Кіріспе

Мүліктік құқықта бір заттың меншік құқығының бір адамнан екінші адамға өтуі.

Тапсыру – келісімшарт және мүліктік құқық салаларында қолданылатын құқықтық термин. Екі жағдайда да, тапсыру – бұл бір адамның (тапсырушының) құқықтар мен пайдаларды басқа адамға (иеленушіге) беру процесі. Тапсыру арқылы міндет, жүк немесе зиян иеленушінің нақты келісімі болмаса, берілмейді. Тапсырылатын құқық немесе пайда сыйлық түрінде (мысалы, бас тарту) болуы мүмкін, немесе ақша сияқты келісімшарттық қаралыммен төленуі мүмкін. Құқықтар толыққанды немесе шартты болуы мүмкін, сондай-ақ мүліктік мүдделерді де қамтуы мүмкін. Ипотекалар мен несиелер салыстырмалы түрде қарапайым және тапсыруға ыңғайлы. Тапсырушы үшінші тараптың қарыз алушысы берген ипотекалық қарыз нотасы сияқты құқықтарды тапсыра алады, бұл жағдайда қарыз алушы төлемдерді иеленушіге жүзеге асыруға міндетті болады. Тапсырумен байланысты ұғым – новация, онда барлық тараптардың келісімімен келісімшарттың бір тарапы жаңа тараппен ауыстырылады. Новацияның барлық тараптардың келісімін қажет етуіне қарсы, тапсыру үшін басқа тараптардың келісімі қажет емес. Дегенмен, тапсыру жағдайында келісімшарттағы ереже бойынша тапсыруға қатыспаған тараптың келісімі талап етілуі мүмкін.

Процедура

Тағайындау міндетті түрде жазбаша түрде жасалуы қажет емес, бірақ тапсыру шартында құқықтарды беру ниеті көрсетілуі тиіс. Жарамды тапсырудың салдары – тапсырушы мен үшінші тарап борышкер арасындағы тікелей байланысты (яғни, шарттық қатынасты, соның ішінде сотқа талап қою құқығын) жою және борышкер мен тапсыру алушы арасында тікелей байланыс орнату болып табылады. Назар аударуға лайық мысалдар: "Кредит беру туралы ақиқат" заңындағы және "Тұтынушыларға жалға беру туралы" заңындағы, сондай-ақ "Тұрғын үй меншігін қорғау туралы" заңындағы ережелер. Осыған жауап ретінде АҚШ Федералды сауда комиссиясы 433-ші ережені қабылдады, ол ресми түрде "Тұтынушылардың талаптары мен қорғаныстарын сақтау жөніндегі сауда реттеу ережесі" деп аталады, бұл ереже "тұтынушылық несиелік операцияларда [қарызды уақтылы төлеуші] доктринасын тиімді түрде жойды".

Келісімшарт құқықтарын беру

Келісім-шарттық құқықтарды тапсырғаннан кейін, алушыға берілген адамға тиесілі барлық пайдалар беріледі. Мысалы, егер А көлігін B-ге 100 долларға сату шарты жасасса, А пайданы (100 доллар төлеу құқығын) C-ге тапсыра алады. Бұл жағдайда C үшінші тараптың мүддесі емес, себебі шарт C-нің пайдасына жасалмаған. Тапсыру шарт жасалғаннан кейін жүзеге асырылады; ол шарттан бұрын болуы мүмкін емес.

