Кіріспе
Католик шіркеуіндегі діни ордендер тобы. Франциск 1207 жылдары уағыздауын бастады және 1209 жылы Рим папасы Иннокентий III-тен жаңа діни орден құруға келісім алу үшін Римге сапар шекті. Папа бекіткен Киелі Францисктің алғашқы ережесі мүлікке ие болуға тыйым салды, орден мүшелері уағыздау кезінде тамақ сұрауға міндетті болды. Бұл қатаңдық Иса Мәсіхтің өмірі мен қызметін ұстану мақсатында жасалды. Францискандар көшелерде уағыздап, шіркеу мүліктерінде тұрды. Ассизилік Клара Францисктің жетекшілігімен францискандықтардың Кедей Клараларын (Киелі Кларалар ордені) құрды. 1223 жылы ереженің соңғы түзетуінде мүшелерге талап етілген ең жоғары кедейлік азайтылды. Мүшелерден талап етілетін сақтау деңгейі орден ішіндегі негізгі қақтығыс көзі болып қала берді, нәтижесінде көптеген жарылыстар орын алды. Бұрын "Күзетшілер" деп аталған Кіші Фрарлар Ордені – Католик шіркеуіндегі үш францискан бірінші орденінің бірі, ал қалғандары – "Конвентуалдар" (1517 жылы құрылған) және "Капуциндер" (1520). Кіші Фрарлар Ордені қазіргі түрінде 1897 жылы Папа Лео XIII аяқтаған бірнеше кіші ордендердің бірігуінің нәтижесі болып табылады. Капуциндер мен Конвентуалдар екеуі де Католик шіркеуінің ішіндегі ерекше діни институттар болып қалады, Киелі Францисктің ережесін әртүрлі басымдықтармен сақтайды. Конвентуалдық францискандықтар кейде олардың киіміне байланысты азшылықтар немесе сұр монахтар деп аталады. Польша мен Литвада олар Бернардиндер деп танылады, бұл атау басқа жерлерде цистерциандарға қатысты болса да, Бернардино Сиенскийдің құрметіне берілген.
Francis began preaching around 1207 and traveled to Rome to seek approval from Pope Innocent III in 1209 to form a new religious order. The original Rule of Saint Francis approved by the Pope did not allow ownership of property, requiring members of the order to beg for food while preaching. The austerity was meant to emulate the life and ministry of Jesus Christ. Franciscans traveled and preached in the streets, while staying in church properties. Clare of Assisi, under Francis's guidance, founded the Poor Clares (Order of Saint Clare) of the Franciscans. The extreme poverty required of members was relaxed in the final revision of the Rule in 1223. The degree of observance required of members remained a major source of conflict within the order, resulting in numerous secessions. The Order of Friars Minor, previously known as the "Observant" branch, is one of the three Franciscan First Orders within the Catholic Church, the others being the "Conventuals" (formed 1517) and "Capuchins" (1520). The Order of Friars Minor, in its current form, is the result of an amalgamation of several smaller orders completed in 1897 by Pope Leo XIII. The latter two, the Capuchin and Conventual, remain distinct religious institutes within the Catholic Church, observing the Rule of Saint Francis with different emphases. Conventual Franciscans are sometimes referred to as minorites or greyfriars because of their habit. In Poland and Lithuania they are known as Bernardines, after Bernardino of Siena, although the term elsewhere refers to Cistercians instead.
Атауы және демографиялық мәліметтері
Бастапқы орденнің атауы Ordo Fratrum Minorum (Кіші ағайындар ордені, сөзбе-сөз 'Кіші бауырлар ордені') Франциск Ассизскийдің зәулімдік пен байлықты қабылдамауынан туындаған. Франциск бай мата саудагерінің ұлы болған, бірақ өзінің иманды толыққанды ұстану үшін байлығынан бас тартты. Ол отбасымен барлық байланысын үзіп, Христиан бауырларымен бірлікте өмір сүруді көздеді. Басқаша айтқанда, ол бай және аристократтар (немесе Маджори) арасындағы өмірін кедейлер мен шаруалар (минори) сияқты өмір сүру үшін тастап кетті. Франциск шаруалар киетін қарапайым тонын өзінің ордені үшін діни киім ретінде қабылдады және оған қосылғысы келгендерге де солай істеуді бұйырды. Оған қосылғандар Кіші Бауырлар Орденінің бастапқы құрамы болды.
Бірінші тәртіп
Бірінші орден немесе Кіші Монастырлар ордені немесе Серафикалық орден көбінесе жай ғана Францискандар деп аталады. Бұл орден - қайыршы діни орден, оның мүшелерінің кейбіреулері өздерінің бастауын Ассиздік Францискке жатқызады. Олардың латынша ресми атауы – Ordo Fratrum Minorum. Франциск өзінің ізбасарларын "Fraticelli" деп атады, яғни "Кіші бауырлар". Францискандық бауырластар бейресми түрде монастырлар немесе минориттер деп аталады. Қазіргі Кіші Монастырлар ұйымы үш жеке отбасы немесе топтан тұрады, олардың әрқайсысы өз министрі басшылығымен және ерекше басқару түрімен дербес діни орден болып саналады. Олардың барлығы Франциск Әулиенің Ережесі деп белгілі ережелер жинағы бойынша өмір сүреді.
