Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бауырымен жүретіңдер түрі
Species of reptile
Тұщы су крокодилі (Crocodylus johnstoni), сондай-ақ Австралияның тұщы су крокодилі, Джонстон крокодилі немесе "freshie" деп те аталады, Австралияның солтүстік аймақтарына ендемик крокодилдің бір түрі болып табылады. Австралиядағы одан да ірі туысы, тұзды су крокодилінен айырмашылығы, тұщы су крокодилдері адам жегіш ретінде белгілі емес, бірақ олар өзін қорғау үшін шағып алады, сондай-ақ қысқа, өлімге әкелмейтін шабуылдар болған, бұл қателік салдарынан туған болуы мүмкін.
The freshwater crocodile (Crocodylus johnstoni), also known as the Australian freshwater crocodile, Johnstone's crocodile or the freshie, is a species of crocodile endemic to the northern regions of Australia. Unlike their much larger Australian relative, the saltwater crocodile, freshwater crocodiles are not known as man eaters, although they bite in self defence, and brief, nonfatal attacks have occurred, apparently the result of mistaken identity.
Таксономия және этимология
1873 жылы Герард Крефт түрге ат қойғанда, оны алғаш рет оған хабарлаған адамды, австралиялық тума полиция қызметкері және әуесқой табиғат зерттеушісі Роберт Артур Джонстонды (1843–1905) еске алуды ниеттенді. Алайда, Крефт есімді жазуда қателік жіберді, соның салдарынан көп жылдар бойы бұл түр C. johnsoni деп белгілі болды. Крефттың еңбектерін жақында зерттеу нәтижесінде есімнің дұрыс жазылуы анықталды және көптеген ғылыми еңбектер жаңа жазу бойынша жаңартылды, бірақ екі нұсқа да қолданыста сақталып қалды. Халықаралық зоологиялық номенклатура кодексінің ережелеріне сәйкес, дұрыс эпитет – johnstoni (алғашқы johnsoni емес).
When Gerard Krefft named the species in 1873, he intended to commemorate the man who first reported it to him, Australian native police officer and amateur naturalist Robert Arthur Johnstone (1843–1905). However, Krefft made an error in writing the name, and for many years, the species has been known as C. johnsoni. Recent studies of Krefft's papers have determined the correct spelling of the name, and much of the literature has been updated to the correct usage, but both versions still exist. According to the rules of the International Code of Zoological Nomenclature, the epithet johnstoni (rather than the original johnsoni) is correct.
Эволюция
Крокодилус туысы, болжам бойынша, Африкада пайда болып, Оңтүстік-Шығыс Азия және Америкаға қарай тараған. Филогенетикалық мәліметтер Крокодилустың ең жақын туысы – Мадагаскардың жойылған Voay-дан шамамен 25 миллион жыл бұрын, Олигоцен-Миоцен шекарасында айырылғанын көрсетеді.
The genus Crocodylus likely originated in Africa and radiated outwards towards Southeast Asia and the Americas, Phylogenetic evidence supports Crocodylus diverging from its closest recent relative, the extinct Voay of Madagascar, around 25 million years ago, near the Oligocene/Miocene boundary.
Филогения
Төменде Ли және Ятстың 2018 жылғы зерттеуіне негізделген кладограмма келтірілген, ол морфологиялық, молекулалық (ДНК тізбектелуі) және стратиграфиялық (тас жамылғысының жасы) деректерді бір мезгілде пайдаланады, және 2021 жылы Хеккала және авторлар тобының жобалаған палеогеномикалық зерттеуімен қайта қарастырылды, онда жойылған Воайдан алынған ДНК қолданылды. Еркектердің салмағы әдетте шамамен 100 кг-дай болады, ал ірілері 100 кг немесе одан да көп, ал әйелдердің салмағы 100 кг шамасында. Аргайл көлі және Кэтерин шатқалы сияқты аймақтарда бірнеше расталған жекелеген дарақтар кездеседі. Бұл түр ұялшақ, тұмсығы жіңішке және қауіпті тұз су крокодилімен салыстырғанда тістері сәл кішкентай. Денесінің түсі ақшыл қоңыр, денесі мен құйрығында қара жолақтар болады, олар мойын тұсында жиі үзіліп кетеді. Кейбір дарақтардың тұмсығында ерекше жолақтар немесе ұсақ дақтар кездеседі. Дене қабыршақтары салыстырмалы түрде үлкен, ал арқасында кең, тығыз біріккен, бронялық пластиналар орналасқан. Дөңгелек, тас тәрізді қабыршақтар бүйірлерді және аяқтардың сыртқы жағын жабады. Таунсвилл қаласынан өтетін Росс өзенінде тұщы су крокодилінің популяциясы бірнеше он жыл бойы қайта-қайта байқалды. Басты теория бойынша, аймаққа тән күшті су тасқыны осы жануарлардың бірнешеуін Росс өзенінің бассейніне шайып жіберген болуы мүмкін.
