Кіріспе

Бұл оқиғаны Қара төбелер соғысы кезінде өткен Үлкен мүйіз экспедициясымен шатастыруға болмайды. 1865 жылғы Powder River экспедициясы, сондай-ақ Powder River соғысы немесе Powder River шабуылы деп те аталады, Монтана және Дакота территорияларындағы Лакота Сиу, Шайен және Арапахо тайпаларына қарсы АҚШ армиясының ірі және ауқымды әскери операциясы болды. Әскерилер арапахо тайпасының бір ауылын жойды және Бозман жолындағы алтын іздеушілерді қорғау үшін Форт Коннор бекінісін салғанмен, экспедиция сәтсіздікке ұшырады, себебі ол индейлерді жеңе алмай немесе оларды үркіте алмай қалды.

Өмірбаян

1864 жылғы 29 қарашада шайендердің Сэнд-Крикке жасалған қырғыны Плат өзені аңғарында үндістердің қарсы шабуылдарын күшейтті. (Жулсбург шайқасын қараңыз) Шабуылдардан кейін бірнеше мың сиу, шайен және арапахо Powder River аймағында жиналды, бұл олардың ақ адамдардан алыс және 1851 жылғы Форт-Ларами шартында үндістердің жері ретінде бекітілген еді. 1863 жылы олардың жері арқылы салынған Бозман жолының пайда болуын үндістер қауіпсіздікке қатер деп қарады. Форт-Ларами шарты бойынша үндістердің жері арқылы жол салуға рұқсат берілгенімен, олар жол бойындағы кеншілер мен басқа да саяхатшыларды мазалады. 1865 жылдың шілдесінде Платт көпірі шайқасында мыңнан астам жауынгер Солтүстік Платт өзені арқылы салынған көпірге шабуыл жасап, Бозман және Орегон жолдарындағы қозғалысты уақытша тоқтатты. Шайқастан кейін үндістер кіші топтарға бөлініп, жазғы бизон аулауға тарады. Үндістердің соғысу әдісінің әлсіздігі – олар әскерді ұзақ уақыт майданда ұстауға ресурстары жетпеді. Бас генерал Гренвилл М. Додж солтүстік жазық тайпаларына қарсы жазалау ретінде Powder River экспедициясын жүргізуге бұйрық берді. Экспедицияны басқаруға бригадир генерал Патрик Э. Коннор тағайындалды. Додж Коннорға «индейлерге қарсы қатаң соғыс жүргізіп, оларды тыныштықты сақтауға мәжбүр ету үшін жазалауға» бұйырды. Бұл науқан АҚШ еріктілері жүргізген соңғы үнді соғыстарының бірі болды. Коннордың стратегиясы – үш колоннаны Powder River аймағына енгізу. «Оң колонна» полковник Нельсон Д. Коул басшылығында 1400 миссурилік және 140 вагоннан тұрды. Олар Небраска штатының Омаха қаласынан шығып, Луп өзенімен батысқа қарай Блэк-Хиллзге қарай жүріп, Powder River маңында Коннормен кездесуі керек еді. «Орталық колонна» подполковник Сэмюэл Уокер басшылығында 600 канзас атты әскерінен тұрды, олар Форт-Ларамиден солтүстікке қарай бағыт алып, Блэк-Хиллстің батысындағы жерлерді кесіп өтуге тиіс болды. Коннордың жеке басқаруындағы «Сол» және «Батыс» колонналары Калифорния, Айова, Мичиган, Небраска және Огайодан келген 675 сарбаздан, сондай-ақ үнді барлаушыларынан және вагон тізбегінен тұрды. Олар Бозман жолының жанында бекініс салу мақсатымен Powder River бағытына қарай қозғалды. Үш колонна да жаңа бекіністе бірігуі керек еді. Коннор өз командирлеріне былай бұйырды: «Сіздер индейлерден бейбітшілік немесе бағыну туралы ұсыныстарды қабылдамай, он екі жастан асқан әрбір еркек индейді шабуылдап өлтіресіздер». Коннордың жоғары лауазымды офицерлері, генералдар Джон Поуп және Додж бұл бұйрықты күштен шығаруға тырысты, бірақ ол кеш болды, өйткені үш колонна қазірдің өзінде аттанып, байланыстан шығып қалған еді. Экспедиция басынан-ақ қиындықтарға толы болды. Американдық Азамат соғысы аяқталғаннан кейін көптеген сарбаздар әскерден босатылғандықтан, науқанға қатысатын адамдардың саны 12 000-нан 3 000-ға дейін азайды. Қалған еріктілер «нахақ, наразы және тиімсіз» болды. Полковник Джеймс Х. Кидд басқаратын 6-шы Мичиган ерікті атты әскері полкінің роталары жақында Вирджиниядағы Азамат соғысы майданынан ауыстырылды, ал Коул мен Уокердің көптеген сарбаздары соғыстың соңғы жылдары Батыс майданында белсенді болды. Көптеген сарбаздар мен офицерлердің индейлермен соғысу немесе Ұлы жазықтарда саяхаттау тәжірибесі болмады. Жабдықтауды қамтамасыз ету де мәселе болды.