Басталуы
1209 жылы Франциск Матай 10:9-ға негізделген уағызды естіді, ол оған үлкен әсер етті, сондықтан ол өзін апостолдық кедейлікке толығымен арнауға шешім қабылдады. Ол жалпы киім киіп, жалаң аяқ, және Евангелиялық үстаным бойынша, таяқ немесе кепшіксіз, тәубе уағыздауды бастады. Көп ұзамай оған белгілі қалалық Бернард Квинтаваллелік қосылды, ол бар мүлкін осы іске жұмсады, және басқа серіктестер де қосылды, олардың саны бір жыл ішінде он бірге жеткені айтылады. Бауырластар Ассизиге жақын Риво-Тортодағы тасталып қалған жалпақ ауруханасында тұрды, бірақ олар көп уақытын Умбрияның таулы аймақтарында саяхаттап өткізді, әрқашан көңілді және әндерге толы болды, бірақ өз тыңдаушыларына шын ниетімен насихаттарымен үлкен әсер етті. Олардың өмірі өте аскетикалық болды, бірақ мұндай амалдар Франциск берген алғашқы ережеде (вероятно, 1209 жылы) жазылмаған, ол кедейлік міндетін баса назар аударатын Киелі кітаптардан құралған жинақ болды. Осы принцип пен Петр Вальдоның ізбасарларының кейбір негізгі идеялары арасындағы кейбір ұқсастықтарға қарамастан, Ассизи бауырластығы Папа Иннокентий III-нің мақұлдауын алды. Бірінші Ассизи епискобы Гидоға, содан кейін кардинал Джованни ди Сан-Паолоға және соңында Иннокентийдің өзіне олардың Католик шіркеуіне және дін қызметкерлеріне деген толық адалдығы әсер еткен сияқты. Иннокентий III – Франциск Ассизидің өмірінде билік жүргізген папа ғана емес, сонымен қатар Францискті қайта құруға шақырылған шіркеуді салуға көмектескен. Иннокентий III және Төртінші Латерандық кеңес Еуропадағы шіркеуді сақтауға көмектесті. Иннокентий оларда ереске қарсы тұру үшін православиелік уағызшы күштерге деген тілегіне жауап бола алатынын көрді. Франциск пен папаның шешуші кездесуі туралы көптеген аңыздар айтылады. Матай Париждің реалистік есебінде, папа бастапқыда тозығы жеткен киелі адамды шошқа бағуға жіберді және оның нағыз құндылығын оның дайындықпен бағынуымен ғана мойындады, бұл оның мүмкін еместігіне қарамастан, белгілі бір тарихи қызығушылық тудырады, себебі ол ескі бенедиктиндік монахтардың қарапайым саяхатшыларға деген табиғи қарсылығын көрсетеді. Топ шашылды, ал Франциск диакен болып тағайындалды, бұл оған Евангелиядан үзінділерді оқуға және мисса кезінде шіркеулерде уағыз айтуға мүмкіндік берді.
Францисктің соңғы жылдары
Франциск жоғарыда айтылған келіспеушіліктерден және олардың бауырластықтың бастапқы құрылымына тигізген өзгерістерінен зардап шегуге мәжбүр болды, бұл оны Римнің қатаң бақылауындағы тұрақты тәртіпке айналдырды. Өсіп келе жатқан және наразылық тудыратын Орденді басқарудың қиындықтарынан шаршаған Франциск 1219 жылы Папа Гонорий III-тен көмек сұрады. Папа оған Кардинал Уголиноны Орденнің қорғаушысы етіп тағайындады. Франциск Орденнің күнделікті басқаруын басқаларға тапсырды, бірақ Орденнің заңнамасын қалыптастыру құқығын сақтап қалды, 1221 жылы Ереже жазды, оны 1223 жылы қайта қарап, бекітті. 1221 жылдан бастап Орденнің күнделікті басқаруы қабілетті монах, Кортоналық Илиясқа жүктелді, ол Франциск қайтыс болғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң (1232) монахтардың басшысы болып сайланды, бірақ авторитарлық басшылық стилінен көп қарсылық тудырды. Ол Ассизидің Францискісі жерленген Сан-Франческо д'Ассизи базиликасын жобалап, салдырды, бұл ғимаратқа бүгінге дейін Орденнің рухани орталығы болып табылатын Сакро Конвенто монастыры кіреді. Орденнің сыртқы табыстары, жылдық бас жиналыстарда баяндалғандай, Францискіге үлкен сенім сыйлады. Шпейерлік Цезарий, алғашқы неміс провинциалы және негізін қалаушының қатаң кедейлік принципін ынтамен қорғаушы, 1221 жылы Аугсбургтен жиырма бес серігімен Рейн және Дунай суарған жерлерді Орден үшін жеңіп алуға кірісті. 1224 жылы Пизалық Агнелл кішкентай монахтар тобымен Англияға аттанды. Англияға келген Орденнің бұтағы "greyfriars" деп аталды. Кентерберидегі Грейфриардан, діни астанасынан бастап, олар саяси астана - Лондонға және интеллектуалдық астана - Оксфордқа көшті. Осы үш базадан францискандар Англияның негізгі қалаларын қамтуға тез кеңейді.
Францисктің өміріндегі келіспеушіліктер
Францискан тарихының алғашқы үш ғасырын қамтитын, Евангелиедегі кедейлік өмірін қалай сақтау керектігі туралы дау-жанжал негізін қалаушының өмірлік кезеңінде басталды. Кардинал Уголиноның немере інісі Нарнилік Матей және Неапольдік Григорий – Франциск жоқтығында орденді басқаруға сеніп тапсырған екі бас викарий болды. Олар ораза тұту және садақа алуға қатысты қатаң ережелерді бекітті, бұл бастапқы ережелердің рухынан алшақтады. Франциск оралғаннан кейін осы бағынбаушылыққа қарсы күресуге көп уақыт жұмсады, бірақ көп ұзамай пайда болған, кері бағытталған тағы бір құбылысқа қарсы күресте аздау табысқа жетті. Кортоналық Элиас орденнің беделін арттыру және оның құрылымын шіркеу иерархиясының жоспарларына бейімдеу үшін қозғалыс ұйымдастырды, бұл негізін қалаушының бастапқы ойларымен қақтығысты және бұрын сипатталған ережедегі өзгерістерге себепкер болды. Франциск осы бейжайлық пен секуляризацияға қарсы жалғыз болған жоқ. Керісінше, оның бастапқы көзқарастарына адал болған және оның өлімінен кейін "Төсиятнамасын" басшылыққа алған топ – обсервантистер немесе зелантилер – саны мен белсенділігі жағынан Элиас жақтастарымен теңесті.
Қасиетті жерді күзету
Италияда қарқынды елшілік қызметтен кейін 1219 жылы Франциск Бесінші крест жорығымен бірге Сарациндерге Ілгі хабарды жеткізу үшін Египетке барды. Ол сол кездегі султан Мәлік әл-Камильмен кездесіп, христиандық пен Ислам арасындағы диалог пен өзара түсіністік рухын қалыптастырды. Францискан қауымының Киелі жердегі болуы 1217 жылы Сирия провинциясы құрылған кезде басталды, оның басшысы – бауыр Элиас. 1229 жылға қарай монахтар Via Dolorosa жолының бесінші бекетіне жақын кішкентай үйге ие болды. 1272 жылы султан Бейбарс францисканға Сион тауындағы Соңғы тоқсанға (Ценaкл) қоныстануға рұқсат берді. Кейін, 1309 жылы, олар сондай-ақ Қасиетті Мазарда және Бейт-Лехемде орналасты. 1335 жылы Неаполь королі Анжулық Роберт және оның әйелі Майоркалық Санча Соңғы тоқсанды сатып алып, францискандарға сыйлады. Папа Климент VI Gratias agimus және Nuper charissimae (1342) бұйрықтары арқылы францискандықтарды Католик шіркеуінің атынан Киелі жерлердің ресми қамқорлары деп жариялады. Францискандықтардың Киелі жердегі қамқорлығы бүгінге дейін сақталып келеді.
