Неміс миссионері және қаламгер Арнос Патири

Кіріспе

Неміс иезуит діни қызметкері және миссионер Иоганн Эрнст Ханксленден (1681–1732), Арнос Патири деген атпен әйгілі, неміс иезуит діни қызметкері және миссионер, малаялам және санскрит тілдеріндегі ақын, грамматик, лексикограф және филолог ретіндегі еңбектерімен танымал. Ол өмірінің көп бөлігін Үндістанда өткізіп, Иса Мәсіхтің өмірі туралы «Puthen Pana» поэмасын, малаялам-португал тілдерінің алғашқы сөздігін, сондай-ақ «Malayalavyaakaranam» және «Sidharoopam» атты екі лингвистикалық трактатты жазды.

Ерте өмір

Иоганн Эрнст Ханкслен 1681 жылы Германияның Төменгі Саксониясындағы Оснабрюкке жақын Остеркаппельн қаласында дүниеге келді. Туған қаласы Оснабрюкте философияны оқып жүргенде, ол Вильгельм Вебер деген иезуит дін қызметкерімен танысты. 1699 жылғы 30 қазанда Вильгельм Вебер және тағы бір иезуит дін қызметкері Вильгельм Мейрмен бірге Үндістанға ұзақ сапарға шықты. Олар қазіргі Италия, Осман империясы, Сирия, Армения және Парсы елдері арқылы өтіп, 1700 жылғы 13 желтоқсанда Үндістанның Сурат қаласына (қазіргі Гуджарат штаты) жетті. Франц Каспар Шиллингер, дәрігер және жолаушы, бұл қауіпті саяхат туралы айта келіп, Вебер мен Мейрдің жол жүрісінде қайтыс болғанын хабарлады.

Үндістанда

Гоада рухани білімін аяқтағаннан кейін Ханкследенді Оңтүстік Үндістанның Керала штатының Триссур ауданындағы Сампалурдағы иезуит семинариясына жіберді. Сампалурда Ханкследен діни білімін алған семинарияның қалдықтары мен шіркеуі Сампалурдағы Әулие Франциск Ксавьер шіркеуінде тарихи ескерткіш ретінде сақталған. «Сампаллор» атауы «san paul ur» деген сөзден шыққан, яғни Әулие Пауылдың жері. Бұл жерге Исаның елшісі Пауылдың құрметіне иезуит ділмандары ат қойған. Ол Жақын Шығыстан Батыс Еуропаға дейін Жақсы Жаңалықты уағыздау үшін ұзақ сапар шеккен. Сондай-ақ, иезуиттер 1540 жылы «Институт Формуласы» бұйрығымен «Иисус қоғамы» атты қауым құру жоспарын бекіткен Папа Пауыл III-ке үлкен құрмет көрсеткені де айтылады. Ол сонымен қатар жергілікті тіл – малаялам тілін үйренуге және, ең бастысы, Кераланың Томас христиандарының культтік тілі – сирия тілін зерттеуге уақыт бөлді. 1706 жылы ол дін қызметкері болып тағайындалды. Неміс тіліндегі ана тілі мен малаяламды меңгергеннен басқа, ол латын, сирия, португал, санскрит және тамил тілдерін де жақсы білді. 1729 жылдан бастап ол Велур, Сампалур, Палайур және Пажувил қалаларында уақытын өткізді. Пажувильде ол жылан шағып, 1732 жылдың 20 наурызында 51 жасында қайтыс болды. Ол сол жерге жерленді, бірақ кейін шіркеудің сыртында ескерткіш салынғанда, оның денесі оған көшірілді; ескерткіште сонымен қатар тарихи музей де орналасқан. Музейдегі экспонаттардың ішінде Ханкследеннің қолданған төсегі және шатуранг (ол ойнаған) және оның үйінің еденінде белгіленген бағаналар бар. 1921-1942 жылдар аралығында Триссурдың митрополит архиепископы болған Мар Франциск Важапилли, ораза айларында Велур Форан шіркеуінде бірнеше күн тұрып, Арнос Паатринің төсегінде ұйықтап, оның заманында қазылған құдықтан су ішкен. Н.К. Джостың «Арнос Патири Живачаритрам» және К.К. Маттамның «Арнос Падри» кітаптары олардың қатарында.

After completing his spiritual formation (Novitiate) in Goa, Hanxleden was sent to a Jesuit Seminary at Sampaloor in Thrissur District of the south Indian state of Kerala. Refn|group=note|The remains of the seminary where Hanxleden did his priestly studies in Sampaloor and the church are preserved as a historical monument at St. Francis Xavier's Church, Sampaloor. The word Sampallor has got its origin from 'san paul ur', means land of St. Paul. It was the Jesuit priests who have given this name to this land which is called as Ambazhakad to commemorate St. Paul the Apostle of Jesus who travelled at length from middle East to the western Europe to preach the Gospel. It is also assumed that Jesuits had great reverence to Pope Paul III who approved the Plan of St. Ignatius of Lyola to form a congregation by name "Society of Jesus"in 1540 by the bull "Formula of the Institute". He took time also to initiate himself to the local language, Malayalam and more importantly studied the Syriac, the liturgical language of the Thomas Christians of Kerala. He was ordained priest in 1706. In addition to his mother tongue German, and his mastery of Malayalam, he also had a good command over Latin, Syriac, Portuguese, Sanskrit, and Tamil. From 1729 onward, he spent his time between Velur, Sampaloor, Palayoor and Pazhuvil and it was at Pazhuvil he suffered a snake bite which resulted in his death on 20 March 1732, at the age of 51. He was buried there but, later, when a memorial was built outside the church, his mortal remains were transferred to it; the memorial also houses a historical museum. Among various exhibits at the museum are the bed used by Hanxleden and the chathurangam (which Hanxleden used to play) columns marked on the floor of his home. Mar Francis Vazhapilly, Metropolitan Archbishop of Thrissur from 1921 to 1942, used to stay at the Velur Forane Church for a few days during Lent so that he could sleep on the bed used by Arnos Paathiri and drink from the well dug during his times. Arnos Pathiri Jeevacharithram of N. K. Jos and Arnos Padri, written by C. K. Mattam count among them.

Мұра

Арнос Паатридің туындылары өлеңдер, сөздіктер және грамматикалық оқулықтарды қамтиды, ал оның екі белгілі әдеби еңбегі – «Путхен Пана» және «Чатхурантиам».

Малайалам тіліндегі португал сөздігі

Арнос Патири малаялам тілінің алғашқы сөздігін жасады, және оның сөздігінде малаялам сөздері санскрит және португал тілдерінде түсіндірілген.

Басқалар

Патири еуропалықтардың арасында бірінші болып Санскрит грамматикасын – "Grammatica grandonica" жазды және Санскрит өлеңдерін шығарған алғашқы еуропалық болды. Арнос Падре академиясы – Велур қаласында орналасқан, Ханксленденнің құрметіне құрылған атаулы ұйым. Академия оның еңбектерін еуропалық ғалымдардың көмегімен ағылшын тіліне аудару үшін шаралар қабылдады.