Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытай философы және дипломаты
Chinese philosopher and diplomat
Өмірбаян
1892 жылы сәуірде Қытайдың Тяньцзинь қаласында туған ол Нанкай университетінің негізін қалаушы Чан По лиңнің кіші інісі еді. Пенг Чун 1913 жылы Массачусетс штатының Вурчестер қаласында Кларк университетінде бакалавр дәрежесін, ал Колумбия университетінде әйгілі философ және педагог Джон Дьюимен бірге оқып докторлық дәрежесін алды. Студент кезінде Чан әдебиет және театр салаларын зерттеді. Ол Хуа Муланның түпнұсқа нұсқасы бар, бірнеше пьеса жазды. Бітірген соң Қытайға оралып, Тяньцзиньдегі Нанкай университетінде театр пәнінен сабақ беріп, қойылымдар қойды. Ол сондай-ақ философияны оқытып, қытайдың дәстүрлі драмасы саласында белгілі ғалым атанды. Оның көптеген шәкірттері атақты драматургтарға айналды. 1937 жылы Жапонияның Қытайға шабуыл жасауынан кейін Чан Нанкай университетіндегі жапонға қарсы қарсылық қозғалысына қосылды. Жапондықтар келгенде ол әйел кейпінде қашып кетті. Қытай үкіметі оны Еуропа мен Америкада Нанкин қырғыны туралы хабардар етуге көмектесу үшін тартты. Кейін Чан Чикаго университетінде оқытумен айналысты. 1942 жылы Чан толық уақытты дипломат болып, Түркиядағы Қытай өкілі қызметін атқарды. Ол қытай мәдениетін ынтамен насихаттады. Түркияда жүргенде ол ислам мен қытай мәдениеттерінің өзара әсері мен ұқсастықтары, сондай-ақ конфуциандық пен ислам арасындағы байланыс туралы лекциялар оқыды.
Born in Tianjin, China in April 1892, he was the younger brother of Chang Po ling, the founder of Nankai University. Peng Chun earned his Bachelor of Arts at Clark University, Worcester, Massachusetts in 1913, and a PhD from Columbia University, where he studied with the eminent philosopher and educator, John Dewey. During his time as a student, Chang studied literature and theater. He produced multiple plays, including the original version of Hua Mulan. After graduating, he returned to China and became a professor teaching and performing theater at Nankai University in Tianjin, where he also taught philosophy and became a notable scholar of Chinese traditional drama. Many of his students became famous playwrights. After the invasion of China by Japan in 1937, Chang joined the anti Japanese resistance at Nankai. When the Japanese arrived there, he fled by disguising himself as a woman. He was engaged by the Chinese government to assist in promoting awareness in Europe and America of the Nanking Massacre. Chang later taught at the University of Chicago. Chang became a full time diplomat in 1942, serving as China's representative in Turkey. He was an enthusiastic promoter of Chinese culture. While in Turkey he delivered lectures on the reciprocal influences and commonalities between the Islamic and Chinese cultures, and on the relationship between Confucianism and Islam.