1239-ға дейінгі даму
Элиас дінге бейімделмеген монах болатын және басқа да дінге бейімделмегендерді орденге қабылдауға ынталандырды. Бұл көптеген қадірлі рухани қызметкерлер мен провинциялық министрлердің қарсылығын тудырды, олар да орденнің орталықтандырылуына қарсы болды. Григорий IX Франциск денесін сақтау үшін сәнді шіркеу салу ниетін білдірді, ал бұл міндет Элиасқа жүктелді. Ол бірден Ассизиде үлкен базилика салу жоспарларын жасады, онда Поверреллоның қабірлік қалдықтары сақталады. 1227 жылғы мамыр айында өткен бас жиында Элиас, өзінің беделіне қарамастан, қабылданбады, ал Испанияның провинциялық министрі Джованни Паренти орденнің бас министрі болып сайланды. 1232 жылы Элиас оның орнына келді, және оның басшылығымен орден өз қызметтерін және қалалардағы беделін едәуір дамытты. Көптеген жаңа орындар ашылды, әсіресе Италияда, және олардың көпшілігінде білім беруге ерекше мән берілді. Францискан ұстаздарының университеттердегі (мысалы, Александр Хельский сабақ берген Париж қаласындағы) алдыңғы қоныстары дами берді. Орденнің жұмысын, әсіресе Ассизидегі базиликаның құрылысын ілгерілетуге көптеген қаржы түсті. Қаржы тек нақты, шұғыл және шын қажеттіліктер үшін ғана қабылдануы мүмкін, олар қайыр сұрау арқылы қамтамасыз етілмейтін жағдайларда. 1230 жылы Бас жиын 1223 жылғы ереженің ортақ түсіндірмесіне келісе алмағандықтан, Антоний Падуанскийді қосатын делегацияны Папа Григорий IX-қа осы папалық заңнаманың нақты түсіндірмесін алу үшін жіберді. Григорий IX-тың Quo elongati бұйрығы Қасиетті Францисктың өсиетінің заңдық күші жоқ екенін жариялады және орденнің дамуын жалғастыруға мүмкіндік беретін кедейлік түсіндірмесін ұсынды. Григорий IX орденнің өкілдеріне оларды дереу жұмсау мүмкін болмаған жағдайда осындай қаражатты сақтауға рұқсат берді. Элиас оппозицияның жетекшілерін қатаң жазалады, тіпті негізін қалаушының бірінші шәкірті Бернардо ди Квинтавалле де Монте-Сефро ормансында жылдар бойы жасырынуға мәжбүр болды. Екі тарап арасындағы қақтығыс көп жылдарға созылды, және Зелантилер папалық басқарудың қарсыластарына көрсеткен қолдауына қарамастан, бірнеше маңызды жеңіске жетті. Ақырында екі көзқарасты татуластыру мүмкін емес екені анық болды және орден екіге бөлінді.
12391274
Илия Орденді орталықтан басқарды, өкіметін провинцияларға (Францисктей) жүктеді. Бұл орталықтандырылған басқаруға қарсы Англия және Германия провинциялары көтерілді. 1239 жылы Римде Григорий IX жетекшілігімен өткен бас жиналыста Элиас, Англияның бұрынғы провинциалы, шалғайшыл Альберт Пизамен ауыстырылды. Бұл жиналыс Орденді басқару үшін жалпы ережелерді енгізіп, билікті Генерал-министрден провинциялық министрлерге берді. Келесі екі Генерал-министр, Фавершамдық Хаймо (1240–44) және Йесидің Кресентий (1244–47) Ордендегі осы үлкен демократияны нығайтты, сонымен қатар Орденді клерикалдануға бастады. Жаңа Папа Иннокентий IV оларды қолдады. 1245 жылғы 14 қарашадағы бұйрығымен бұл Папа қаржы агенттері жүйесін кеңейтіп, қаражатты монахтарға қажетті жағдайлар үшін ғана емес, пайдалы нәрселерге де жұмсауға рұқсат берді. Шалғайшыл партия бұл шешімге қарсы күшті ұстаным танытып, оған сәтті қарсылық көрсетті. 1247 жылы Францияның Лион қаласында өткен бас жиналыста (Иннокентий IV сол жерде тұрғанда) ол қатаң шалғайшыл Иоанн Пармалықпен (1247–57) ауыстырылды және Орден Иннокентий IV-тің Григорий IX-тан гөрі жеңілдетілген ережелерін қабылдаудан бас тартты. Экскоммуникацияланған және Фридрих II қорғауына алынған Элиас енді Ордендегі билігін қайтару үмітінен айырылды. Ол 1253 жылы қайтыс болды, бірақ өзіне таңылған жазаны алып тастауға қол жеткізді. Иннокентий IV және Папа Александр IV-тің қолдауымен Иоанн Пармалық Орденнің беделін едәуір арттырды, әсіресе соңғы Папаның бауырлардың академиялық қызметіне қатысты ережелері арқасында. Ол францискандық үйлердегі теологиялық институттарды ғана емес, сонымен қатар Париж университетінің дінсіз профессорлары мен Франция епископтарының қайыршылық ордендеріне шабуыл жасағанда, монахтарды қолдауға бар күшін салды. Александр IV-тің елшілерінің әрекеттері нәтижесінде университет басшылары экскоммуникациямен қорқытылып, 1257 жылы доминикан Тома Аквинский мен францискан Бонавентураға теология докторы дәрежесі берілді, олар бұрын тек лицензиат ретінде ғана дәріс бере алған. Францискандық Жерар Борго Сан-Доннино осы кезде Иоакимдік трактат жариялады және Иоанн Пармалық Иоаким Фиоренің айыпталған теологиясын жақтаған деп есептелді. Орденді жауларынан қорғау үшін Иоанн қызметтен кетуге мәжбүр болды және оның орнына Бонавентураны ұсынды. Бонавентура Орденді ортақ идеологияның айналасында біріктіру қажеттігін түсінді және құрылтайшының жаңа өмірін жазып, Орденнің заңнамасын 1260 жылы Францияның Нарбонн қаласында өткен бас жиналыста бекітілген Нарбонн Конституцияларына жинақтады. Үш жылдан кейін Пизада өткен бас жиналыста Бонавентураның Legenda maior Францистің жалғыз өмірбаяны ретінде бекітілді және барлық бұрынғы өмірбаяндарды жоюға бұйрық берілді. Бонавентура (1257–74) Орденнің кезеңінде шығарылған әртүрлі еңбектерде, әсіресе 1260 жылдан кейін Аугсбургтік Давид жазған Expositio regulae-де көрсетілгендей, орташа рухта басқарды.
