Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Венгрия Корольдігіндегі Габсбургтерге қарсы көтерілісшілер тобы (1671–1711 жж.)
Group of anti Habsburg insurgents in the Kingdom of Hungary (1671–1711)
Куруц (көпше түрі – kurucok), сондай-ақ куруц деп те жазылады, 1671 және 1711 жылдар аралығында Венгрия Корольдігінің Габсбургтерге қарсы қарулы көтерілісшілерінің тобын білдіреді. Уақыт өте келе, "куруц" термині қатаң ұлттық тәуелсіздікті жақтаған венгрлерді, ал "лабанц" термині сыртқы күштермен ынтымақтастық жасауды жақтаған венгрлерді атау үшін қолданылатын болды. "Куруц" термині "отансүйгіш" мағынасында жағымды, ал "шовинистік" мағынасында теріс сипатта қолданылады.
Kuruc (, plural kurucok), also spelled kurutz, refers to a group of armed anti Habsburg insurgents in the Kingdom of Hungary between 1671 and 1711. Over time, the term kuruc has come to designate Hungarians who advocate strict national independence and the term "labanc" to designate Hungarians who advocate cooperating with outside powers. The term kuruc is used in both a positive sense to mean “patriotic” and in a negative sense to mean “chauvinistic.”
"Лабанц" термисі көбінесе "сенімсіз" немесе "сатқын" деген мағынада теріс мағынада қолданылады. Бұл термин бастапқыда Венгриядағы Габсбург әскерлеріне, негізінен австриялық императорлық сарбаздарға қатысты. Куруц армиясы көбінесе кедейленген венгр дворяндары мен шаруалардан, соның ішінде венгр протестанттары мен славян халқынан құралған. Олар Габсбургтердің императорлық әскерлері жеңіске жеткенге дейін Трансильваниядан бірнеше көтерілістерде Венгрияның көп бөлігін басып алды.
The term labanc is almost always used in a negative sense to mean “disloyal” or “traitorous”. This term originally referred to Habsburg troops, mainly Austrian imperial soldiers, garrisoned in Hungary. The kuruc army was composed mostly of impoverished lower Hungarian nobility and serfs, including Hungarian Protestant peasants and Slavs. They managed to conquer large parts of Hungary in several uprisings from Transylvania before they were defeated by Habsburg imperial troops.
Атауы
Куруц сөзі алғаш рет 1514 жылы Гёрги Дожа бастаған қарулы шаруаларға қатысты қолданылған. 18 ғасырдағы ғалым Маттиас Бел бұл сөз латын тіліндегі "cruciatus" (крест жолында қиындық көрген) сөзінен шыққан деп болжайды, ал одан "crux" (крест) сөзіне байланысты екенін айтады. Дожаның ізбасарлары "крестшілер" деп аталды, себебі шаруалар көтерілісі Осман империясына қарсы ресми крест жорығы ретінде басталды. 17 ғасырдағы Осман елінің жылнамашысы Силахдар Финдиклили Мехмед Аға, Куруц сөзін ("Курс" түрінде оның жылнамасында Осман түрік тіліне аударылған) грек сөзі деп ойлады, ол "жақсыланған" немесе түрік тілінде "cilâlı" деген мағына береді. Қазіргі этимологтар Белдің немесе Мехмедтің теориясын қабылдамайды және бұл сөз түрік тіліндегі kurudsch (көтерілісші немесе бүлікші) сөзінен шыққан деп санайды. 1671 жылы бұл атауды қазіргі Венгриядағы Эгердің беглербег пашасы Мени корольдік Венгриядан келген беделді босқындарды белгілеу үшін қолданды. Атау тез танымал болды және 1671 жылдан 1711 жылға дейін Габсбургтер мен олардың саясатына қарсы күрескен Корольдік Венгрия мен Солтүстік Трансильванияның бүлікшілерін белгілеу үшін венгр, словак және түрік тілдерінде жазылған мәтіндерде қолданылды. Бірінші куруц көтерілісінің қатысушылары өздерін bújdosók (қашқандар) деп атады, немесе толық түрінде "Мажарстан ана елінің материалдық және рухани бостандығы үшін күресетін әртүрлі қашқандар – барондар, дворяндар, атты және жаяу әскерлер". Солтүстік венгр ақсүйектері Эмерик Токколи жинаған әскерді де куруц деп атады. Олардың көтерілісі Габсбург императоры Леопольд I-ді 1673 жылы тоқтатылған конституцияны 1681 жылы қалпына келтіруге мәжбүр етті. Куруц көтерілісінің соңғы басшысы Франциск II Ракоци бұл терминді қолданбады, оның орнына француз тіліндегі көтерілісшілер немесе қанағаттанбағандар сөздерін қолданып, олардың мақсаттарын атап көрсетуге тырысты. Сол кездегі дереккөздер де бүлікшілерді "қанағаттанбағандар" деп атауды жөн көрді. Куруц сөзі словак поэзиясында 19 ғасырға дейін қолданылып келді. 1678 жылдан кейін кеңінен таралған қарсы термин – лабанц (венгр тіліндегі "lobonc" сөзінен, сөзбе-сөз "ұзын шаш", австриялық сарбаздар таққан париктерге сілтеме жасайды), австриялықтар мен олардың адал қолдаушыларын білдіреді.