Below is a cladogram based on a 2018 tip dating study by Lee & Yates simultaneously using morphological, molecular (DNA sequencing), and stratigraphic (fossil age) data, as revised by the 2021 Hekkala et al. paleogenomics study using DNA extracted from the extinct Voay. Males commonly weigh around , with large specimens up to or more, against the female weight of In areas such as Lake Argyle and Katherine Gorge, a handful of confirmed individuals exist. This species is shy and has a slenderer snout and slightly smaller teeth than the dangerous saltwater crocodile. The body colour is light brown with darker bands on the body and tail—these tend to be broken up near the neck. Some individuals possess distinct bands or speckling on the snout. Body scales are relatively large, with wide, close knit, armoured plates on the back. Rounded, pebbly scales cover the flanks and outsides of the legs. A population of freshwater crocodiles has been repeatedly sighted for a number of decades in the Ross River that runs through Townsville. The predominant theory is that the heavy flooding common to the area may have washed a number of the animals in to the Ross River Catchment area.
Биология және мінез-құлық
Олар тұзды судағы крокодилдермен нашар бәсекелеседі, бірақ тұзды суға төзімді. Бір жеке дананы зәйтүн питоны жеп жатқаны түсірілген; ол шамамен бес сағат бойы күрескеннен кейін басылып қалғаны хабарланды.
They compete poorly with saltwater crocodiles, but are saltwater tolerant. An individual being eaten by an olive python has been filmed; it was reported to have succumbed after a struggle of around five hours.
Көбею
Жұмыртқалар Австралияның құрғақ мезгілінде (әдетте тамыз айында) ойыстарға салынады және жаңбырлы маусымның басында (қараша/желтоқсан) жарылады. Бұл крокодилдер инкубация кезінде ұяларын қорғамайды. Шабуға бір-бес күн қалғанда, жас крокодилдер жұмыртқаның ішінен дауыс шығара бастайды. Бұл олардың бірдей уақытта шабуын қозғауға және үйлестіруге, сондай-ақ ересектерді ұяны ашуға ынталандырады. Ұяны ашқан ересек крокодилдің жұмыртқа салған анасы екені белгісіз. Жастар ұядан шыққанда, ересек крокодил оларды аузының ұшымен біртіндеп алып, суға жеткізеді. Ересек крокодилдер жас крокодилдерге жұмыртқа қабығын бұзуға көмектесе алады, оларды аузында шайнап немесе итеректеп.
Eggs are laid in holes during the Australian dry season (usually in August) and hatch at the beginning of the wet season (November/December). The crocodiles do not defend their nests during incubation. From one to five days prior to hatching, the young begin to call from within the eggs. This induces and synchronizes hatching in siblings and stimulates adults to open the nest. If the adult that opens a given nest is the female which laid the eggs is unknown. As young emerge from the nest, the adult picks them up one by one in the tip of its mouth and transports them to the water. Adults may also assist young in breaking through the egg shell by chewing or manipulating the eggs in its mouth.
Диета
Табиғи жағдайда тамақтанатын тұщы судағы крокодилдер омыртқасыз және омыртқалы жануарлардың әртүрлі түрлерін жейді. Олардың қорегіне шаяндар, жәндіктер, өрмекшілер, балықтар, бақалар, тасбақалар, жыландар, құстар және түрлі сүтқоректілер жатады. Жәндіктер ең көп таралған тағам, одан кейін балық тұрады. Кішкентай қоректі әдетте "күтіп отыру" тәсілімен аулайды, яғни крокодил тыныш жайылып, шалшық суда балық пен жәндіктер жақынға келгенше күтеді, сосын оларды жылдам қозғалыспен шабады. Дегенмен, валлабилер мен су құстары сияқты ірі қоректілерді тұзды су крокодиліне ұқсас әдіспен іздеп, шабуылдай алады.
Feeding in the wild, freshwater crocodiles eat a variety of invertebrate and vertebrate prey. These prey may include crustaceans, insects, spiders, fish, frogs, turtles, snakes, birds, and various mammals. Insects appear to be the most common food, followed by fish. Small prey is usually obtained by a 'sit and wait' method, whereby the crocodile lies motionless in shallow water and waits for fish and insects to come within close range, before they are snapped up in a sideways action. However, larger prey such as wallabies and water birds may be stalked and ambushed in a manner similar to that of the saltwater crocodile.
Ас қорыту жүйесі
Аңқаның тістері олжаны ұстап, ұстап тұруға бейімделген, ал тамақ шайналмай жұтылады. Ас қорыту жолы қысқа, себебі олардың тамағын жұту және қорыту салыстырмалы түрде жеңіл. Асқазан екі бөлімнен тұрады: бұлшықетті қарын, ол тамақты ұнтақтайды, және ферменттер тамаққа әсер ететін ас қорыту камерасы. Крокодилдің асқазаны кез келген басқа омыртқалы жануардың асқазанынан гөрі күшті қышқылды және тамақты механикалық түрде бөлшектеуге көмектесетін тілімдерге ие. Жоғары температурада ас қорыту процесі жылдамдатылады.