Коннордың экспедициясы

Бригад генерал Патрик Э. Коннор және оның 675 сарбазы, үнді барлаушылары мен азаматтық жүк тасымалдаушылары, сондай-ақ, жабдықтармен толы вагон тізбегімен бірге 1865 жылдың 1 тамызында Коул және Уокер колонналарымен қосылу үшін Дакота аймағындағы Форт-Ларамиден шықты. Оның гидтерінің бірі таушы Джим Бриджер болды. Коннор колоннасы солтүстікке қарай жылжып, тамыз айында Powder өзенінің жоғарғы ағысында Форт Коннор бекінісін салған.

Ақымақ әйелдің бұрамасы

1865 жылдың 13 тамызында Пауни скауттарының капитаны Фрэнк Дж. Норт өзінің бірнеше адамымен бірге Powder өзенінің Crazy Woman's Fork саласының жанынан атпен келе жатқанда, шайендік жауынгерлердің шағын тобын көріп, оларды қуалауға кірісті. Қуалау барысында Норт өз адамынан шамамен бір шақырымдай қашықтыққа жетеді, сонда кері шегініп келе жатқан жауынгерлер оған қарсы бет бұрды. Шейендердің бірі Норттың атын жаралады, ал капитан құлаған жылқысының артына тығылып, оны қорған ретінде пайдаланып, шабуылдаушылармен күресті. Скаут Боб Уайт Нортқа жетіп, оған қосылды. Тағы бірнеше пауни жауынгерлері келді, олардың кішкентай тобы жауынгерлердің бірнешеуін атып жаралады, содан кейін жауынгерлер дереу қашып кетті. Crazy Woman's Fork шайқасы – Powder River экспедициясының алғашқы қақтығысы болды.

Паудер өзеніндегі қырғын

Екі күн бойы капитан Норт пен оның Пауни скауттары солтүстікке бет алған шайендердің тобын қуды. Іздер шейендердің шамамен 40 жылқысы мен қашыры, сондай-ақ жараланған жауынгерді тасымалдап келе жатқан бір травойы бар екенін көрсетті. 1865 жылғы 16 тамызда сағат 02:00-де капитан мен оның скауттары Форт Коннордан солтүстікке қарай 50 шақырымдай жердегі Паудер өзенінде оларға жете алды. Шайендер түнгі лагерь құрып, ұйықтап жатқанда, Норт таң атқанша шабуылды күтіп отыруға шешім қабылдады. Таңертең олар лагерьге жақындады. Шайендер скауттарды көріп, Норттың тобын достық шайендер деп қате түсініп, ешқандай қарсылық көрсетпеді. Содан кейін Паунилер кенеттен таңғастырған шайендерге шабуыл жасап, барлығын – 24 адамды, оның ішінде Джордж Бенттің әкесінің әйелі Желто-Жандыны (Yellow Woman) жылдам өлтірді. Паунилер 4 жылқысын жоғалтты, бірақ 18 жылқы мен 17 қашырды қолға түсірді, олардың көпшілігінде 26 шілдедегі Ред Баттес және Платт Бридж шайқастарында алынған үкіметтік белгілер болды.