The word kuruc was first used in 1514 for the armed peasants led by György Dózsa. 18th century scholar Matthias Bel supposed that the word was derived from the Latin word "cruciatus" (crusader), ultimately from "crux" (cross), and that Dózsa's followers were called "crusaders" because the peasant rebellion started as an official crusade against the Ottomans. Silahdar Findiklili Mehmed Agha, a 17th century Ottoman chronicler, supposed that the word Kuruc ("Kurs" as it was transliterated into Ottoman Turkish in his chronicle) was a Greek word meaning "polished" or "cilâlı" in Turkish. Today's etymologists do not accept Bel's or Mehmed's theory and consider that the word was derived from the Turkish word kurudsch (rebel or insurgent). In 1671, the name was used by Meni, the beglerbeg pasha of Eger in what is now Hungary, to denote the predominantly noble refugees from Royal Hungary. The name quickly became popular and was used from 1671 to 1711 in texts written in Hungarian, Slovak and Turkish to denote the rebels of Royal Hungary and northern Transylvania, fighting against the Habsburgs and their policies. The rebels of the first kuruc uprising called themselves bújdosók (fugitives), or in long form, "different fugitive orders—barons, nobles, cavalry and infantry soldiers—who fight for the material and spiritual liberty of the Hungarian motherland." The army mustered by the northern Hungarian noble Emeric Thököly was also called kuruc. Their uprising forced the Habsburg emperor Leopold I to restore the constitution in 1681 after it was suspended in 1673. The leader of the last of the kuruc rebellions, Francis II Rákóczi, did not use the term, instead using the French word insurgents or malcontents to highlighting their purposes. Contemporary sources also preferred the term "malcontents" to denote the rebels. Kuruc was used in Slovakian popular poetry until the 19th century. The opposite term (widespread after 1678) was labanc (from the Hungarian word "lobonc," literally "long hair," referring to the wigs worn by the Austrian soldiers), denoting Austrians and their loyalist supporters.