The crocodiles have teeth that have adapted for capturing and holding prey, and food is swallowed without chewing. The digestive tract is short, as their food is relatively simple to swallow and digest. The stomach has two compartments a muscular gizzard that grinds food, and a digestive chamber where enzymes act on the food. The crocodile's stomach is comparatively more acidic than that of any other vertebrate and contains ridges that lead to the mechanical breakdown of food. Digestion takes place at a faster pace at high temperatures.
Айналым жүйесі
Басқа бауырымен жорғалаушылардың жүректері үш бөлімнен тұрады, оның ішінде екі қарынша алды және бір қарынша бар. Оң қарынша алды қайтарылған оттегісіз қанды, ал сол қарынша алды өкпе артерияларынан жиналған оттегілі қанды қабылдап, оларды ортақ қарыншаға жеткізеді. Егер тек бір қарынша ғана оттегілі және оттегісіз қанды қабылдап, араластырып, денеге айдайтын болса, денеге түсетін қан қоспасының оттегі мөлшері салыстырмалы түрде азырақ болады. Крокодилдердің қан айналымы жүйесі омыртқалы жануарлардың арасында күрделірек, олардың жүрегі төрт бөлімнен тұрады, оның ішінде екі қарынша бар. Құстар мен сүтқоректілер сияқты, крокодилдердің де жүрек қақпақтары қан ағынын жүрек бөлімдері арқылы бір бағытта бағыттайды. Суда жүрген кезде крокодилдің жүрек соғуы минутына бір-екі ретке дейін баяулайды, бұлшық еттеріне қан ағыны азаяды. Судан шығып, дем алғанда, жүрек соғуы бірнеше секунд ішінде жылдамдайды, бұлшық еттеріне оттегіге толы қан жетеді. Көптеген теңіз сүтқоректілерінен айырмашылығы, крокодилдердің бұлшық еттерінде оттегіні сақтау үшін аздаған ғана миоглобин болады.
The hearts of other reptiles are designed to contain three sections, including two atria and one ventricle. The right atrium, which collects the returned deoxygenated blood and the left atrium, which collects the oxygenated blood collected from pulmonary arteries of the lung, takes the blood to a common ventricle. When just one ventricle is available to receive and mix oxygenated and deoxygenated blood and pump it to the body, the mixture of blood the body receives has relatively less oxygen. Crocodiles have a more complex vertebrate circulatory system, with a four chambered heart, including two ventricles. Like birds and mammals, crocodiles have heart valves that direct blood flows in a single direction through the heart chambers. When under water, the crocodile's heart rate slows down to one to two beats a minute, and muscles receive less blood flow. When it comes out of the water and takes a breath, its heart rate speeds up in seconds, and the muscles receive oxygen rich blood. Unlike many marine mammals, crocodiles have only a small amount of myoglobin to store oxygen in their muscles.
Қорғау мәртебесі
Соңғы уақытқа дейін, тұщы су крокодилі Солтүстік Австралияда кең таралған, әсіресе тұзды су крокодилдері жоқ жерлерде (мысалы, құрғақ ішкі аймақтар мен жоғары биіктіктегі аймақтарда). Соңғы жылдары, инвазивті қамыс бақасын жұтқаннан кейін, олардың саны күрт азайды. Бұл бақа тұщы су крокодилдері үшін у, бірақ тұзды су крокодилдеріне зиян келтірмейді және Австралияның далаларында кеңінен таралған. Сонымен қатар, Дарвин сияқты аймақтарда крокодилдер Griphobilharzia amoena паразиттік трематодасымен зараптанды.
Until recently, the freshwater crocodile was common in northern Australia, especially where saltwater crocodiles are absent (such as more arid inland areas and higher elevations). In recent years, the population has dropped dramatically due to the ingestion of the invasive cane toad. The toad is poisonous to freshwater crocodiles, although not to saltwater crocodiles, and the toad is rampant throughout the Australian wilderness. The crocodiles are also infected by Griphobilharzia amoena, a parasitic trematode, in regions such as Darwin.
Адамдармен қарым-қатынасы
Тұщы су крокодилі адамдарды жем ретінде шабуылға түсірмейді, бірақ жақсырақ шағуы мүмкін. Ұзаққа соқпай, жылдам тоқтатылған шабуылдар болған, және олар қате түсінік нәтижесі болуы мүмкін (адамның бір бөлігін әдеттегі жем деп қате санау). Басқа шабуылдар крокодилге тигізілгенде немесе оған тым жақын келгенде, өзін қорғау мақсатында болған. Бұл түрдің салдарынан адам қаза болғаны белгілі емес. Дегенмен, Аргайл көлінде тұщы су крокодилі шабуыл жасаған жағдай тіркелген.
Although the freshwater crocodile does not attack humans as potential prey, it can deliver a nasty bite. Brief and rapidly abandoned attacks have occurred, and were likely the result of mistaken identity (mistaking a part of the human as a typical prey item). Other attacks have occurred in self defense when the crocodile was touched or approached too closely. No human fatalities are known to have been caused by this species. There has, however, been a freshwater crocodile attack at Lake Argyle.