Кесушілердің экспедициясы

Осы уақытта, лейтенант-полковник Джеймс А. Сойерс басқарған экспедиция, 80 вагоннан, инженерлерден, жабдықтардан және 5-ші АҚШ ерікті жаяу әскерінің С және D роталарының сүйемелдеуші сарбаздарынан тұратын, Монтанаға қарай жол тартты, ал Powder River өзеніне жеткен соң ондағы жолын жалғастыруды жоспарлады. Сойерс тобы Монтана алтын кендеріне көшіп бара жатқандар үшін жаңа жол салуға міндетті болды.

Сүйектер құйылысындағы шайқас

1865 жылы 13 тамызда солдаттар, азаматтық адамдар және Сауерс экспедициясының вагондар тізімі батысқа қарай жылжыды. Тізімге сүйемелдеген сарбаздардың арасында капитан Джордж Виллифорд басқаратын 5-ші АҚШ ерікті жаяу әскерінің C және D роталары болды. Кешкі уақытта Pumpkin Butte маңында шайендер мен сиукстар тізімге шабуыл жасап, 19 жастағы азаматтық қызметкер Натаниел Хеджесті өлтірді. Он үшінші күні кешке қарай вагондар Bone Pile Creek маңында қоршалды, ал Хеджес қоршаудың ортасында жерленді. Келесі күні таңертең жауынгерлер қайтадан шабуыл жасады. Он бесінші күні жауынгерлер тағы да қоршалған вагондарға шабуыл жасады, бірақ тізімді тоқтатып қоя алмады. Сиукстардың басшысы Қызыл Бұлт және шайеннің Дулл Найф, Джордж Бент пен оның ағасы Чарльз Бенттермен бірге подполковник Сауерспен бір вагон жүктің орнына тізімнің қауіпсіз өтуі туралы келісім жасасты. 5-ші АҚШ ерікті жаяу әскерінің сарбаздары осы кезде шайен жауынгері Джордж Бенттің АҚШ әскери формасын кигенін хабарлады. (Бент кейіннен 1865 жылғы қаңтарда Жюльсбургтің қоршауы кезінде майордың киімін қолға түсіргенін және осы науқан бойында кигенін мәлімдеді.) Сауерс қант, бекон, кофе, ұн және темекіге толы вагонды беруге келісті. Вагондар қайта жылдамдық алғанда, жергілікті тұрғындар тағы да шабуыл жасап, Энтони Нельсон мен Джон Раузені өлтірді. Сарбаздар жауап ретінде атып, екі жауынгерді өлтірді, ал жергілікті тұрғындар қоршалған вагондардан жылдам шығып кетті. Салт атты Нельсонды Натаниел Хеджестің қасына жерлегеннен кейін және Салт атты Раузенің денесін таба алмағаннан кейін Сауерс экспедициясы жолын жалғастырды.

Сауерлер күресі

1865 жылдың 1 қыркүйегінде, Tongue өзеніндегі ауылдарының қиратылуына ашуланған арапахо жауынгерлері Сауерс керуеніне шабуыл жасап, үш адамды өлтірді. Арапахо жауынгерлерінің екеуі қаза тапты. Керуен екі апта бойы дерлік қоршауда тұрды, соңында Коннордың әскерлері оларды құтқарып алды.

Екі бағана

1865 жылы 1 шілдеде полковник Нельсон Коул 1400-ден астам миссуриліктермен және 140 арба жүкті Омахадан (Небраска штаты) аттанды. Оның колоннасы Луп өзенінің жоғары ағысына қарай бағытталды, содан кейін елді мекендерден өтіп, Қара Жотадағы Аю Бұтасына жетті, ол жерге 1865 жылы 13 тамызда келді. Коулдың жасағы 901 шақырымдық сапар барысында шөлдеуден, азық-түлік азаюынан және бүліктерге дейін қиындықтарға тап болды. Лейтенант-полковник Сэмюэл Уокер және оның 600 Канзас кавалериясы 1865 жылы 6 тамызда Дакота аймағындағы Форт-Ларамиден шығып, 1865 жылы 19 тамызда Қара Жота маңында Коул экспедициясымен қосылды. Ол да су тапшылығынан зардап шекті, сондай-ақ 16-шы Канзас ерікті кавалерия полкінің бірнеше сарбаздары нашар су ішіп қайтыс болды. Екі колонна бөлек қозғалды, бірақ Монтана аймағындағы Паудер өзеніне бағытталғанда байланыста болды. Осы кезде кейбір сарбаздар жалаң аяқ жүрді, ал көптеген жылқылар мен есектер әлсіреп қалды.