Өмірбаян
Франциск I Ракоцидің магнаттық қастандығы мен көтерілісінен кейін Леопольд I Корольдік Венгрияда абсолюттік үкімет жүйесін енгізді (Осман империясы басып алмайтын және Трансильвания княздығының құрамына кірмейтін). Бұл жүйені құраушылар Венцель Евсебий Лобковиц (Императорлық жеке кеңестің президенті, 1669-1674), Иоганн фон Хохер, Игнац Абель, Леопольд Кенигсегг Ротенфельс, Иоганн Кинский (Иоганн Октавиан, граф Кинский фон Вичинц және Теттау, 1604-1679) және Раймондо Монтекукколи болды. Олар сонымен қатар Verwirkungstheorie теориясын ойлап тапты. Осы қастандықтан кейін Венгрия ақсүйектері өз құқықтарынан айырылды. Император енді парламентпен (ақсүйектердің мәжілісі) кеңеспей билік жүргізуге құқылы болды. Кенигсегг Венгрия Корольдігін "қолға бағынған" деп атады. Олар жергілікті тұрғындарды жергілікті әскери шенеуніктер (repartitio) жинаған әскерге қажетті жабдықтармен (portio [азық-түлік], квартирлер [жайғастыру] және форспонт [жеткізу]) қамтамасыз етуге мәжбүр етті. Олар надор сияқты дәстүрлі үкімет шенеуніктерін ескермеді және 1673 жылдың наурызында басқару кеңесін құрды (ол төрт неміс және төрт венгр мүшесінен және бір жетекшісі, Иоганн Гаспар Ампрингеннен тұрды, бірақ ол тек қуыршақ болды және нақты билік жергілікті әскери жетекшілерде болды). Сот протестанттарды тағы да басып-жабуға тырысты. 1671 жылы Эстергом архиепископы Георгий Шепельченьи, Вайнер-Нойштадт епископы Леопольд Колоникс, Венгрия палатасының президенті Ференц Сегеди, Эгер епископы және Истван Барсони әскери күзетпен еркін және маңызды қалаларды бірінен соң бірі аралап, 100 жылдан астам бұрынғы католик шіркеулері мен мектептерін протестанттардан қайтарып алды. Поцсондағы азаматтар, ерлер де, әйелдер де, апталар бойы шіркеулерін қорғады. Шепельченьи оларға қарсы күресе алмады, бірақ 1672 жылы Колоникс мәселені өз қолына алды. Ол Венадан 1200 сарбаз әкеліп, бірнеше апта бойы беделді азаматтарды тұтқындап, шіркеу мен мектепті беруге мәжбүр етті. Содан кейін олар протестант пасторларына қарсы сот процестерін бастады. 1673-1674 жылдары олар екі рет протестант дін қызметкерлеріне қарсы "judicum delegatum" жасады. Төрешілер алқасының құрамына жоғары дін қызметкерлері мен дінге мойынсұнбайтын шенеуніктер, соның ішінде судья және басқа да заң шығарушылар кірді. Соттың тақырыбы – саяси қылмыстар: лютерандық және реформаторлық пасторлардың Буда пашасымен байланысы және ашық көтеріліс жоспары, оның басты дәлелі – Иштван Витньедидің Миклош Бетлен мен Амбрус Кечерге жазған хаттарының айыптамасы. Ақырында, протестант дін қызметкері қызметінен бас тарту және Венгриядан кету туралы құжатқа қол қойғандар кешірілді. 200 адам қол қойды, бірақ 40 қарсылық білдірді. Бас тартқандар Неапольге галерея құлдары ретінде сатылды (бірақ 1676 жылы адмирал Раттлердің флоты оларды құтқарып алды). Шенеуніктер көбінесе жемқор және ашкөз болды. Мысалы, әскери қаржымен айналысқан фон Синзендорф көптеген ақсүйектердің мүлкін тартып алды. Бір келіссөз кезінде ол 11 қамал, 70 ақсүйек үйі және 367 ауылды (көбінесе өзіне қарама-қарсы алынған) тәркіледі. Леопольд I 11 000-ға жуық венгр бекініс сарбазын сенімсіздіктен жұмыстан босатты, әскерді негізгі бекіністерде шоғырландыруға тырысты және дворяндардың нығайтылған қамалдарын жарылқауға кірісті. Үкімет жаңа салық түрін (акциза) енгізді, ол салық ставкаларының 10 есе өсуіне әкелді. Бұл салық төлеушілерге ауыр тиді. Весселеньи қастандығының мүшелері, көбінесе иеліктерін жоғалтқан ақсүйектер және ешқандай жәрдемақысыз жұмыстан босатылған бұрынғы сарбаздар шығысқа қашып кетті. Қуғынға ұшыраған венгрлер Трансильванияға паналады, бірақ ханзада Апафи Османдықтардан рұқсат алмады, сондықтан олар Тиза өзенінің жағасында жинала бастады. Көптегендері Польшаға қашып кеткенмен, қалғандары жаңа көтеріліс бастауға дайын болды, содан кейін олар куруктарға айналды.
