Кіріспе
Солтүстік Американың оргенезиясы
Акадия оргенезиясы – ұзаққа созылған тау құрылысының процесі, ол Орта девон кезеңінде басталып, Кейінгі девон кезеңінде ең жоғары деңгейге жетті. Бұл процесс шамамен 50 миллион жылға созылды, шамамен 375 миллион жыл бұрын (Ma) басталды, деформациялық, плутондық және метаморфтық құбылыстар ерте Миссисипп кезеңіне дейін жалғасты. Акадия оргенезиясы – Аппалачи таулары мен одан кейінгі бекенінің қалыптасуына себеп болған төрт оргенезияның үшіншісі. Бұрынғы оргенезиялар Гренвилл және Таконик оргенезияларынан тұрады, олар неопротерозой дәуіріндегі жарылыс/қозғалыс кезеңінен кейін пайда болды. Акадия оргенезиясы Авалониялық континенттік фрагменттердің Лавразия континентімен соқтығысуын қамтыды. Географиялық тұрғыдан алғанда, Акадия оргенезиясы Канаданың теңіз провинцияларынан оңтүстік-батысқа қарай Алабамаға дейін созылды. Дегенмен, Жаңа Англиядан солтүстік-шығысқа қарай Канаданың Гаспе аймағына дейінгі Солтүстік Аппалачи аймағы соқтығысудың салдарынан ең көп зардап шеккен аймақ болды.
The Acadian orogeny is a long lasting mountain building event which began in the Middle Devonian, reaching a climax in the Late Devonian. It was active for approximately 50 million years, beginning roughly around 375 million years ago (Ma), with deformational, plutonic, and metamorphic events extending into the early Mississippian. The Acadian orogeny is the third of the four orogenies that formed the Appalachian Mountains and subsequent basin. The preceding orogenies consisted of the Grenville and Taconic orogenies, which followed a rift/drift stage in the Neoproterozoic. The Acadian orogeny involved the collision of a series of Avalonian continental fragments with the Laurasian continent. Geographically, the Acadian orogeny extended from the Canadian Maritime provinces migrating in a southwesterly direction toward Alabama. However, the northern Appalachian region, from New England northeastward into Gaspé region of Canada, was the most greatly affected region by the collision.]]
Палеогеография
Акад оргенезі, орта девон (385 млн жыл бұрын) кезінде Лаврентияның палеогеографиялық ендігі экваторға жақын оңтүстік жартышарда, 0° мен 30° оңтүстік ендік аралығында болды. Девон дәуірінде Лаврентияның палеогеографиялық ендігі айтарлықтай өзгерген жоқ. Гондвана, керісінше, үлкен қашықтыққа жылжыды, сондықтан ордовик дәуірінде Оңтүстік полюс Солтүстік Африкада болды, кейін силурий дәуірінде Чилидің оңтүстігінен батысқа қарай жылжып, девон дәуірінде Орталық Африкаға оралды. Дегенмен, Скотес пен Маккерроудың жақындағы зерттеулері бойынша, девонның соңында Оңтүстік полюс Солтүстік Африканың орнына Солтүстік-Орталық Аргентинада орналасқан, бұл палеоклиматтық мәліметтермен расталған.
