Кіріспе
Зимаза энзимдік кешені (кейде алкоголаза деп те аталады) – қантты этанол мен көмірқышқыл газына айналдыратын ферментация процесін катализдейтін ескірген термин. Ол ашытқыларда табиғи түрде кездеседі. Зимазаның активтілігі ашытқы штамдарына қарай өзгереді. Zymase – панкрелипаза дәрісінің саудалық атауы.
Zymase (also known as alcoholase) is an obsolete term for an enzyme complex that catalyzes the fermentation of sugar into ethanol and carbon dioxide. It occurs naturally in yeasts. Zymase activity varies among yeast strains. Zymase is also the brand name of the drug pancrelipase.
Ұяшықтан тыс ферментация эксперименті
Зимаза алғаш рет 1897 жылы неміс химигі Эдуард Бухнер егу клеткасынан бөліп алды. Ол зертханада тірі клеткаларсыз қантты ашытып, 1907 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығына ие болды. Бухнер Нобель сыйлығын алған тәжірибесі – ашытқы жасушаларының жасушасыз экстрактысын жасап, осы «пресс шырынының» қантты ашыта алатынын көрсету болды. Бұл ферментация үшін тірі ашытқы жасушаларының қажеті жоқ екенін көрсетіп, витализмге тағы бір соққы берді. Жасушасыз экстракт құрғақ ашытқы жасушаларын, кварц пен диатомит топырағын араластырып, содан кейін ашытқы жасушаларын ступка мен илемшемен ұнтақтап шығарды. Бұл қоспа ашытқы жасушаларының ішкі құрамы шыққанда ылғалды болатын. Бұл қадам орындалғаннан кейін, ылғалды қоспаны преске салып, нәтижедегі «пресс шырынына» глюкоза, фруктоза немесе мальтоза қосылғанда көмірқышқыл газының пайда болатыны байқалды, кейде бірнеше күнге созылатын. Микроскоппен қарағанда, экстрактта тірі ашытқы жасушалары жоқ екені анықталды. Бухнер ашытқы жасушаларының қантты ашыту үшін ақуыздарды қоршаған ортаға бөліп шығаратынын болжады. Кейіннен ашыту ашытқы жасушаларының ішінде жүредіні анықталды. Британдық химик сэр Артур Харден 1905 жылы зимазаны екі түрге (диализделмелі және диализделмейтін) бөлді. Кейбір ғылым тарихшылары Эдуард Бухнердің 1897 жылғы жұмысы Антуан Бешамптың 1857 жылы жасаған тәжірибелерін қайталағанын айтады. Бұл дұрыс емес: Бухнер ашытқы зимазасымен және ашытқы жасушаларысыз алкогольдік ашытуды алды, ал Бешамп ашытқы жасушалары болмағанда және өзі де «зимаза» деп атаған нәрсені қолданғанда тек қант инверсиясын алды, алкогольдік ашытуды емес деп нақты айтқан. К. Л. Манчестердің сөзіне қарағанда, Бешамп «зимаза» деп атаған инвертаза еді.