After the Magnate conspiracy and rebellion of Francis I Rákóczi, Leopold I introduced an absolutistic government system in Royal Hungary (which was not occupied by the Ottomans and was not part of the Transylvanian Principality). The creators of this system were Wenzel Eusebius Lobkowitz (President of the Imperial Privy Council 1669 1674), Johann von Hocher, Ignaz Abele, Leopold Königsegg Rothenfels, Johann Kinsky (Johann Oktavian, Graf Kinsky von Wchinitz und Tettau 1604 1679) and Raimondo Montecuccoli. They also invented the Verwirkungstheorie. Hungarian Estates forfeited their rights because of this conspiracy. The emperor then had the right to govern without asking the Diet (parliament of the Estates). Königsegg said the Hungarian Kingdom was "armis subjecti." They enforced local inhabitants to maintain the army supplies (portio [food], quarters [accommodation] and forspont [delivery]) collected by the local military officers (repartitio). They neglected traditional government officials such as nádor and created a governing council in March 1673 (which consisted of four German and four Hungarian members and one leader, Johann Gaspar Ampringen, but he was only a puppet and the real power was held by the local military leaders). The court tried again to suppress the Protestants. In 1671, György Szepelcsenyi, the Archbishop of Esztergom, Leopold Kollonics, bishop of Weiner Neustadt and the President of the Hungarian Chamber, Ferenc Szegedy, Bishop of Eger, and István Bársony visited the free and important towns one by one with military escorts and took back former (more than 100 years earlier) Catholic churches and schools from Protestants. Citizens of Pozsony, including both men and women, guarded their church for weeks Szelepcsényi was not able to fight against them until, in 1672, Kollonics took matters into his own hands. He brought 1,200 soldiers from Vienna, arresting the nobler citizens for a few weeks and forcing them to hand over their church and school. After that, they built conceptual lawsuits against Protestant pastors. Between 1673 and 1674, they twice made "judicum delegatum" against Protestant priests. The jury members were high priests and secular lords including the judge and other legislatures. The subject of the coup was political crimes — the connection of the Lutheran and Reformed pastors with the pasha of Buda and the plan of an open rebellion, the main evidence of which was the indictment of István Vitnyédy's letters to Miklós Bethlen and Ambrus Keczer. In the end, whoever signed a reversal (a document to resign work as a Protestant priest and leave Hungary) were pardoned. 200 signed, but 40 resisted. Those who refused were sold as galley slaves to Naples (to be saved by Admiral Ruttler's fleet in 1676). Officials were often corrupt and greedy. For example, von Sinzendorf, who handled military finances, confiscated many noble people's properties. During one negotiation, he confiscated 11 castles, 70 noble curia and 367 villages (mostly embezzled for himself). Leopold I dismissed 11,000 Hungarian fortress soldiers because he did not trust them, tried to concentrate the military into some main fortress and started to explode the nobility's enstrengthed castles. The government levied a new kind of tax (Accisa) which raised taxation rates 10 times higher. This caused taxpayers to suffer. The members of the Wesselényi conspiracy, mostly nobles who lost their estates and the ex soldiers who were dismissed without severance pay, fled east. The oppressed Hungarians sought refuge in Transylvania, but the Prince Apafi didn't have permission from the Ottomans to let them in, so they started to gather by the Tisza river. Although many of them escaped to Poland, those left were ready to start a new uprising and then became the kurucs.