Авалониялық жерлер
Авалонияны құрайтын Авалониялық террандар қазіргі заманғы келесі аймақтар: Солтүстік Франция, Бельгия (Арден), Англия, Уэльс, оңтүстік-шығыс Ирландия, Шығыс Ньюфаундленд, Нова-Шотия, Оңтүстік Нью-Брансуик және Жаңа Англияның кейбір жағалау бөліктері. Негіз кесек кембрийге дейінгі дәуірдегі доға тәрізді тау жыныстарынан тұрады және ол Гондвана шеңберінен, ерте ордовик кезеңінде пайда болған деп саналады. Акад оргенезінің куәліктері солтүстік Аппалачиде көптеп және кеңінен таралған, плутонизм және солтүстік Аппалачи деформация фронтының кратонға қарай жылжуы арқылы тіркелген. Орталықтан оңтүстікке қарай Аппалачиде Акад оргенезінің куәліктері аз және негізінен Көк қырқаның плутонизмі мен Мысық шаршы терранының метаморфизмінде кездеседі. Акад оргенезі кем дегенде үш маңызды деформация фазасын бастан өткерді, ал кейбір жерлерде қабаттасулар анықталды. Бұл дельталар форленд бассейні, дельталық кешеннің кластикалық қималары ретінде сипатталады, олар Аппалачи бассейніне үлкен мөлшерде шөгінді материалдың түсуіне жауапты. Орогенез барысында жаңа жарылымдар пайда болды, ал ескі жарылымдар қайта жандандырылды. Орта девон кезеңінде Жаңа Англия аймағында жанартаулар мен көтерілу орталықтары пайда болды және оңтүстік және орталық Аппалачияның көп бөлігін жабатын ішкі теңізге ұсақ түйірлі кластикалық материалды төкті. Бүгінде ежелгі Авалония құрлық массасының бөліктері Солтүстік Американың шығыс жиегі бойында шашыраңқы белдеулерде кездеседі. Біреуі Ньюфаундлендте, екіншісі Жаңа Англияның шығыс Коннектикуттан солтүстік Мэнге дейінгі жағалау аймағының көп бөлігінің негізін құрайды, онда ол Жағалаулық литотектондық блок деп белгілі. Судың төмендеуі иілу қозғалысы мен көтерілуден кейін жүреді және литосфераның жүктемесіне жауап ретінде оргеннің кратондық жағында өңірлік изостатикалық түзетулердің нәтижесі болып табылады.
Дельта кешені
Аппалачи бассейні орта девон және ерте миссисипп кезеңдерінде Акадиялық орогенезге жауап ретінде Акадиялық алқап бассейніне шөгіндірілген, ірі көлемдегі дельталық шөгінді тау жыныстарымен сипатталады. Бұл шөгінділер Нью-Йорк пен Пенсильванияның орталық бөлігінен батысқа қарай Огайоға дейін, ал оңтүстікке қарай Аппалачи таулары арқылы Вирджиния мен Теннессиден Алабамаға дейін созылады. Акадиялық дельта кешені екі дельтаға бөлінеді: орта және жоғарғы девон дәуіріндегі Кэтскилл дельтасы және кейінгі девон және ерте миссисипп дәуіріндегі Поконо тауларындағы Прайс Роквелл дельтасы. Акадиялық дельта кешені, шығу тегі және шөгінділік орталары тұрғысынан, Акадиялық орогенездің төрт тектофазасымен байланысты. Орогенездің нәтижесінде пайда болған рельеф дельта шөгінділерінің негізгі көзі болды. Кэтскилл дельтасы кешені, құрамындағы тау жыныстарының қалыңдығы жоғарыға қарай артатын тізбектерден тұрады. Оның қалыңдығы шығыс Пенсильванияда ең жоғары, ал батысқа қарай Огайоға қарай азаяды. Кэтскилл палеогеографиясы көптеген шағын арналардан тұрған сияқты, олар шөгінділік жүктемесін жүздеген шақырымдық жағалау бойындағы аллювиалды жазыққа орналастырған. Кэтскилл дельтасымен шөгіндірілген орта девоннан төменгі миссисиппке дейінгі кремнийлі шөгінділерге қара шифер, сұр шифер, құмтас, қызыл түсті шөгінділер және аз мөлшердегі балшықты әктас кіреді. Шөгінділер әр тектофазада байқалатын төрт сатылы үлгіде орналасқан. Алдыңғы бассейннің жылдам құлдырауы трангрессивтік шынжырламаларды бастады, нәтижесінде бассейндік қара шиферлер шөгінді. Қара шиферлер шөгіндірілгеннен кейін деформацияның көші-қоны оңтүстікке қарай жалғасты, ал регрессия, әсіресе бассейннің шығыс жағында басым болды. Соқтығысу күшейген сайын, алдыңғы бассейндегі құлдырау азайды, шөгінділердің орнына карбонатты, лайлы шиферлер мен карбонаттардың ағыны келді. Бұл шөгінділер дельта фронты және дельта платформасы ортасындағы шағын трангрессивтік-регрессивтік циклдарды көрсетеді. Үшінші кезең аймақтық көтерілумен сипатталады, ол Авалон терранының жартасқа соқтығысуымен бірге жүрді, содан кейін аймақтық сәйкессіздік пайда болды. Төртінші және соңғы кезең тектоникалық тыныштықпен және баяу кеңейіп келе жатқан теңізде кең таралған карбонаттардың шөгіндісімен сипатталады.