Адам құқықтары туралы философия және іс-әрекеттер
Чангты қайта өрлеу дәуірінің адамы деп сипаттайды. Ол драматург, музыкант, дипломат болған, дәстүрлі қытай әдебиеті мен музыкасын сүйген, сондай-ақ Батыс және Ислам мәдениетін білген тұлға. Оның философиясы Конфуцийдің ілімдеріне тығыз байланысты. Біріккен Ұлттар Ұйымының Экономикалық және әлеуметтік кеңесінің (ЭКОСОС) алғашқы отырысында ол Мэнцзыны келтіріп, ЭКОСОС-тың ең жоғары мақсаты – "адамдарды жақсылықпен бағындыру" екенін айтты. Ол сондай-ақ көптеген беделді Батыс ойшылдарының құқықтар туралы ойларына қытай идеялары жетекшілік еткенін мәлімдеді. "18 ғасырда, адам құқықтарына қатысты прогрессивті идеялар алғаш рет Еуропада талқыланған кезде, қытай философтарының аудармалары Вольтер, Кесней және Дидро сияқты ойшылдарды феодализмге қарсы гуманистік көтеріліске шабыттандырды", - деді ол 1948 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясында. Адам құқықтары жөніндегі жалпы декларацияны (АДҚЖ) дайындау комитетінде ол тиімді Азиялық делегат және келіссөздер дағдарысқа ұшырағанда делдал ретінде де қызмет етті. Ол БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі алғашқы комиссиясының төрағасының орынбасары болды, яғни төраға Элеонора Рузвельтке екінші орында тұрды, сонымен қатар Қытай Республикасының комитеттегі делегаты болып, 1948 жылы АДҚЖ-ны әзірлеуде маңызды рөл атқарды. Оның әріптесі, ливандық философ-дипломат Чарльз Малик, вице-төраға Чанмен салыстырғанда, тек баяндамашы ғана болды және ол жалпы адам құқықтарының идеяларын бөліспеді, оған көбінесе Батысқа тән деп қарады. Оның орнына ол олардың мәнін және халықаралық құжатта қалай сипаттауға болатынын қатысты пікірталас тудырды. Комитеттің тағы бір мүшесі күнделігіне Чанг пен Малик "бір-бірін жек көретінін" жазды. Дегенмен, көптеген деректер бойынша, Чанг пен Малик бұл мәселелерді талқылаудың философиялық көшбасшылары болды. Малик консервативті христиандық көзқарастарды жақтады, ал Чанг қазіргі әлем халықаралық көзқарастарға құлақ беруі керек деп, Мэнцзы сияқты қытай философтарын жиі айтты, себебі олардың идеяларының әмбебап құндылығы зор. Бір сөйлесінде Малик көптеген адамдарға алғыс айтуға тиіс екенін, бірақ Чанды ерекше атап өтті, оны драмаларды қою, дипломатия, философия және басқа да интеллектуалдық ізденістердегі еңбектері үшін қайта өрлеу дәуірінің адамы деп санады және оның идеяларын декларацияның философиялық негізі деп мойындады.
Chang has been described as a renaissance man. He was a playwright, musician, diplomat; a lover of traditional Chinese literature and music and someone who knew both Western and Islamic culture. His philosophy was strongly based on the teachings of Confucius. At the first meeting of United Nations Economic and Social Council he quoted Mencius stating that ECOSOC's highest aim should be to "subdue people with goodness." He also argued that many influential western thinkers on rights were guided by Chinese ideas. "In the 18th century, when progressive ideas with respect to human rights had been first put forward in Europe, translations of Chinese philosophers had been known to, and had inspired, such thinkers as Voltaire, Quesnay and Diderot in their humanistic revolt against feudalism," he told the UN General Assembly in 1948. On the Universal Declaration of Human Rights drafting committee, he served both as an effective Asian delegate and also as a mediator when the negotiations reached a stalemate. He served as Vice Chairman of the original UN Commission on Human Rights, meaning he was next in position to the chairman Eleanor Roosevelt, and was also the Republic of China delegate to its committee, playing a pivotal role in the drafting of the Universal Declaration of Human Rights (UDHR) in 1948. Fellow delegate Charles Malik, the Lebanese philosopher diplomat, who was the mere rapporteur compared to Vice Chairman Chang, did not share the same ideals of universal human rights, which to him was more Western than universal, and instead he heatedly debated what they were and how they could be described in an international document. Another member of the committee confided to his diary that Chang and Malik "hate[d] each other." Yet by most accounts, Chang and Malik were the philosophical leaders of the deliberations. Malik argued for conservative Christian views, while Chang argued that the modern world should pay heed to international views, and frequently brought up Chinese philosophers such as Mencius not because they were Chinese, but because their ideas had universal validity. In a speech, Malik stated that there were too many people to thank, but singled out Chang, who was considered a renaissance man for his work in directing plays, diplomacy, philosophy, and other intellectual pursuits, and acknowledged Chang's ideas as the philosophical backbone of the declaration.