Бірінші Курук көтерілісі
Бірінші курук көтерілісі 1672 жылы болды. Курук әскері Партиум аймағына жиналды, онда түрлі текті көптеген босқындар Патшалық Венгриядағы діни және саяси қуғын-сүргіннен паналады. Олар өздерін bújdosók (қашушылар) деп атады. Олардың қарулары көбінесе пистолеттер, жеңіл қылыштар және фокостар (жауынгерлік балталар) болды. Олардың соғыс тактикасы жеңіл атты әскерге тән еді. Басты топтары – Габсбургтердің Контрреформациялық амбицияларына наразы болған протестанттар; Габсбургтер соты оларды дворяндықтан айыруға тырысқан кезде өзінің жеңілдіктерін сақтап тұруға тырысқан кедейленген кіші дворяндар және Габсбургтер генералдары тарапынан жұмыстан босатылған végvárs (шекаралық бекіністер) сарбаздары. Кейін, түріктер императорлық әскерлерге жеңіліп, австриялық зұлымдық күшейген кезде, Габсбургтердің мажарларды қанауы куруктардың ынтасына үлкен әсер етті. Бастапқыда, 1672 жылдың тамызында, курук әскері Жоғарғы Венгрияға шабуыл жасап, Диосгьор, Онод, Сэндро және Токай қалаларын бағындырды. Олар Касса қаласының жанында Габсбург әскерін жеңгеннен кейін, Жоғарғы Венгрия қалалары тәуелділікке келді және солтүстік округтердің словак және русин халқынан көптеген наразы адамдар оларға қосылды. "Қашушылар" армиясының екі жетекшісі – Пал Сзепеси мен Матьас Шухай, бұрын Габсбургтерге қарсы қозғалыстарға қатысқан кіші дворяндар еді. Пал Сзепесидің естеліктеріне сәйкес, "қашушылар" солтүстік аймақтарда тонауды бастады: "Папистерді қуғынға салу сылтауымен олар бүкіл округтерді тонады. Біз тонаушыларды өлтіре бастадық, бірақ ешқандай нәтиже болмады – олар ешқандай офицерді құрметтемеді". Венадағы Хофкригсрат дереу шаралар қабылдады: Габсбург әскерін күшейтіп, Төменгі Венгриядан қосымша сарбаздар шақырды және хайдуктармен келісім жасады. 1672 жылдың 26 қазанында Габсбург әскері "қашушыларды" Гюркеде (кейіннен мажар тілінде Гюрке, словак тілінде Дюрков) жеңді. Көтерілісшілер Тиса өзенінен арғы жаққа шегінді. Осы алғашқы жетістіктен кейін Габсбург үкіметі Корольдік Венгрияда жүйелі діни және саяси қуғын-сүргінді бастады. Венгрияның палатині қызметтен алынды және оның орнына император Леопольд I 1673 жылы Венгрияны басқару үшін Директориумды тағайындады, оны Тевтон орденінің үлкен магистрі Иоганн Каспар фон Ампринген басқарды, ол диссиденттерге қарсы қатаң репрессиялар жүргізді. Ең танымал жағдай – 1674 жылы өлім жазасына кесілген 300 протестант пасторларының ісі. Кейіннен олар Неапольде галерея құлдары ретінде сатылып, бүкіл Еуропа бойынша наразылық тудырды.
The first kuruc uprising occurred in 1672. The kuruc army gathered in the Partium where many refugees of different origins took shelter from religious and political persecution in Royal Hungary. They called themselves bújdosók (fugitives). Their weapons were mostly pistols, light sabres and fokos (battle axes). Their war tactics were typical of light cavalry. The main subgroups were Protestants, who were disgruntled by the Habsburg ambitions of the Counter Reformation; impoverished minor nobles (holding on to their privileges while the Habsburg Court attempted to deprive them of their nobility) and soldiers from the végvárs (frontier castles) who were sacked by Habsburg generals. Later, when the Turks lost ground to the imperial armies and Austrian despotism intensified, the Habsburg oppression of Hungarians played an increasingly important role in the motivation of the kuruc. Initially, in August 1672, the kuruc army invaded Upper Hungary, where they conquered the castles of Diósgyőr, Ónod, Szendrő and Tokaj. After they defeated the Habsburg army of Paris von Spankau near Kassa, the towns of Upper Hungary surrendered and many disaffected people joined them from the Slovak and Ruthenian population of the northern counties. The two leaders of the army of "fugitives" were Pál Szepesi and Mátyás Szuhay, members of the minor nobility who previously took part in other anti Habsburg movements. According to the recollections of Pál Szepesi, the "fugitives" began looting in the northern countries: "In the guise of persecuting the Papists they pillaged whole counties. We began killing the plunderers but to no avail—they didn't respect any officers." The Hofkriegsrat of Vienna immediately took measures: they strengthened the Habsburg troops, called more soldiers from Lower Hungary and made peace with the Hajduks. On 26 October 1672, the Habsburg army defeated the "fugitives" at Gyurke (later Hungarian Györke, Slovak Ďurkov). The rebels retreated across the line of the Tisza. After this initial success, the Habsburg government began systematic religious and political persecution in Royal Hungary. The Palatine of Hungary was suspended and in its place Emperor Leopold I appointed a Directorium to administer Hungary in 1673, led by Johann Caspar von Ampringen, the Grand Master of the Teutonic Order, which engaged in severe repression against dissidents. The most infamous case was the trial of 300 Protestant pastors who were sentenced to death in 1674, and who were later sold as galley slaves in Naples, causing public outcry across Europe.
