Кіріспе

Италиялық иезуит миссионері және ғалымы Джулио Алени (Julius Alenius; 1582 – 10 маусым 1649), қытай тілінде Ai Rulüe деп белгілі, итальяндық иезуит миссионері және ғалымы болған. Ол Италиядағы Бреша қаласының жанындағы Ленода дүниеге келді, сол кезде ол Венеция Республикасының бір бөлігі болды, ал Қытайдың Янпин қаласында қайтыс болды. 1600 жылы Иса қоғамына мүше болып, математика және теология саласындағы білімімен көзге түсті. Ол қытай тіліндегі "Жифанг Вайджи" атласын жариялауға көмектескенімен әйгілі. Джулио Алени Мин әулетін, Мин императорларын және олардың элитасын, сондай-ақ олардың қателіктері мен кемшіліктерін сынаған трактат жазды. Өмірінің соңында Мин әулеті құлап, Айсин Гиоро әулеті құрған Цин әулетімен ауыстырылды.

Өмір

1610 жылы ол Қытайға миссионер ретінде жіберілді. Макаода елге кіруге қолайлы жағдай күтіп отырғанда, ол жергілікті ғалымдарға математикадан сабақ берді және "8 қарашада 1612 жылы Макаода жасалған ай толуына қатысты байқаулар" (Mémoires de l'Acad. des Sciences, VII, 706) атты еңбегін жариялады. Ол елдің киім-кешегі мен әдет-ғұрыптарын қабылдады, Цзянсидегі алғашқы христиан миссионері болды және Фуцзяньда бірнеше шіркеу салды. Оның дінге өткендерінің бірі Ли Цзиубяо, Алени және оның әріптесі иезуит Андриус Рудаминаның, олардың қауым мүшелерінің сұрақтары мен пікірлеріне берген жауаптарын жазып алып, оларды күнделік түрінде жинақтады.

Шығармалары

Ол қытай тілінде әртүрлі тақырыптар бойынша еңбектер жариялады. Оның космографиясы, Ванву Чжэнюань (萬物真原; Он мың нәрсенің шынайы бастауы), Кангси императоры тұсында маньчжу тіліне аударылды (Ванву Чжэнюань маньчжу жазуымен аударылды: Уайли: Тюмен чакай уэнгки секиен, Меллендорф: Тюмен джакай уэнгки секиен). 1789 жылы Пекиннен Парижге бір дана жіберілді. Ол бұрынғы иезуит ғалымдарының жұмысын аяқтап, қытай тілінде жазылған және Америка құрлығын қамтыған алғашқы ғаламдық атластардың бірі – "Жифан ваиджи" атты атласты жасады. Оның ең маңызды діни еңбектерінің қатарында Католик діні туралы даулы трактаты бар, онда Мин әулетінің басты қателіктері деп есептеген ойлары жоққа шығарылған; сондай-ақ Төрт Евангелия бойынша Құтқарушы Құдайдың өмірі (Пекин, 1635–1637, 8 томдық; көп рет қайта басылды, мысалы 1887 жылы 3 томдық) және тіпті протестант миссионерлері де пайдаланды.

Мұра

Джулио Аленидің өмірі мен еңбектері 1994 және 2010 жылдары өткен бірнеше конференция тақырыбы болды. Оның «Матео Риччи өмірі», «Батыстың шитайы» және «Аспан әміршісінің қасиетті суреттері» атты екі кітабы Fondazione Civiltà Bresciana ұйымдарында екі рет, 2010 жылдың 13 және 25 қазанында көпшілік назарына ұсынылды.