Кіріспе
Бизнес серіктестігінің түрі
Стратегиялық серіктестік (сонымен қатар стратегиялық одақ) – екі коммерциялық кәсіпорын арасындағы қарым-қатынас, әдетте бір немесе бірнеше бизнес-келісімшарттармен ресімделеді. Стратегиялық серіктестік әдетте заңды серіктестік, агенттік немесе корпоративтік байланыс деңгейінен төмен болады. Стратегиялық серіктестіктер түрлі формада болуы мүмкін: қол алысу арқылы жасалған келісімдерден бастап, шарттық ынтымақтастыққа дейін, тең үлесті серіктестіктерге дейін, ортақ кәсіпорын құруға немесе бір-біріне акциялар мен үлестерді қосуға дейін.
Шолу
Көбінесе екі компания, егер әрқайсысының бір немесе бірнеше бизнес активтері болса немесе бір-бірінің бизнесін жақсартуға көмектесетін білімі болса, стратегиялық серіктестік құрады. Бұл сондай-ақ, бір компанияның екінші компанияға нарығын басқа жерлерге кеңейтуге, белгілі бір білімімен көмектесу арқылы қол жеткізуі мүмкін екенін білдіреді. Коэн мен Левинталдың пікірінше, серіктестің технологиялық қызметін толықтыратын, компания ішіндегі маңызды білім және тәжірибе, олардың шекарасынан тыс білім мен технологиялық мүмкіндіктерді табысты пайдалану үшін қажетті шарт болып табылады. Стратегиялық серіктестіктер аутсорсинг қарым-қатынастарында дамуы мүмкін, мұнда тараптар өзара қанағаттандыратын нәтижелерге негізделген, ұзақ мерзімді "өзара пайдалы" табыс пен инновацияға қол жеткізуді көздейді. Екі тарап арасында шарт жасалған-жасалмаған, серіктестер арасындағы сенімге негізделген қарым-қатынас маңызды.
Өнімді әзірлеу
Бір кең таралған стратегиялық серіктестік түрінде, бір компания инженерлік, өндірістік немесе өнімді әзірлеу қызметтерін ұсынады және кіші, кәсіпкерлік фирмамен немесе өнертапқышпен бірлесіп, арнайы жаңа өнім құрайды. Әдетте, ірі компания капиталды, сондай-ақ қажетті өнімді әзірлеу, маркетинг, өндіріс және тарату қабілеттерін қамтамасыз етеді, ал кіші фирма мамандандырылған техникалық немесе шығармашылық біліктілігін ұсынады.
Жеткізушілер мен дистрибьюторлар
Тағы бір кең таралған стратегиялық серіктестік – өндіруші/жеткізушінің дистрибьютормен немесе көтерме сатып алушымен серіктестік құруы. Компаниялар арасындағы операцияларды өнім немесе қызметтің жеткізілім тізбегіндегі қарапайым саты ретінде қарастырудың орнына, екі компания жарнама, маркетинг, бренд, өнімді әзірлеу және басқа да бизнес-функцияларға бірлесе қатысатын тығыз қарым-қатынас орнатады. Мысалы, автомобиль өндіруші өз бөлшектерін жеткізушілермен, ал музыка дистрибьюторы – жазба лейблдарымен стратегиялық серіктестік құруы мүмкін. Стратегиялық серіктестіктің қызметтеріне серіктестердің бірлескен ғылыми-зерттеу және әзірлеу бөлімі де кіруі мүмкін. Бұл білімді және технологиялық мүмкіндіктерді ортақ пайдаланудың жоғары деңгейін талап етеді. Алайда, осылайша инновацияның шығындары мен тәуекелдерін серіктестер арасында бөлісуге болады.
Бизнесті аутсорсингке беру
Сонымен қатар, көптеген компаниялардың бизнес мәселелерін шешу үшін стратегиялық серіктестіктер қалыптасты. "Vested: How P&G, McDonald’s and Microsoft are Redefining Winning in Business Relationships" кітабы ірі масштабты бизнес-процестерді аутсорсингтеу, мемлекеттік-жекеменшік инфрақұрылымдық жобалар, ғимараттарды басқару және жеткізу тізбегі қарым-қатынастарындағы стратегиялық серіктестіктерді талдайды. Қазіргі заманғы стратегиялық сорсинг және сатып алу процестері ұйымдарға стратегиялық жеткізушілермен қарым-қатынас құру үшін нәтижеге негізделген немесе "вестэд" (vested) сорсинг бизнес-модельдерін қолдануға мүмкіндік береді.
Артықшылықтары мен кемшіліктері
Стратегиялық серіктестіктерді құрудың көптеген артықшылықтары болуы мүмкін. Роберт М. Грант өзінің «Қазіргі заманғы стратегиялық талдау» кітабында былай деп жазады: «Жеке жобаларға қарағанда толыққанды стратегиялар үшін опциялық құндылықты құру фирманы кең ауқымды мүмкіндіктерге ие болу үшін бейімдеуді білдіреді». Стратегиялық серіктестіктерді пайдаланатын компаниялар басқа компаниялардың күшті жақтарын пайдаланып, ұзақ мерзімді перспективада екі компанияның да күшін арттыра алады. Стратегиялық серіктестіктер бірлескен өнертабыстар және басқа да зияткерлік меншік, технологияны беру, эксклюзивтілік, бәсекелестік, қызметкерлерді тартып алу, серіктестік барысында туындаған бизнес мүмкіндіктеріне құқықтар, пайда мен шығындарды бөлісу, қарым-қатынастың мерзімі мен тоқтатылуы және көптеген басқа да бизнес мәселелеріне қатысты сұрақтар тудырады. Стратегиялық серіктестіктердің, әсіресе өндіруші мен негізгі жеткізуші арасындағы, тағы бір тәуекелі – негізгі жеткізушінің алға қарай интеграциялау мүмкіндігі. Сонымен қатар, әртүрлі дамулар немесе даму жоспарлары стратегиялық серіктестіктің бұзылуына әкелуі мүмкін. Осының салдарынан қарым-қатынастар көбінесе күрделі болады және кең ауқымды келіссөздерді қажет етеді. Стратегиялық серіктестіктерде де қақтығыстар туындауы мүмкін. Теннесси университеті стратегиялық серіктестіктерді, әсіресе стратегиялық аутсорсинг қарым-қатынастарын жан-жақты зерттеу жүргізді.