"Құқықшылардың" университеті
1675 жылы «қашқын» Дебреценді басып алды. Сол жылы қала үш түрлі әскер тарапынан тағы тонауға ұшырады. Мұндай жағдай қиындыққа тап болған Жоғарғы Венгрияда жиі кездесетін. «Қашқын» тәуелсіз қауымдастық ретінде ұйымдасуға тырысты, оны «universitas» немесе «communitas» деп атады. Олар жарлықтар шығарды, шетелдік державаларға елшілер жіберді, мөр жасады және сеймдер (жиындар) өткізді. Олар өздерін ешқашан «курук» деп атамағанмен, сол кезде оларды «курук» деп атаған. 1674-1678 жылдар аралығында олардың басшысы – марқұм Паллатин Ференц Весселеньидің туысы, граф Пауль Весселеньи болды. 1674 жылы «қашқын» Польшамен, ал 1675 жылы Франциямен дипломатиялық байланыс орнатты. 1677 жылдың мамыр айында Франция, Польша, Трансильвания княздығы және «Қашқын» университеті Варшавада шартқа қол қойды, онда Франция королі Людовик XIV 100 000 талер көмек беруге кепілдік берді. «Қашқын» кем дегенде 15 000 сарбаздан тұратын әскермен Габсбургтерге шабуыл жасауға міндетті болды. Трансильвания князі Михаил I Апафи университетке әскери және қаржылық қолдау көрсетті. 1677 жылдың күзінде Жоғарғы Венгрияға 2 000 француз, поляк және татар сарбазы келді. Полковник Бомонт басқарған бұл шағын әскер Габсбургтердің үстемдігіне елеулі нұқсан келтіре алмады, бірақ 1677 жылы Иоганн Каспар фон Ампринген аймақтан кеткеннен кейін Габсбургтердің Венгриядағы бақылауы әлсірегені байқалды. Патшалық Венгрия император Леопольд I мен Людовик XIV арасындағы Еуропа соғысының бірінші майданына айналды. Веналық Хофкригсрат президенті Раймондо Монтекукколи «L'Ungheria nell'anno 1677» деген тақырыппен «тыныштандыру» жоспарын жасады. Жоспарға сәйкес, Корольдік Венгрия үш австриялық әскер тарапынан басып алынуы, Венгрия конституциясының қалдықтары жойылуы және кең ауқымды неміс отарлау бағдарламасы іске асырылуы тиіс болды. Габсбургтер үкіметіндегі ең беделді тұлғалардың бірі, канцлер Пол Хохер Монтекукколидің жоспарымен келісті. Ол Патшалық кеңесте: «Барлық венгрлер – сатқын» деп мәлімдеді.
In 1675, the "fugitives" occupied Debrecen. Later that year, the town was sacked again by three different armies. This was not uncommon in troubled Upper Hungary. The fugitives tried to organise themselves as an independent community called "universitas" or "communitas." They issued decrees, sent envoys to foreign powers, made a seal and held Diets (assemblies). At the time, they were already called kuruc, though they never called themselves such. Between 1674 and 1678, their leader was Count Paul Wesselényi, the cousin of the late Palatine Ferenc Wesselényi. The "fugitives" established diplomatic connections with Poland in 1674 and with France in 1675. In May 1677, France, Poland, the Principality of Transylvania and the universitas of the "Fugitives" signed a treaty in Warsaw by which King Louis XIV of France guaranteed 100,000 thalers aid and assistance. The "fugitives" were obliged to attack the Habsburgs with an army of at least 15,000 men. Michael I Apafi, the Prince of Transylvania, gave military and financial support to the universitas. In the autumn of 1677, 2,000 French, Polish and Tatar soldiers arrived in Upper Hungary. This small army, led by colonel Beaumont, wasn't able to seriously threaten Habsburg supremacy, although Habsburg control over Hungary declined in 1677 as Johann Caspar von Ampringen left the region. Royal Hungary became one theatre of the European war between Emperor Leopold I and Louis XIV. The president of the Viennese Hofkriegsrat, Raimondo Montecuccoli, drew a plan of "pacification" under the title "L'Ungheria nell'anno 1677." According to the plan, Royal Hungary would be occupied by three Austrian armies, the remnants of the Hungarian constitution abolished and a grand scale program of German colonisation implemented. Chancellor Paul Hocher, one of the most influential men in the Habsburg government, agreed with Montecuccoli's plan. In the Privy Council he declared, "All Hungarians are traitors."