12741300 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -
Бонавентураның ізбасары, Асколилік Жером немесе Жироламо Маски (1274–79), (кейін Папа Николай IV болған), және оның ізбасары, Болоньялық Бонаграция (1279–85) де орташа бағытты ұстанды. Белгілі бір экстремистік руханиларға қатаң шаралар қолданылды, олар Лион кеңесінде (1274–75) Папа Григорий X-тің салық жинаушы ордендерді мүлікке ие болуға төзімді болуға мәжбүрлеу ниетінде болғандығы туралы қауесетке сүйене отырып, Папаны да, кеңесті де адал қызметтен бас тартумен қорқытты. Дегенмен, Рухани партияның ақылға қонымды талаптарын қанағаттандыруға тырысылды, мысалы, Папа Николай III-тің (1279) Exiit qui seminat бұйрығында толық кедейліктің принципі лайықты және қасиетті деп жарияланды, бірақ ол мүлікке иелік ету мен оны пайдалану арасындағы біршама софистикалық айырмашылық ретінде түсіндірілді. Бұл бұйрық Бонаграция және келесі екі генерал, Арлотто Пратолық (1285–87) және Матфей Аква Спарталық (1287–89) тарапынан құрметпен қабылданды; бірақ Бонавентураның шәкірті және ахиратты жариялаушы Пьер Жан Оливи басшылығындағы Рухани партия, оның бауырластардың Папаға тәуелділігі және қолмен жұмыс істейтін бауырластар мен рухани миссияларда жұмыс істейтіндер арасындағы бөліну туралы ережелерін Орденнің негізгі принциптерін бұзу деп қарады. Оларды келесі генерал Реймонд Гауфреди (1289–96) мен Францискан Папасы Николай IV (1288–92) татуластыруға бағытталған ұстанымдары көндіре алмады. Келесі Папа, орденнің ескі досы Селестин V, Observantist партиясын өзінің шөлгештік орденімен біріктіру арқылы дауды аяқтауға тырысты (Селестиндерді қараңыз), бірақ бұл тырысқанның нәтижесі шамалы болды. Жаңа орденге тек Руханилардың бір бөлігі ғана қосылды, ал бөліну шөлгештік Папаның билігінен кейін де ұзаққа созылмады. Папа Бонифаций VIII Селестиннің негіздеу бұйрығын басқа актілерімен бірге жойды, генерал Реймонд Гауфредиді қызметтен шеттетуге және оның орнына еріксіз Жан де Мурроны тағайындады. Селестиндердің бенедиктиндік бөлімі Францискандық бөлімнен бөлінді, ал соңғысы 1302 жылы Папа Бонифаций VIII тарапынан ресми түрде таратылды. Өзінің соңғы жылдарын Тарниустегі Францискандық үйінде өткізген және 1298 жылы қайтыс болған Оливи, ең экстремалды "Рухани" көзқарасқа қарсы шығып, кедейлік теориясын түсіндірді, ол модеративті Observantistтер тарапынан мақұлданды және ұзақ уақыт бойы олардың принципін құрады.
Қуғын-сүргін
Папа Климент V (1305–14) тұсында бұл топ папалық шешімдерге белгілі бір ықпал етуге қол жеткізді. 1309 жылы Климент қайшы келетін тараптарды келісу үшін Авиньонда комиссия құрды. Оливидің қайтысынан кейін қатаң топтың жетекшісі, комиссия мүшесі болған Казале Убертино, Вена кеңесін негізінен өзінің пікірлеріне сәйкес шешім қабылдауға ықпал етті, ал папалық конституция Exivi de paradiso (1313) көбінесе солай түсіндірілді. Клименттің ізбасары, Папа Иоанн XXII (1316–34), жеңілдік беретін немесе монастырлық топты қолдады. Ол Quorundam exigit бұйрығымен Exivi конституциясының бірнеше қағидаларын өзгертіп, спиритуалдардың ресми бағынуын талап етті. Олардың кейбіреулері, қатаң бақылаушы генерал Микаэль Чезенаның қолдауымен, папаның өзінің ізашарының қағидаларын өзгертуге құқы бар екеніне қарсы шығуға батылдық танытты. Олардың алпыс төрт адамы Авиньонға шақырылды, ал ең жақтастары инквизицияға тапсырылды, олардың төртеуі өртеліп жазаланды (1318). Бұған аз уақыт бұрын бақылаушылардың барлық жекелеген үйлері таратылған еді.
Кедейлік мәселесі бойынша қайтадан дау-дамай
Бірнеше жылдан кейін кедейлік мәселесі бойынша жаңа дау туыстады. 1279 жылғы 14 тамыздағы *Exiit qui seminat* бұйрығында Папа Николай III Папа Иннокентий IV-нің бұрынғы келісімін растады, соған сәйкес францискандарға берілген барлық мүлік Қасиетті Таққа берілді, ол монахтарға оны пайдалану құқығын ғана қалдырды. Бұл бұйрықта: «Құдай үшін барлық нәрседен – жеке және ортақ иеліктен бас тарту лайықты және қасиетті; Мәсіх те өзі кемелдік жолын көрсетіп, сөзбен үйретті және үлгісімен растады, ал шіркеудің алғашқы негізін қалаушылар оны бастапқы көзінен алып, өз ілімі мен өмісі арқылы кемелді өмір сүруге ұмтылғандарға таратып берді» делінген. *Exiit qui seminat* оның мазмұны туралы пікірталас тудыруға тыйым салғанмен, келесі онжылдықтарда францискандардың қандай кедейлікті сақтауы керек екендігі туралы күрделі даулар күшейді. Руханилар (1260 жылы басталатын Рух дәуірімен байланысты болғандықтан осылай аталды, Иоахим Флоре осылай болжайтын) монастырлық францискандарға қарсы шықты. Папа Климент V-нің 1312 жылғы 20 қарашадағы *Exivi de Paradiso* бұйрығы екі тарап арасында келісімге келуге мүмкіндік бермеді және Иса мен елшілердің ештеңесі болмағаны туралы түсініктерді зерттеу үшін сарапшыларды тағайындады. Сарапшылар пікір келіспеді, бірақ көпшілігі бұл идея шіркеудің меншікке ие болу құқығын жоққа шығаратынын айтты. Иоанн XXII, монахтарға берілген және жеген әрбір тағамның папаға тиесілі екенін айтудың абсурд екенін мәлімдеп, францискандардың мүлкіне меншік құқығын қабылдаудан бас тартты және оларға ешқандай ортақ мүліктің болуын тікелей тыйым салатын ережеден босатуды берді, осылайша оларды меншік құқығын қабылдауға мәжбүр етті. 1323 жылғы 12 қарашада ол *Quum inter nonnullos* атты қысқа бұйрық шығарды, онда Мәсіх пен оның елшілерінің мүлкі болмағаны туралы ілім «қате және еретикалық» деп жарияланды. Иоанн XXII-нің бұл әрекеттері францискан монахтарының өміріне абсолютті кедейлік сияқты көрінетін құрылымды қиратты. Орденнің ықпалды мүшелері, мысалы, генерал-министр Михаил Чезена, ағылшын провинциалы Уильям Окхэм және Бергамолық Бонаграция наразылық білдірді. 