Паудер өзенінің жағасында жүріс

1865 жылдың 1 қыркүйегінде таңертең АҚШ-тың 1400-ден астам сарбазы мен азаматы, полковник Нельсон Д. Коулдың Поудер өзені экспедициясының колоннасы, Поудер өзенінің саласы – Алкали өзенінде орналасты. Бұл Монтана аймағындағы, қазіргі Монтана штатының Кастер округінде болды. Таңертең 300-ден астам Хункапа, Санс Арк және Миниконжу лакота сиулары лагерьдегі жылқы тобына шабуыл жасады. Жауап беруге бірінші болып 2-ші Миссури жеңіл артиллерия полкінің K батареясынан жеті сарбаз келді. Лагерьден шыққаннан кейін, жауынгерлер осы топқа шабуыл жасады, ал одан кейін болған шайқаста жеті сарбаздың бесеуі зардап шекті – екеуі қаза тапты, біреуі өлімге тәуекелдеді, ал екеуі жараланды. Сол түні аң аулау тобындағы екі белгісіз американдық сарбаз қаза тапты. Алкали өзеніндегі шайқастағы сиулардың жоғалғандары – төрт белгісіз жауынгер қаза тапты және төрт белгісіз жауынгер жараланды. 1865 жылдың 8 қыркүйегінде полковник Коул мен Уокердің колонналарындағы 2000-нан астам АҚШ сарбазы мен азаматы Монтана аймағындағы Поудер өзені бойымен оңтүстікке қарай жол тартты. Олардың білмегені, 2500-ге жуық шайен, сиу және арапахо тайпаларының ауылы, соның ішінде шайен басшысы Роман Мұрын, он шақырымдай қашықтықта орналасқан еді. Мұны байқаған шайен, сиу және арапахо жауынгерлері, солдаттардың өз ауылдарына шабуыл жасауын қаламағандықтан, алдымен солдаттарға шабуыл жасады. Сол кездегі әскерилердің алғы күзеті колоннадан шамамен бір шақырымдай алда жүріп бара жатты. Осы топ бірінші болып шабуылға ұшырады. 25 сарбаздық алғы күзеттен екеуі қаза тапты. Осы алғашқы қақтығысты көргеннен кейін подполковник Уокер полковник Коулға шабуыл туралы хабар беру үшін елші жіберді. Сол кезде Коул өзінің вагондарының Поудер өзенінің шығыс жағалауына өтуін қадағалап отырды. Коул вагондарды орманнан шығарып, қоршауға алып, 12-ші Миссури кавалериясын өзен жағалауындағы орман арқылы шайқасуға және орманнан үндістерді қууға бұйрық берді. Солдаттар жауынгерлерді шайқас алаңынан ығыстырды. Шайқастың соңында тағы бір сарбаз жараланды. Қақтығыста кем дегенде бір үнді қаза тапты. 1865 жылдың 8-9 қыркүйегіндегі қарлы боран сарбаздарға қосымша қиындықтар туғызды, олардың көпшілігі қазір жаяу, жыртық киіммен және шикі жылқы етін жеуге мәжбүр болды. 1865 жылдың 10 қыркүйегінде таңертең Коул мен Уокердің колонналары Кішкентай Поудер өзені мен Поудер өзенінің қосылған жеріне жақын орналасты, сол кезде үнді жауынгерлері пайда болды. Оқтар атылып, кейбір шабуылдар жасалды. 11 қыркүйекте тағы да жеңіл шайқастар болды. 13 қыркүйекте бригадир генерал Коннордың колоннасынан екі барлаушы Уокер мен Коулдің колонналарын Поудер өзенінде тауып, оларды Вайоминг штатының Кейси қаласының шығысындағы Поудер өзенінде жаңадан құрылған Форт Коннор туралы хабардар етті. Коул, Уокер және олардың сарбаздары 1865 жылдың 20 қыркүйегінде сол жерге келді. Коннор сарбаздарды одан әрі қызмет етуге жарамсыз деп тапты және оларды Форт Ларамиге жіберді, онда олардың көпшілігі әскерден босатылды.