Қай кезде тапсырмаға рұқсат етіледі

Жалпы құқық тапсырма беру еркіндігін қолдайды, сондықтан келісімшартта тапсырма беруге тікелей тыйым салынбаған жағдайда, тапсырма беруге рұқсат етіледі. Егер тапсырма беру рұқсат етілсе, тапсырушы келісімшарттың екінші тарапымен кеңеспеуге құқылы. Тапсырма беру келісімшарттың екінші тарапының міндеттеріне әсер ете алмайды, сондай-ақ екінші тараптың бірдей сападағы толық орындау мүмкіндігін төмендетпейді. Сондықтан, кейбір орындау түрлерін тапсыруға болмайды, себебі олар келісімшарт тараптары арасында ерекше қарым-қатынас құрайды. Мысалы, заңгерлік қателіктерге байланысты талапты тапсыру жарамсыз, өйткені тапсыру алушы адвокат-клиент қарым-қатынасына жат адам болып табылады, адвокат оған ешқандай міндеттеме алмайды және адвокат пен клиент арасындағы жоғары құпиялылық пен сенімге негізделген қарым-қатынастың қадір-қасиетіне нұқсан келтіруі мүмкін. Айыппұлдар мемлекеттік саясатқа қайшы келеді және түрлі заңдар белгілі жағдайларда тапсыруға тыйым салуы мүмкін. Мысалы, UCC §2 210 мынадай мәлімдеме жасайды:

Жабдықты жалға алу келісімшарттарында, әдетте, жалға алушыға жабдықты немесе осы келісімшартты үшінші тарапқа тапсыруға тыйым салатын ережелер болады. Мысалы, "Сізге жабдықты немесе осы келісімшартты сатуға, беруге, жалға беруге немесе кепілге салуға құқық жоқ" деген ереже жалға берушінің кепілдігін және несиелік талаптарын сақтайды, егер жалға алушы келісімшартты басқа тарапқа беруді қаласа. Дегенмен, келісімшартты тапсыру мүмкін, бірақ жаңа тарап (тапсыру алушы) жалға берушінің несиелік бағалау процеінен өтуі және мақұлдау алуы қажет. Егер тапсыру алушы мақұлданса да, ескі жалға алушының (тапсырушының) жеке кепілдігі (бар болған жағдайда) тапсыру алушының несиелік жағдайы өте жақсы болмаса, тоқтатылмауы мүмкін.

Тиімді тапсырманың талаптары

Тапсырманың күшіне енуі үшін ол қазіргі уақытта жасалуы керек: болашақта тапсырма беру туралы уәде заңдық күші жоқ. Мұндай тапсырма жасау үшін арнайы тіл қолданылуы міндетті емес, бірақ тапсырушы нақты анықталған шарттық құқықтарды алушыға тапсыру ниеті туралы айқын мәлімдеме жасауы тиіс. Болашақта тапсырма беруге берілген уәде заңдық күші жоқ. Бұл тарапқа әлі жасалмаған шарттың артықшылықтарын тапсырудан бас тартуға мүмкіндік берсе де, әділет сот, егер тапсырушы мен алушы арасындағы орнықты экономикалық қатынастар алушының болашақта тиісті шарт жасауын күтуге негіз болса, мұндай тапсырманы күшіне енгізе алады. Шартта белгілі бір құқықтарды, әртүрлі құқықтарды немесе шарттың барлық бөлігін басқа тұлғаға беруге тыйым салатын, тапсыруға тыйым салатын шарт болуы мүмкін. Алайда, мұндай шарт тараптардың кез келгенінің тапсырма жасау құқығын толығымен жоймайды. Оның орнына, ол екінші тарапқа мұндай тапсырма жасалған жағдайда шартты бұзу үшін сотқа шағымдану құқығын береді. Бірақ, егер алушы тапсыруға тыйым салатын шартты білсе немесе шартта "барлық тапсырулар жарамсыз" деп көрсетілген болса, мұндай шартты қамтитын шарттың тапсырылуы күшін жояды. Шарттарды тапсыруды болдырмаудың тағы екі тәсілі – шартты күштен шығару туралы шарт немесе шартты күштен шығару шарты. Біріншісі шарттың екінші тарапына тапсырма жасалған жағдайда шартты күштен шығаруға құқық береді; екіншісі мұндай жағдайда шартты автоматты түрде күштен шығарады.