1324 жылы Бавариялық Людовик Руханиларға қосылып, папаны ерестікпен айыптады. Иоанн XXII, Николай III-нің *Exiit qui seminat* бұйрығы өзгермейтін және қайталанбайтын екендігі туралы қарсыластарының аргументіне жауап ретінде 1324 жылғы 10 қарашада *Quia quorundam* бұйрығын шығарды, онда ол 1279 жылғы бұйрықтың сөздерінен Мәсіх пен елшілердің ештеңесі болмағаны туралы қорытынды жасауға болмайтынын мәлімдеді, сондай-ақ: «Шын мәнінде, Мәсіх пен елшілердің өмір сүрген Ізгі хабардағы өмірінде ортақ иелік болмағаны туралы тұжырым жасауға болады, өйткені «мүліктің жоқтығы» осылай өмір сүретіндердің ортақ ештеңесі болмауы керек екенін білдірмейді» деді. 1328 жылы Михаил Чезена Авнионға шақырылып, орденнің папаның бұйрықтарын орындамауының себептерін және Бавариялық Людовикпен байланысын түсіндіруі керек болды. Михаил Франческо д'Асколи, Бонаграция және Уильям Окхэммен бірге Авнионға қамалды. Сол жылдың қаңтар айында Бавариялық Людовик Римге кіріп, өзін император деп жариялады. Үш айдан кейін ол Иоанн XXII-ні тақтан түсіріп, Рухани францискан Пьетро Райналдуччиниді антипапа етіп тағайындады. 28 мамырда Болоньяда ашылған францискан бөлімі Михаил Чезенаны қайта сайлады, ол екі күн бұрын серіктерімен бірге Авнионнан қашып кеткен болатын. Бірақ тамыз айында Бавариялық Людовик пен оның папасы Неаполь королі Роберттің шабуылынан қорқу үшін Римнен қашуға мәжбүр болды. Францискан орденінің аз ғана бөлігі Иоанн XXII-нің қарсыластарына қосылды, ал 1329 жылы Парижде өткен жалпы бөлімде барлық үйлердің көпшілігі Рим папасына бағынуын мәлімдеді. 1329 жылғы 16 қарашада Иоанн XXII *Quia vir reprobus* бұйрығымен Михаил Чезенаның *Ad conditorem canonum*, *Quum inter nonnullos* және *Quia quorundam* шабуылдарына жауап берді. 1330 жылы Антипапа Николай V мойынсұнды, содан кейін бұрынғы генерал Михаил, және ақырында, өлер алдында Окхэм де мойынсұнды. Кейін, 1524 жылғы мамыр айында Мартин де Валенсия басқарыған Мексиканың он екі елшісі келді. Олар сол жерде Сан-Францискодағы Гранде монастырын салды, ол келесі үш жүз жыл бойы Жаңа Испанияның францискан штаб-пәтеріне айналды.
Францискандар мен инквизиция
1236 жылы Рим папасы Григорий IX францискандықтарды доминикандықтармен бірге инквизиторлар етіп тағайындады. Францискандықтар басынан бастап дінге қарсылық білдірушілерге қарсы қызметпен айналысып келді, жай ғана уағыз айту арқылы және Евангелиелік өмірдің тірі мысалы ретінде танылды. Ресми инквизиторлар ретінде, олар 1252 жылы Папа Иннокентий IV бекіткендей, жалтақтау арқылы мойку алуға рұқсат алды. Олар Орта ғасырлар бойы инквизиторларға басшылық ету үшін өздерінің нұсқаулықтарын жазды, мысалы, Тосканадағы инквизиторлар үшін қолданылған 14 ғасырлық Codex Casanatensis. Испания инквизициясында шамамен 300 000 еврей, Испания халқының төрттен бірі католицизмге өтуге, Испаниядан қашуға немесе өлтіруге мәжбүр болды. Инквизиция, Жаңа дүниеге Ашылу дәуірінде дінге қарсылық білдірушілерді жою үшін тарады, бұл одан әрі қуғын-сүргін мен өлім жазасына алып келді (мысалы, Мексика инквизициясы).
Кіші монахтар ордені
Кіші Монастырлар орденінің (OFM) шамамен 100 провинция мен кустодияда 1500 үйі бар, және оның құрамында 16000-ға жуық мүше бар. 1897 жылы Папа Лео XIII жалпы конституциялар негізінде Observants, Discalced (Alcantarines), Recollects және Riformati ордендерін біріктірді. Капуциндар мен Конвентуалдар біріккен бақылаушылардың Леон одағының Кіші Монастырлар ордені деп аталуын қалағанмен, олар қарапайым Кіші Монастырлар ордені деп аталды. Бұл мәжбүрлі біріктіруден туған керістіктерге қарамастан, орден 1897 жылдан бастап 1960 жылдары 26000 мүшеге дейін өсті, бірақ 1970 жылдардан кейін азая бастады. Орденнің басында 2021 жылдың шілдесінен бері генерал-министр, әке Массимо Фузарелли тұр.
Кіші монастырлық монастырлар
Францискан конвентуалдық монахтар ордені (OFM Conv.) бүкіл әлемде 290 үйден тұрады, онда барлығына жуық 5000 монах қызмет етеді. Олар осы ғасырда әлемнің түкпір-түкпірінде өсімді бастан өткерді. Олар Италияда, АҚШ-та, Канадада, Австралияда, Латын Америкасы және Африкада орналасқан. Максимилиан Колбенің еңбегі мен шабытының арқасында олар Польшада ең көп санда болады.
Кіші капуциндер ордені
Капуцин ордені (OFM Cap.) – Францискан тәртібінің ең жас тармағы, 1525 жылы Маттео Серафини (Маттео Басси, Маттео да Басчо) атты Observant бауырларының бірі құрған. Ол Францискан қатаңдығын одан да қатаң сақтауға шақырылған еді. Папалық сарайдың қолдауымен жаңа тармақ тез танылып, алдымен Италияда, ал 1574 жылдан кейін бүкіл Еуропа және әлем бойынша қарқынды өсті. 1619 жылы капуциндер жеке орден болып құрылды. Капуцин атауы ұзын капюшонның ерекше пішінімен байланысты; бастапқыда кең таралған лақап есім болған, ол орденнің ресми атауының бір бөлігіне айналды. Бүгінде орден әлемнің 106 елінде өкілдік етеді, онда 1700-нен астам қауымдастықтарда, яғни бауырластықтарда немесе монастырьларда 10 500-ге жуық бауырлас тұрады.
