастырь болды, онда шамамен мың монах тұрды. Монастырь ғимараттарының тағдыры әртүрлі болды. Көбісі қирап, екіншілері басқа діни ордендерге берілді, ал кейбіреулері сыра зауыдына, астық сақтауға немесе демалыс үйіне айналды. Канондық құқық бойынша, діни орденді тек Ватикан ғана таратуға құқылы, сондай-ақ, қажет деп тапса, бір ғасырға дейін оны қайта құруға да құқылы. 1925 жылы иеронимдік монахтар (таратуға ұшырамаған) Ватиканға ерлер бөлімін қайта құру туралы өтініш жасады. Ол қабылданды, Сеговиядағы Парал қасиетті Мария монастырында жаңа монахтар қауымы құрылды. Алайда, 1931 жылғы Республиканың және 1936-1939 жылдардағы Испания азамат соғысының салдарынан орденнің бас басқармасы 1969 жылға дейін құрыла алмады. 2012 жылғы мәлімет бойынша, бір монахтар қауымы – Парал қасиетті Мария монастыры және 18 монахтар монастыры (17-сі Испанияда, біреуі Үндістанда) бар. Иеронимдік орден – монахтық орден, қазіргі таңда толығымен көңіл көтеруге бағытталған. Жалғыздық пен тыныштық, талмай дұға ету және денсаулықты сақтау арқылы орден монахтарын Құдайға жақындастыруға тырысады. Иеронимдіктер, олардың монахтық өмірге қаншалықты берілгеніне байланысты, шіркеудің өмірі де соғұрлым жемісті болатынын түсінеді. Иеронимдіктер олардың дұғасы монастырьдан тыс әлемге зор әсер ете алады деп сенеді. Осы ортада иеронимдік монахтың өмірі қалыптасады, таңертең әдетте қол жұмысына жұмсалады – монахтардың күнкөріс құралы, ал түстен кейін ойлануға, дұға етуге және оқуға арналады. Күн бойы монахтар сағаттық литургияны орындау және Эвхаристияны тойлау үшін жиналады. Иеронимдіктер осы дұға сәттерін өмір жолы арқылы өткізіп, барлық адамдарға деген толық сүйіспеншілікпен өмір сүруді мақсат етеді. Иеронимдіктер осы ішкі бағытталған өмір салты – елшілік қызметтің тамаша және тиімді түрі деп санайды. Олар, тыныш емес әлемнің ортасында, Құдайдың шақыруымен монастырлық оңашада өмір сүруге белгілі бір уақыт бөлгендер бар деп сенеді. Осы себепті иеронимдік монастырлары тыныш және дұғалық қолдауға кепілдік беретін келушілерді құнақжайлы қарсы алады.
Орденнің монахтары
Иеронимдік монахтармен қатар иеронимдік қарындастар да бар. Олар Испанияның Толедо қаласында Мария Гарсия (+1426) және Майор Гомес қарапайым өмір мен дұғаға толы өмір бастаған әйелдер тобын басқарғанда пайда болды. Ақырында, олар өмірлерін дұға мен құрбанға арнау үшін бірлесіп өмір сүре бастады. Олардың қауымдастығының нәтижесінде 1374 жылы монахтардың алғашқы қауымының преоры Фернандес и Печа сол қаланың жанында Санта-Мария-де-Ла-Сисла монастырына негіз салды. Ол содан кейін әйелдерге қамқорлық жасап, оларды бағыттап, монахтардың өмір салтына ұқсас жол көрсетті. Бұл алғашқы негіз "Сан-Жеронимоның бейталары" деп аталған Сен-Пол монастырының бастауы болды. Олардың ережелерін үнемі сақтауы және қасиеттілігі Иберия түбегінің және Жаңа Испанияның әртүрлі аймақтарында таралуына себеп болды. 1585 жылы Мексика қаласында Сан-Жеронимо және Санта-Паула монастыры құрылды. XVII ғасырдың иеронимдік қарындасы Сора Хуана Инес де ла Круз осы монастырьдың ең танымал мүшесі болды және өз замандастары арасында "Оныншы Муза" деп белгілі болды.
Басқа және ежелгі қауымдастықтар
Байқаудың (немесе Ломбардияның) иеронимиттері: 1424 жылы үшінші басшы жүзеге асырған жоғарыда аталған тәртіптің реформасы; ол Испанияда жеті үйді және Италияда он жеті үйді, көбінесе Ломбардияда қамтыды. Қазір ол жойылды. Пизалық Әйірбас Сент-Жермоның ермектері: 1377 жылы Пиза қаласының жанында құрылған бұл қауым дерлік елу үй салды, олардың қазір тек екеуі ғана сақталған, біреуі Римде, екіншісі Витербода, Италияда. Фиезолелік Әйірбас Сент-Жермоның ермектері: Фиезоле қауымы 1406 жылы құрылған. Оларда қырық үй болды, бірақ 1668 жылы олар Пизамен біріктірілді. Штиавнике Бане (Словакия) Әйірбас Сент-Жермоның ермектері: Иеронимдер 1733 жылы Штиавнике Бане (немесе Сигелсберг, Хегибанья) қаласында, сол кездегі Венгрия Корольдігінде қауым құрды. Олар қазір жойылды.