Шығындар

Полковник Коул Шығыс колоннасының он екі адамы қаза тапқан және екі адамы жоғалып кеткенін хабарлады. Лейтенант-полковник Уокер Орталық колонна бір адам қаза тауып, төртеуі жараланғанын хабарлады. Коул өзінің әскерлері екі жүз үндіні өлтіргенін мәлімдеді. Алайда Уокер: "Біз біреуін де өлтірдік деп айта алмаймын", - деді. Үнділердің шығындары аз болғанға ұқсайды.

Салдары

Коннор экспедициясының барлық құрамдас бөліктерін 1865 жылдың 24 қыркүйегінде Форт-Коннорда біріктірді. Бірақ ол келген кезде Ютаға ауыстыру туралы бұйрық күтіп тұрды. 16-шы Канзас ерікті атқыш полкі Форт-Коннорда қызмет ету үшін қалды, ал қалған әскерлер Форт-Ларамиге қайтысты, олардың көпшілігі армиядан босатылды. Экспедиция кейбір жетістіктерге жеткенімен, үндістерді толық жеңе алмай немесе оларды қорқыта алмады. 8 қыркүйектегі шайқасқа қатысқан шайен жауынгері Джордж Бент, лакоталардың жақсы қарулары болғанда Коул мен Уокердің колонналарын құртатынын айтты. Бозман жолындағы саяхатшыларға үндістердің қарсылығы бұрынғыдан да бекемделді. "Үкімет үндістер мәселесін шешпесе, бұл жолмен енді ешкім саяхаттамайды", - деп жазды бір тілші. Экспедицияның ең маңызды салдары – АҚШ үкіметін Форт-Ларамиден Монтанадағы алтын өңірлеріне дейін керуен жолын салу және қорғау үшін тағы бір әрекеттің қажеттігіне көндіру болды. Осы сенім бір жылдан кейін Паудер-Ривер аймағына жаңадан шабуыл жасауға және Сиу, Шайен және Арапахо тайпаларының жеңіске жететін Қызыл Бұлт соғысына әкелді.

Бас кеңсесі

Бригад генерал Патрик Э. Коннор, қолбасшы. Капитан С. Дж. Лорант, Бас штабтың генерал-адъютантының көмекшісі. Капитан Сэмюэл Роббинс, 1-ші Колорадо атқыштары жасағының бас инженері. Капитан Генри Э. Палмер, 11-ші Канзас кавалериясының жабдықтаушысы. Капитан Уильям Х. Таббс, штаб-пәтердегі азық-түлікпен қамтамасыз ету комиссарының міндетін атқарушы. Екінші лейтенант Оскар Джуетт, Коннордың штаб-пәтеріндегі көмекшісі (жауынгерлік қимылдарда жараланған).