Кедей Кларенс
Кедейлер, ресми түрде Әйя Клэр ордені, католик шіркеуіндегі тақуа монахтар ордені. Кедейлер францискандықтардың екінші ордені болды. 1212 жылы Маслиха жексенбісінде Ассизилік Клэр мен Ассизилік Франциск тарапынан құрылған, олар Кіші бауырлар орденінен (бірінші орден) кейін және Әйя Франциск үшінші орденінен бұрын ұйымдастырылды. 2011 жылғы мәліметтер бойынша әлемнің 75 елінде 20 000-нан астам Кедей Клэр монахтары бар еді. Олар түрлі тәжірибелерді сақтайды және федерацияларға біріккен. Кедейлер Әйя Клэр ережесін ұстанады, ол 1253 жылы Клэр қайтыс болған күнінен бір күн бұрын Папа Иннокентий IV бекіткен. Орденнің негізгі тармағы (OSC) Папа Урбанның тәжірибесін ұстанады. Одан кейін құрылған басқа тармақтар, өздерінің ерекше конституциялары бойынша жұмыс істейді, оларға Colettine Poor Clares (PCC – 1410 жылы құрылған), Капуцин Кедейлері (OSC Cap. – 1538 жылы құрылған) және Мәңгілік құлшылық ететін Кедейлер (PCPA – 1854 жылы құрылған) жатады.
Үшінші тәртіп
Үшінші Франциск ордені күнделікті өмірінде қасиеттілікке ұмтылған, бірақ монастырь өміріне қадам баспаған адамдардан құралған. Кіші бауырлар орденін құрғаннан кейін және қажеттілікті сезіне отырып, Франциск үйленген ерлер мен әйелдердің, сондай-ақ жалғыз және әлемдік дін қызметкерлерінің Құдай сөзіне сәйкес өмір сүре алатын өмір салтын жасады.
Францискандықтар
Секуляр францискандық орден, 1978 жылға дейін Әйгілі Францисктің үшінші секулярлық ордені ретінде де танымал, 1212 жылы Франциск діни қауымда өмір сүрмейтін бауырлар мен қарындастар үшін құрған орден. Орден мүшелері әдеттегі өмірін жалғастырады, бірақ бауырластық шараларға үнемі жиналады. АҚШ-та ғана орденнің 17 000 мойынды мүшесі бар. Орден мүшелері 1221 жылы Әйгілі Франциск жазған Ереже бойынша өмір сүреді. Ереже ғасырлар бойы сәл өзгертілді және 20 ғасырдың басында Рим Папасы XIII Лео оны жаңартты, өзі де орденнің мүшесі болған. 1978 жылы Рим Папасы VI Пауыл жаңа, қазіргі Ережені бекітті, ал үшінші орден Секуляр францискандық орден деп атала бастады. Бұл Римде Бас министрі орналасқан халықаралық ұйым.
Үшінші реттік тұрақты
Францис қайтысынан кейін бір ғасыр ішінде Үшінші орден мүшелері ортақ тұруға көшіп, осылайша одан да аскетикалық өмір салтын ұстанбақ болды. Анжела Фолиньская (+1309) – орденнің басқа әйелдерімен бірге тұрып, дұға ету және кедейлерге қызмет етуде үлкен жетістіктерге жеткендердің алдағысы. Ерлер арасында 1447 жылы Рим Папасының жарлығымен, Үшінші орден ережесін ұстанған бірнеше қауымдар біріктіріліп, өз Бас министрі бар жеке орден құрылды. Бүгінде бұл – мейірімділік істеріне және үнемі рухани жаңаруға ден қоятын монахтардың халықаралық қауымдастығы. Бұл қауым Францискан монахтары, TOR деп те аталады, және олар орта мектептер мен колледждердегі білім беру, приходтық қызмет, шіркеуді жаңарту, әлеуметтік әділдік, университеттердегі жұмыс, ауруханаларда діни қызмет көрсету, шетелдік миссиялар және шіркеуге мұқтаж жерлердегі басқа да қызметтер арқылы «шіркеуді қайта құруға» тырысады. Францискандықтардың (Грей Фрайрз) білім берумен байланысы, мысалы, Тэккерейдің («Грей Фрайрз мектебі» – «Пенденис» және «Ньюкомс» романдары) немесе «Фрэнк Ричардс» (Билли Бантердің Грейфрайрз мектебі) шығармаларында кең таралған ойын-қиялының бір бөлігіне айналды. Діни қауымдардың мүшелері ресми түрде мойындалғаннан кейін, келесі ғасырларда Еуропа бойынша осындай қауымдардың саны арта түсті. Әйелдер қауымдары бастапқыда өз еркімен немесе шіркеу басшыларының ықпалымен монастырлық өмір салтын қабылдады. Бұл дамудың маңызды тұлғасы – Гьяцинта Марискотти. Еуропа қазіргі заманның құлпыратын кезеңіне енгенде, әсіресе Наполеон соғыстарынан кейін Батыс Еуропаның көп бөлігі қираған кезде, әлеуметтік қызметке толыққанды назар аударатын жаңа қауымдар пайда болды. Мэри Фрэнсис Шервье (1819–1876) осыған бір мысал.
Солтүстік Америкадағы Үшінші реттік
Бұл қозғалыс Солтүстік Америкада да жалғасты, өйткені АҚШ пен Канада қалаларын толқыған үлкен көшпендер қауымдарының қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін бір жағалаудан екінші жағалауға дейін әртүрлі қауымдар құрылды. Ассизидің Әйгілі Францискісінің Кедейлер Бауырларының Үшінші Регулярлық Ордені, CFP, Бельгия, Нидерланды, Германия және Бразилиядағы үйлерімен АҚШ-та орналасқан белсенді қауымдастық. Бұл францискандар дұға, қауым және кедейлерге, мұқтаж және кемсітілген жастарға, әлсіздерге, көмекке зәру адамдарға және қарттарға қызмет ету арқылы толыққанды өмір сүруге ұмтылады. Кедейлер Бауырлары кедейлікке берілген анттарымен (қарқынды өмір салтымен), қасиетті тазалықпен (барлығын сүю, ешкімге иелік ету, шын ниетпен, жүректің біртігіне ұмтылу, сүйіспеншілік пен сүйіспеншілікке бойұсыну), және бағынушылықпен (Құдайға, қауымға, шіркеуге және өзіне) өмір сүреді. Кедейлер Бауырлары сондай-ақ, СПИД қоршаған адамдарға және дініне немесе әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарамастан көмек сұрағандарға қызмет етеді. Олар мұғалімдер, балаларға күтім жасаушылар, әлеуметтік жұмыскерлер, кеңесшілер, пасторлар, рухани жаттығулар ұйымдастырушылары, діни тәрбиешілер және мектеп әкімшілері, сондай-ақ басқа да міндеттерді орындайды. Стеубенвиллдегі Францискандық Университетті басқаратын, ресми түрде Әйгілі Францискінің Үшінші Регулярлық Ордені деп аталатын Регулярлық Третейлер, Папа Лео X бекіткен ережеге сәйкес келеді. Бүгінде бұл топ 17 елде өкілдік табады: Италия, Хорватия, Испания, Франция, Германия, Австрия, АҚШ, Үндістан, Шри-Ланка, Оңтүстік Африка, Бразилия, Парагвай, Мексика, Перу, Швеция, Бангладеш және Филиппин.