Михай Телекидің басшылығымен
1678 жылы қашқындар Трансильванияның канцлері Михай Телекиді өздерінің басшысы ретінде қабылдады. Принц Апафи Габсбургтерге қарсы соғыс жариялады. Бұған дейін ол Осман Сұлтанынан (өзінің билеушісі) рұхсат сұраған болатын. Сұлтан қабылдамауға болатын талап қойды: егер жеңіске жетсе, бүкіл Корольдік Венгрия Осман империясына қосылуы керек еді. 1678 жылғы 5 сәуірде ханзада Апафи Венгрия халқына беймазғылама мәлімдеме жасады. Ол Польша және Франция патшаларымен бірге "зор қанаудың ауыр жүгіне" қарсы қару көтерілгенін және "ақыл-есімен және сақтықпен құдіретті түрік императорына бағынуды" ұсынғанын хабарлады. Телекидің курук әскері, поляк және француз әскерлерімен бірге Жоғарғы Венгрияға шамалы ілгеріледі, бірақ алғашқы Габсбург полктерін көріп дереу Трансильванияға қайта шегінді. Бұл сәтсіздік Телекидің қабілетті басшы ретіндегі беделін түсірді. Ал, шағын курук атты әскері (шамамен 8000 адам) қысқа мерзімге Төменгі Венгрияның ең маңызды кен қалалары мен қамалдарына иелік етті.
In 1678, the fugitives accepted Mihály Teleki, the Chancellor of Transylvania, as their leader. Prince Apafi proclaimed war against the Habsburgs. Previously, he had begged the Ottoman Sultan (his overlord) to leave. The Sultan had demanded an unacceptable condition: in the case of success, all Royal Hungary should join the Ottoman Empire. On 5 April 1678, Prince Apafi issued an ambiguous declaration to the people of Hungary. He announced that he, along with the Polish and French kings, took up the arms against "the heavy yoke of oppression" and recommended "the submission to the mighty Turkish Emperor with a reasonable mind and sharp eye." The kuruc army of Teleki, together with the Polish and French troops, advanced well into Upper Hungary but immediately retreated into Transylvania at the sight of the first Habsburg regiments. The failure wrecked Teleki's image as a competent leader. On the other hand, a small kuruc cavalry troop (about 8,000 people) briefly occupied the most important mining towns and castles of Lower Hungary.
Ұлы Курук көтерілісі
1678 жылы Жоғарғы Венгрия мен Трансильванияның ең беделді жас дворяны Эмерик Тёкёли Габсбургтерге қарсы соғыс жариялады. 1678 жылдың тамызында Тёкёли әскері Төменгі және Жоғарғы Венгрияның көбін басып алды. Габсбургтердің Корольдік Венгриядағы үкімшілігі тез құлдырады. Қашқындар Тёкёли көтерілісіне қосылып, 1680 жылдың қаңтарында Собошло қаласында оны өздерінің жетекшісі етіп сайлады. Курук әскерлері Тёкёлидің жеке әскерімен бірікті, бірақ жағдайдың өзгеруі және Тёкёлидің кейін Осман империясымен одақтасуы осы қозғалысты екіге бөліп жіберді. 1681 жылы император Леопольд I Венгрияның палатині лауазымын қайта құрды, соның нәтижесінде бірқатар наразылықтар шешіліп, тәжірибесіз саясат жүргізілді, бірақ бұл венгрлерді тағы көтерілуден тоқтата алмады. Осы кезден бастап куруктардың тарихы 1680 мен 1711 жылдар аралығында Венгрия Корольдігінде Габсбургтерге қарсы өткен екі ірі көтеріліс – яғни Тёкёли көтерілісі (1680–85) және Ракоцидің Тәуелсіздік соғысы (1703–1711) тарихымен байланысты. Бұл көтерілістер жиі курук соғыстары деп аталғанымен, Габсбургтерге қарсы осы көтерілістердің әлеуметтік базасы бастапқы курук қозғалыстарынан әлдеқайда кең, ал саяси мақсаттары күрделірек болды. Осы үлкен курук көтерілістерінің тарихын олардың жетекшілері Эмерик Тёкёли және Франциск II Ракоци басшылығымен қараңыз.