Оң жақ баған

Полковник Нельсон Д. Коул, штаб, 2-ші Миссури артиллериясы. Полковник Оливер Уэллс, 12-ші Миссури кавалериясының штабы. Майор (отставкаға шыққан) Лайман Г. Беннетт, 4-ші Арканзас кавалериясының бас инженері. Майор Клеменц Ландгрейбер, 2-ші Миссури артиллериясының штабы. Хирург Джордж Вашингтон Кори, 12-ші Миссури кавалериясының штабы. Капитан МакМюррей, 2-ші Миссури артиллериясының штабы. Капитан Сэмюэл Флэгг, 2-ші Миссури артиллериясының "B" батареясы. Капитан Джефферсон Миллер, 2-ші Миссури артиллериясының "E" батареясы. Капитан Уильям С. Ф. Монтгомери, 2-ші Миссури артиллериясының "H" батареясы. Капитан Эдвард С. Роуленд, 2-ші Миссури артиллериясының "K" батареясы. Капитан Чарльз Х. Тёрбер, 2-ші Миссури артиллериясының "L" батареясы. Капитан Наполеон Бордман, 2-ші Миссури артиллериясының "M" батареясы. Бірінші лейтенант Джон Х. Кендалл, 2-ші Миссури артиллериясының "L" батареясы. Бірінші лейтенант Чарльз Х. Спрингер, 12-ші Миссури кавалериясының "B" ротасы. Бірінші лейтенант Уильям Ринне, 2-ші Миссури артиллериясының "C" батареясы. Екінші лейтенант Фредерик Дж. Амсден, АҚШ Сигнал корпусы, Миссури департаменті. Екінші лейтенант Джордж Р. Торн, әрекет етуші көмекші квартирмейстер. Екінші лейтенант Уильям Т. Шевер, 12-ші Миссури кавалериясының штабы. Екінші лейтенант Хирам Л. Келли, 2-ші Миссури артиллериясының "A" батареясы (жауынгерлік қимылдарда жараланды). Екінші лейтенант Филип Смайли, 2-ші Миссури артиллериясының "H" батареясы. Екінші лейтенант Абрам С. Хогланд, 2-ші Миссури артиллериясының "K" батареясы. Екінші лейтенант Джеймс А. Феррен, 2-ші Миссури артиллериясының "K" батареясы.

Орталық бағана

Бригад генерал-лейтенант, полковник Сэмюэл Уокер, 16-шы Канзас кавалериясы штабы. Майор Кларксон Рейнольдс, 16-шы Канзас кавалериясы штабы. Хирург Джеймс П. Эриксон, 16-шы Канзас кавалериясы штабы (Форт Коннорда қайтыс болды). 15-ші Канзас кавалериясының "H" ротасының капитаны Оскар Ф. Данлап. 15-ші Канзас кавалериясының "H" ротасының бірінші лейтенанты Р. М. Фиск. Бірінші лейтенант Джеймс Л. Уокер, 16-шы Канзас кавалериясының "D" ротасы. Бірінші лейтенант Весли Т. Смит, 16-шы Канзас кавалериясының "H" ротасы. Екінші лейтенант Чарльз Баланс, 16-шы Канзас кавалериясының "F" ротасы. 15-ші Канзас кавалериясының "H" ротасының екінші лейтенанты Эдвард Гилл. 15-ші Канзас кавалериясының "H" ротасының екінші лейтенанты Фрэнсис Э. Смит.

Сол жақ баған

Полковник Джеймс Х. Кидд, 6-шы Мичиган атқыштары штабы. Капитан Фрэнк Норт, А ротасы, Пауни үнді скауттары. Капитан Альберт Браун, 2-ші Калифорния кавалериясының M ротасы. Капитан Осмер Ф. Коул, 6-шы Мичиган кавалериясының G ротасы (шайқаста қаза тапты). Капитан Джордж Конрад, 2-ші Калифорния кавалериясының L ротасы. Капитан Джейкоб Л. Хамфривилл, 11-ші Огайо кавалериясының K ротасы. Капитан Леви Г. Маршалл, 11-ші Огайо кавалериясының E ротасы. Капитан Эдвин Р. Нэш, Омаха/Уиннебаго үнді скауттарының А тобы. Капитан Николас Дж. О'Брайен, 7-ші Айова кавалериясының F ротасы. Бірінші лейтенант Джон С. Брюер, 7-ші Айова кавалериясының F ротасы. Бірінші лейтенант Майкл Эванс, Омаха/Уиннебаго үнді скауттарының А ротасы. Бірінші лейтенант Чарльз А. Смолл, Пауни үнді скауттарының А тобы. Екінші лейтенант Джозеф Виллард Браун, АҚШ Сигнал корпусы, Миссури департаменті. Екінші лейтенант Гэвин Митчелл, Омаха/Уиннебаго үнді скауттарының А тобы. Екінші лейтенант Джеймс Мюри, Омаха/Уиннебаго үнді скауттарының А ротасы. Екінші лейтенант Алонзо В. Ричардс, АҚШ Сигнал корпусы, Миссури департаменті. Екінші лейтенант Еуген Фитч Уэр, 7-ші Айова кавалериясының F ротасы.