Қасиетті Францисктің қайырымдылық бауырлары
Франциск Әулиесінің тәубеші бауырлары мен қарындастары – Католик шіркеуінің жекелеген бауырластығы, оның мүшелері Франциск Ассизидің 1221 жылы діншілер үшін жазған Қасиетті Франциск Орденінің алғашқы ережесі мен жарғысына сәйкес өмір сүруге тырысады. Қазіргі таңда АҚШ-та бірнеше жүз мүшесі бар, ал әлем бойынша тағы бірнеше жүз мүшесі бар. Орден 1996 жылы Миннесота штатындағы Сент-Пол архиепископтығының мүшелері тарапынан құрылған.
Басқа да үшінші деңгейлі
1435 жылы Франциск Паола «Ассизидің әулие Францисктің кедей шөлділерін» құрды, кейіннен «Минимдер орденінің шөлділері» деп аталды, ал 1506 жылы Папа Юлий II оны «Минимдер ордені» деп қайта атады. Бұл қауымда сұранышпен күн көретін монахтар, тақуа монахтар және үшінші орденге жататындар бар. Греймур монахтары және Греймур сестерлері деп те белгілі Кешірім қоғамы 1898 жылы Епископальдық шіркеудегі діни қауым ретінде құрылды және 1909 жылы Рим Папасымен бірікті. Тазалықтың Францискан монахтары 1970 жылы құрылып, 1998 жылы Папалық құқықпен институтқа айналды. Сол жылы Тазалықтың Францискан әпкелері де Папалық құқықпен институтқа айналды. Сонымен қатар, Тазалықтың Францискан үшінші орденінің әпкелері де бар, олар Тазалықтың Францискан үшінші орденінен туындаған.
Басқа францискандық ұйымдар
Францискан жаңару монахтарының қауымы 1987 жылы, ал Францискан жаңару монахындарының қауымы 1988 жылы құрылды. Мәңгілік Сөздің францискан миссионерлері 1987 жылы құрылған, қазір олар адалдардың қоғамдық діни бірлестігі болып табылады. Францискандар Интернешнл – БҰҰ-да Бас кеңесші мәртебесіне ие, үкіметтік емес ұйым (NGO), ол әлемнің түкпір-түкпірінен келген францискан бауырлар мен қарындастардың даусын біріктіреді. Ол Францискан отбасы конференциясының (CFF) қолдауымен жұмыс істейді және барлық францискандықтар мен әлемдік қауымдастыққа қызмет етеді, Нью-Йорк және Женева қалаларындағы БҰҰ форумдарына қарапайым францискандықтарды алып келеді. Ол францискандықтардың рухани және этикалық құндылықтарын Біріккен Ұлттар Ұйымы мен халықаралық ұйымдарға жеткізеді.
Басқа да христиандық дәстүрлер
19 ғасырдағы Англия шіркеуіндегі Оксфорд қозғалысының бір салдары – францискан тәлімімен шабыттанған діни ордендердің қайта құрылуы болды. Францискан дәстүріндегі негізгі англикандық қауымдар: Әйелдердің Франциск қауымы (1905 жылы құрылған) (CSF), Кедей Кларалардың өтелмесі (PCR), Әйелдердің Франциск қоғамы (1934 жылы құрылған) (SSF), Жабық Әйелдердің Франциск қауымы (OSC) және Ерлердің Франциск ордені (2003 жылы құрылған). Үшінші орден де бар, ол – Францисктің үшінші ордені қоғамы (TSSF) және Кіші францискандар. Сонымен қатар, Вашингтон штатының Пьюгет Саунд аймағында (Олимпия епархиясы) Киелі Клараның кішкентай қарындастары ордені бар. Еуропалық протестантизм мен Ескі католик шіркеуінде де шағын францискандық қауымдар кездеседі. Лютеран шіркеулерінде Лютеран Францискандары ордені, Марияның Евангелиелік қарындас ағайындары және Евангелиелік Канаан Франциск бауырластығы (Канаан Францискан бауырлары) сияқты францискандық ордендер бар. Бұған қоса, францискан рухымен біріктірілген, бірақ негізгі христиан дәстүрімен байланысы жоқ және өздерін экуменикалық немесе таралған деп сипаттайтын бірлестіктер де бар. Франциск Апостолдық Діни Институтының серіктері (CFARI), тәуелсіз католицизм мен англикандықтардың бастауларымен, Калифорния штатының Пасадена қаласында орналасқан, таралған, теңдікке негізделген және экуменикалық францискандық ордені болып табылады. CFARI мүшелері қызмет көрсететін халықтың арасында өмір сүреді және өздерінің міндеттерін өздері атқарады.
Руханилық
Францискандық теология католик шіркеуінің негізгі ілімдерімен үндеседі, бірақ бірнеше ерекше бағыттарды қамтиды. Францискан теологтары жаратылысты, табиғатты жақсы және қуанышқа толы деп қарастырады және "адамзаттың түпкі күнәсінің ізіне" ден қоймауға тырысады. Франциск өзінің "Жаратылыстарға мадақ" (Laudes Creaturarum, сондай-ақ "Күнге мадақ" деп те аталады) атты еңбегінде Құдайдың жаратылысының бір бөлігі ретінде жануарларға және жансыз табиғат нысандарына зор құрметпен қараған. Мәсіхтің кіріп келуі – Құдайдың ұлын біздің құтылуымыз үшін құрбан ету арқылы көрсеткен ұлы мейіріміне Франциск таң қалғандықтан, оған ерекше мән беріледі; сондай-ақ, олар Евхаристияға шын ниетпен құлшылық етеді. Әйгілі Францисктің Ережесі мүшелерін Исаның өмірі мен жердегі миссиясын үлгі етіп, қарапайым өмір сүруге және материалдық заттардан бас тартуға шақырады. Осындай қарапайым өмір салты орденнің кез келген тармағының мүшелеріне кедейлермен бірлікке сезінуге және әлеуметтік әділдік үшін күш салуға көмектеседі. Францискан руханияты шіркеуді қорғау және оған адал болуға айрықша мән береді.