Меншік құқығы

Жылжымайтын мүлікке құқық кез келген басқа келісімшарттық құқық сияқты берілуі мүмкін. Дегенмен, мүлікті иелену құқығын берумен байланысты ерекше міндеттер мен жауапкершіліктер туындайды. Тапсыру арқылы тапсырушы мүдделің толық қалдығын алушыға береді. Тапсырушы иелену құқығына ешқандай қайтару құқығын сақтап қалмауы тиіс. Алушының мүддесі, мүлікті иелену құқығына ие болатын келесі адамның мүддесімен тікелей байланысты болуы керек. Егер тапсырушы немесе жалға алушы кез келген уақытты немесе үлесті сақтап қалса, онда бұл тапсыру емес, екінші деңгейдегі жалға беру болып саналады. Алушының жауапкершілігі тапсыру жасалған кезде жасалған келісімшартқа байланысты. Бірақ, әдетте, алушы жалға берушімен мүліктік байланысқа ие болады. Мүліктік байланыспен бірге, алушы келісімшарт бойынша белгілі бір міндеттемелерді орындауға міндетті, мысалы, жалға ақысын төлеу. Сол сияқты, жалға беруші жерді күтіп ұстау немесе жөндеу туралы келісімшарттар бойынша міндеттемелерді сақтайды. Егер тапсырушы жалға берушіге жалға ақысын төлеуді жалғастыруға келісіп, кейіннен төлемді орындамаса, жалға беруші бастапқы келісімшарт бойынша тапсырушыдан да, алушыдан да сотқа шағымдануы мүмкін, себебі мүліктік құқыққа иелік ету арқылы алушы келісімшарт бойынша міндеттемелерді орындауға міндеттенді, мысалы, жалға ақысын төлеу. Жаңадан жалға алудан (Новация) айырмашылығы, онда үшінші тарап бастапқы жалға алушының барлық міндеттемелерін өз мойнына алу үшін жалға беруші мен жалға алушының келісімі қажет, ал тапсыру үшін әрқашан барлық тараптардың келісімі қажет емес. Егер келісімшарт шарттарында тапсыру үшін жалға берушінің келісімі қажет емес делінген болса, онда жалға алушы келісімшартты өзі қалаған адамға тапсыруы мүмкін. Басқаша айтылмаса, жалға алушы өз құқықтарын жалға берушінің келісімінсіз алушыға тапсыруы мүмкін. Көптеген юрисдикцияларда, егер жалға беруші тапсыруға келісім беруден бас тартуға құқылы екендігі туралы шарт болса, жалпы ереже бойынша, жалға беруші келісімді негізсіз ұстай алмайды, егер жалға берушінің өз қалауынша келісімді ұстауға құқығы бар екендігі нақты көрсетілмесе.

Серіктестік құқықтары

Сондай-ақ, серіктестіктегі серіктің тиесілі үлесін алу құқығын басқа тұлғаға беруге болады. Бірақ, осы құқықты алған адам серіктестіктің қызметін жүзеге асыруға байланысты құқық берген тұлғаның ешқандай құқығын иелене алмайды. Ол серіктестік мәселелері бойынша дауыс беруге, серіктестіктің кітаптарын тексеруге немесе серіктестік мүлкін иеленуге құқылы емес; керісінше, оған тек кірісті бөліп алу құқығы беріледі, егер қалған серіктестер операциялық, басқару және қаржылық мүдделері бар жаңа толық серіктес тағайындалуына келіспесе. Егер серіктестік таратылса, құқық алған адам тарату кезіндегі үлестіруден құқық берген тұлғаның үлесін талап ете алады.