In 1678, one of the most influential young noblemen of Upper Hungary and Transylvania, Emeric Thököly, declared war against the Habsburgs. In August 1678, Thököly's army occupied almost all of Lower and Upper Hungary. Habsburg rule in Royal Hungary quickly collapsed. The fugitives joined the Thököly Uprising and officially elected him as their leader in Szoboszló in January 1680. The kuruc troops merged with Thököly's own army, although changing fortunes and Thököly's subsequent alliance with the Ottomans would split the movement. In 1681, Emperor Leopold I re established the Palatine of Hungary, and thus some grievances were removed and a less repressive policy was adopted, but this did not deter the Hungarians from revolting again. That time onwards, the history of the kurucs is synonymous with that of the two great anti Habsburg uprisings in the Kingdom of Hungary between 1680 and 1711, i. e. the Thököly Uprising (1680–85) and Rákóczi's War of Independence (1703–1711). Although they are generally called kuruc wars, these anti Habsburg uprisings had a much wider social base and more complex political aims than the original kuruc movements. See the history of the great kuruc uprisings under their respective leaders, Emeric Thököly and Francis II Rákóczi.
Кейінгі қолданылуы
18 ғасырдың бірінші жартысында "курук" сөзі Габсбургтер армиясында қызмет ететін венгр атқыштарын (гусарларды) белгілеу үшін қолданылған, әсіресе Австрия мұрагерлігі соғысы (1740–1748) кезінде. Ракоццидің Тәуелсіздік соғысындағы көптеген бұрынғы курук сарбаздары 1711 жылдан кейін Габсбургтер армиясына қосылды. Пруссиялықтар да мажар әдебиетінде, соның ішінде 1790 жылы Йозеф Гваданийдің еңбегінде куруктар деп аталды. Бұл ерекше қолданыстың себебі – лабандардың, Габсбургтердің жаулары куруктармен теңестірілді. 18 ғасырдың соңында бұл сөз күнделікті тілде қолданыстан шығып, Ракоцци мен Тёкёлидің бүлікшілерін атау үшін ғана қолданылатын тарихи терминге айналды. Бүгінгі күні Оңтүстік Германия тілінде "Крузитүркен" – "қарғыс болсын" деген мағына беретін "Курузен" (Курук) және "Түркен" (Түркілер) сөздерінің бірігіп құралған қарғыс сөз. Қазіргі венгр тілінде "курук" сөзі кейде венгр ұлттық радикалдарын білдіру үшін қолданылады. "Күрук.info" – бұл сонымен қатар өте оңшыл, ұлтшыл мажар веб-сайтының аты.
In the first half of the 18th century, "kuruc" was generally used to denote Hungarian cavalry soldiers (hussars) serving in the Habsburg army, especially in the time of the War of the Austrian Succession (1740–1748). Many former kuruc soldiers of Rákóczi's War of Independence joined the Habsburg army after 1711. The Prussians were also called kurucs in Hungarian literature, including by Joseph Gvadányi in 1790. The reason behind this strange usage was that the enemies of the labanc Habsburgs were considered synonymous with the kurucs. At the end of the 18th century, the word went out of usage in common parlance and became an exclusively historical term for the rebels of Rákóczi and Thököly. In present day South German language, Kruzitürken is a swear word, combining Kuruzen (Kuruc) and Türken (Turks), meaning "curse it." In present day Hungarian language, kuruc is sometimes used to denote Hungarian national radicals. "Kuruc. info" is also the name of a far right, nationalist Hungarian webpage.