Көріністер мен стигмалар
Католик діни қызметкерлері арасында францискандар стигмалардың үлесі жоғары екенін және Иса мен Мәриямның көріністерін көбірек көргендерін хабарлаған. Ассизилік Франциск стигманың алғашқы тіркелген жағдайларының бірі болды, ал қазіргі заманның ең танымал стигматигі – Капуцин орденінің Падре Пио, ол да Иса мен Мәриямның көріністерін көргенін айтқан. Пионың стигмалары елу жылдан астам сақталды және 20 ғасырда көптеген дәрігерлер оны тексерді. Олар жаралардың бар екенін растады, бірақ оның қанды жараларының ешқашан жұқпауының себебін медициналық тұрғыдан түсіндіре алмады. «Британника энциклопедиясы» мәліметінше, оның жаралары бір рет жазылып, кейін қайта пайда болған. «Колумбия энциклопедиясы» бойынша, Падре Пионың жараларын тексерген кейбір дәрігерлер стигмалардың жүйкелік немесе каталептикалық гистериямен байланысты болуы мүмкін деп ойлады. «Answers.com» сайтындағы мәліметтерге сәйкес, бұл жараларды Барлетта қалалық ауруханасының бас дәрігері Луиджи Романелли шамамен бір жыл бойы тексерді, 1920 және 1925 жылдары жеке тәжірибелі дәрігер Джорджио Феста тексерді, Папа Бенедикт XV-нің дәрігері Джузеппе Бастианелли жаралардың бар екенін мойындады, бірақ басқа ешқандай пікір білдірмеді, ал патолог Амико Биньями да жараларды қарады, бірақ диагноз қоймады.
Киелі кітапты зерттеуге арналған үлестер
Францискандар Иерусалим мен Гонконг қалаларында Киелі жазбаларды зерттеуге арналған Studium Biblicum Franciscanum академиялық қоғамын құрды. Габриэль Алегра құрған Гонконгтағы филиал 40 жылдық еңбек нәтижесінде 1968 жылы қытай тіліндегі католик Киелі кітабының алғашқы толық аудармасын жасады. Католиктер арасында "Студиум Библикум" аудармасы көбінесе беделді қытай тіліндегі Киелі кітап деп саналады. 14 ғасырда Пекинде Киелі кітапты алғаш рет аударуға тырысқан Джованни ди Монте-Корвиноның ертедегі әрекеттері, Габриэль Алеграның 40 жылдық жұмысына бастапқы серпіліс берді. Ол 21 жасында Монте-Корвиноға арналған 600 жылдық тойға қатысқанда осы шабытты алды.
Атақты мүшелер
Францискан орденінің көптеген белгілі мүшелері бар. Алғашқы ғасырдан үш ұлы схоластик – Александр Хельский, Бонавентура және Джон Дунс Скот, «Ғажайапаттар докторы» Роджер Бэкон, сондай-ақ танымал мистик авторлар мен халыққа уағыз оқыған Давид Аугсбург және Бертольд Регенсбургті атауға болады. Орта ғасырлардағы көрнекті мүшелеріне Николай Лиралық, Киелі кітапқа түсіндірме жазған Бернардино Сиенский, философ Уильям Оккамский, уағыз оқығандар Джон Капистранолық, Оливер Майллард, Мишель Менот, тарихшылар Люк Уоддинг және Антуан Паги кірді. Орта ғасырдың соңындағы христиан өнері саласында францискан қозғалысы, әсіресе Италияда айқын ықпал етті. Францискан идеяларының ықпалы XIII және XIV ғасырлардағы көптеген ұлы суретшілерде, әсіресе Чимабуэ мен Джиоттода көрінеді. Олар монах болмаса да, кең мағынада Францисктің рухани ұлдары еді. Италиялық готика стилі, оның ең маңызды алғашқы ескерткіші – Ассизидегі үлкен монастырь шіркеуі (1228–53 ж. салынған), көбінесе орден мүшелері немесе олардың ықпалындағы адамдар тарапынан дамытылды. Италияның алғашқы рухани поэзиясының бір бөлігі Францисктің өзінен шабыт алды, одан кейін Томас Селанолық, Бонавентура және Жакопоне да Тоди келді. Францискан үшінші орденінің мүшесі болған дәстүрге сүйене отырып, тіпті Данте де осы көркемдік дәстүрге енгізілуі мүмкін (қараңыз, әсіресе, Paradiso, XI. 50). Францискан отбасының басқа да белгілі мүшелері: Падуандық Антоний, Франсуа Рабле, Александр Хельский, Джованни да Пьян-дель-Карпини, Пио Пиетрелчина, Максимилиан Колбе, Паскуале Сарулло, Мамерто Эскиу, Габриэль Аллегра, Джуниперо Серра, Рождестволық Симплициано, Михал Ф. Джадж, Анжелико Чавес, Антон Дочер, Купертинолық Жозеф, Бенедикт Грошель және Порт-Морискелі Леонард. «Жаңа Испанияны рухани жаулап алу» кезеңінде (1523–1572 жж.), францискандардың алғашқы тобы, Мексиканың он екі елшісінің құрамында Мартин де Валенсия болды, бірақ оның алғашқы жылдары туралы жазған еңбектері үшін Торибио де Бенавенте Мотолина көбірек танылды. Францисканның басқа да маңызды өкілдері – Алонсо де Молина, Андрес де Олмос және Бернардино де Саагун, олар Мексиканы жаңару мақсатында Нахуатл тілінде мәтіндер жасады. Жеронимо де Мендиета, Августин де Ветанкур және Хуан де Торкемада Мексиканың орталық айманындағы францискандар тарихына маңызды үлес қосты. Қазіргі заманғы көрнекті мүшелерінің бірі – америкалық францискан монахы, католик діни қызметкері, жазушы және блогер Кейси Коул. Коул жеке онлайн блогы мен YouTube арнасын жүргізеді, ол «Breaking in the Habit» деп аталады және «Жеті кедергі: христиандық шәкірт болу жолында» және «Шақырылған: Құдайға «иә» дегеннен кейін не болады» кітаптарының авторы.
Екінші тәртіп
Сент-Клэр ордені. (ресми веб-сайт).
Үшінші тәртіп
Францискан діни ордені. (ресми веб-сайт). Әулие Францисктей күнәһарларды өтеуші үшінші рет (ресми веб-сайт)