Зияткерлік меншік құқықтары

Интеллектуалдық меншік, оның ішінде патенттер, авторлық құқықтар және тауар таңбаларының меншік құқығын беруге болады, бірақ патенттер мен тауар таңбаларын беруге қатысты ерекше талаптар бар. АҚШ-та патентті беру заңмен реттеледі, патенттік құқықтар "жазбаша құжат" арқылы беріледі. Патентке меншік құқығы басқа қаржылық мәмілелер нәтижесінде, мысалы, бірігу немесе иеліктен шығару арқылы, сондай-ақ заң бойынша, мысалы, мұрагерлік процесінде немесе банкроттық жағдайында берілуі мүмкін. Патентті беру туралы мәліметтерді АҚШ Патент және тауар таңбалары кеңсесінде тіркеуге болады. Мұндай тіркеу міндетті емес болғанымен, егер берілген құқық USPTO-да үш ай ішінде немесе келесі берілген құқыққа дейін тіркелмесе, ол бұрынғы, тіркелмеген берілген құқық туралы хабарламасыз келесі құқық иесі үшін жарамсыз болып саналады. Тауар таңбасына қатысты, таңба иесі таңбамен байланысты ізгі ниетті (goodwill) берусіз таңбаның меншік құқығын беруге құқылы емес. Компаниялар кейде қызметкерлерден компанияда жұмыс істеген кезде жасаған барлық интеллектуалдық меншікті беруді сұрайды. Бұл әдетте Еңбек келісімшарты шеңберінде жасалады, бірақ кейде Меншік ақпарат және өнертабыстар туралы келісім (PIIA) деп аталатын арнайы келісім арқылы да жасалады.

Жеке жарақаты бар құқық бұзушылықтар

Стандартты ереже бойынша, жеке зиян келтіру туралы азаматтық талаптар қоғамдық мүдделерге қайшы келетін болғандықтан, оларды басқаға беруге болмайды. Мұндай талаптар негізінде қозғалған сот процесінен туындаған түпкілікті келісімдер мен сот шешімдерінен оларды ажырату қажет, оларды басқаға беру мүмкін.

Заңдық абайсыздық

Көптеген юрисдикцияларда, алаяқтық немесе заңгерлік қателіктерге байланысты талаптарды қамтитын міндеттемелер қоғамдық мүддеге қайшы келетін болғандықтан жарамсыз деп есептеледі.

Бәсекеге жол бермеу туралы келісімдер

Сот шешімдері бойынша, бір кәсіпорынның екіншісіне берілуі жағдайында, қызметкердің бәсекелестікке қатыспау туралы міндеттемесі басқаға берілуі мүмкін.

Банкроттық құқығындағы табыстау

Жалпы тапсыру немесе тапсыру – банкроттық құқығындағы ұғым, онда төлемсіз жағдайға түскен шаруашылық субъектісінің мүлкі банкроттыққа орнына қойылмайтын нұсқа ретінде біреуге беріледі.

Теңгерімді тағайындау

Теңдік бойынша міндеттеме – бұл құқықтарды теңдік негізінде беру немесе тапсыру.

Жалпы қағидалар

Мүлікті әділ түрде беру үшін, "қалыпты" нақты және шартсыз ниеттен басқа, көптеген талаптар бар. Бұл талаптар заңмен белгіленген құқық берудің негізгі сипаттамалары болып табылады: Абсолютті құқық беру (шартсыз тапсыру: алдын ала шарттар немесе қарыздың бір бөлігі абсолютті емес) және құқық беру жазбаша түрде жасалуы және беруші тұлға қол қоюы керек, әсіресе бұл жылжымайтын мүлікке қатысты. Меншікті капиталда болашақ мүлікті беру тегін болмайды. Берген тұлға келісім үшін сыйақы алуы тиіс, әйтпесе беру күшін жояды. Бұл иеленушінің осы болашақ мүлікке құқығы бар екенін, кез келген мүлік иесінің мүлікке деген құқығы сияқты, білдіреді. Әділеттілікте, бұл принциптер беруші мен алушыны қорғауға бағытталған. Норман v Федералды салық комиссары ісінде,