Азор аралдарындағы Грасиоза аралы

Кіріспе

Азор аралдары, Португалия

Грациоза аралы (ɡɾɐsiˈɔzɐ) (португал тілінде "әдемі" немесе "керемет" деп аударылады), сондай-ақ Ақ арал деп те аталады, Атлант мұхитындағы жанартау аралы. Бұл Азор аралдары архипелагының Орталық тобындағы ең солтүстік арал. Португалияның сопақша аралының ауданы , ұзындығы және ені . Оның ландшафтының басым бөлігін оңтүстік-шығыста орналасқан орталық кальдера (Кальдейра) құрайды.

Тарих

Орталық топтың басқа аралдарымен қатар, Грациозаны португал теңізшілері 15 ғасырдың бірінші ширегінде зерттеді, бірақ аралды алғаш рет көру туралы ешқандай мәлімет жоқ. 1450 жылдың 2 мамыры жиі аралдың "табылуының" күні ретінде айтылады, бірақ бұл күнді растайтын ешқандай құжат жоқ. Қызығы, 1440 жылы принц Генрих Навигатордың бұйрығымен колонизацияны жеңілдету үшін аралға мал (ірі қара мен шошқа) әкелінді. Сол сияқты, аралды алғашқы қоныстандырғандардың есімдері белгісіз, себебі 1450 жылға дейін ресми тіркелімдер болған жоқ. Аталып өткен қоныс аударушылардың алғашқы тобын Васко Гил Содре басқарды, ол Монтемор-о-Вельхоның бұрынғы тұрғыны болды және 1450-ші жылдардың ортасында Терсейрадан отбасымен және қызметшілерімен келді. Осы пионер аралда тұрақты қоныстанудың ресми кезеңін бастады. Алғашқы халық орталығы аралдың оңтүстік-шығысындағы Карапачо аймағында орналасты. Аймақтың құнарлылығы төмен және теңізден қорғаныс болмағандықтан, қоныс аударушылар ішкі аймаққа қарай жылжыды. Бірнеше жылдан кейін Барра мен Санта-Круз маңындағы солтүстік жағалауда жаңа орталық пайда болды, себебі бұл жерлерде қорғалған шығанақтар мен ауыз суға қол жеткізуге болатын құдықтар бар еді. Осы жерден Санта-Крус-да-Грациоза ауылының пайда болуы мүмкін болды. Бірінші капитан-донатариу Васко Гил Содре өз міндеттерін адал атқарды, аралдың солтүстік бөлігіндегі құнарлы және кең жерлерге кеден үйін орнатып, ал оның күйеу баласы Дуарте Баррето до Куто аралдың оңтүстік бөлігін Прая ауылының маңындағы екінші капитандыққа қосты. 1485 жылдан кейін Грациоза капитандығы Порто-Сантоның (Мадейра) екінші капитаны және Христофор Колумбтың қайын інісі Педро Коррея да Куньяның басқаруымен біріктірілді. Ол отбасымен Грациозаға көшіп, Санта-Крузға қоныстанды, муниципалды орынды көшіріп, Праяны әкімшілік орталық ретінде алмастырды. Келесі жылы Санта-Круз Санта-Круз және Сан-Матеус-да-Прая діни приходтарының басшылығымен "ауыл" және муниципалитет мәртебесіне ие болды. Бұл өзгеріс Бейра, Миньо және Фландриядан (Габсбург Нидерландтарында) қоныс аударушылардың келуіне әкелді, бұл алғашқы муниципалдық құрылымдарды құруға мүмкіндік берді (сол кезде 1486 жылы Санта-Круз маяғы салынды). Төмен бағалар, әртүрлі порттарда оңай түсіруге мүмкіндік және аралдағы аз халық саны оның өркендеуіне ықпал етті, бірақ 16 және 17 ғасырларда қарақшылар мен каперлердің шабуылдарына ұшырады. Бірнеше тонаулар мен ғимараттардың қирауынан басқа, жергілікті тұрғындар жиі тұтқындалды. Осындай жағдайларға қарамастан, арал тұрақты түрде үлкен халықты қамтамасыз ете алды, оның ішінде ақсүйектерге байланысты алғашқы қоныс аударушылар (әсіресе Терсейра аралынан) болды. Алғашқы қоныстанудан бастап арал ауыл шаруашылығы мен шарап өнеркәсібіне сүйенді. Жердің құнарлылығы мен қолайлы климатының арқасында жергілікті тұрғындар бидай, арпа, шарап және жергілікті спирттерді экспорттады, сонымен қатар сол кездегі ең үлкен порт, сауда орталығы және архипелагтың әкімшілігі болған Терсейрамен белсенді сауда байланысын ұстап тұрды. Аралдың Орталық топтағы орны және Терсейраға жақындығы Грациозаны, қасақана болсын немесе жоқ, Атлант мұхитындағы теңіз жолындағы маңызды нүктеге айналдырды. Санта-Круз сулары арқылы бірнеше тарихи тұлғалар өтті, соның ішінде Корво маңында кеме апатының құрбаны болған Антонио Виейра, голландиялық каперлердің аймақтық астанаға жеткізгені. 1791 жылы француз жазушысы Франсуа Рене де Шатобриан Солтүстік Америкаға саяхат жасап, Францискан монастырында тұрып, аралға келді. Ақын Алмейда Гаррет 1814 жылы 15 жасында Санта-Крустағы судья болған ағасын (қайыны) зиярат етті. 1879 жылы Монаконың Альберт I ханзадасы Азор аралдарына сапар жасағанда, өзінің "Хиронделле" яхтасында Грациозаға портқа кірді және теңіз жануарларын зерттеу кезінде Фурна-ду-Энксофреге барды, геологиялық орынға туристерге қол жеткізу үшін аймаққа тиісті жабдықтар орнату керектігін бірінші болып атап өтті. 1929 жылдың 13 шілдесінде кешке, Бразилияның далаларында шұғыл қону кезінде екі поляк ұшқышы басқарған "Амиот 123" екіұшағы апатқа ұшырады. Ұшақ Париждің Ле-Бурже қаласынан Нью-Йоркке алғашқы поляк трансатлантикалық рейсін жасауға тырысқан. Қосалқы ұшқыш Казимеж Кубала жеңіл жарақаттармен аман қалды, ал Людвик Идиковский апатта қаза тапты, ал ұшақ абайсыз өрт сөндірушілердің салдарынан өртеніп кетті (Идиковскийдің денесін өртеді). Апат болған жерді белгілеу үшін айқыш орнатылды. Тарихы барысында арал көптеген табиғи апаттарды бастан өткерді, олар жалпы құлпынай мен кейбір өлім-жұлымға әкелді. 1844 жылдың жазында, ыстық толқында, ауыл шаруашылығына қайырсыздан нұқсан келтіріп, мал мен қоныс аударушылардың өміріне қауіп тудырғанда, Жозе Сильвестре Рибейру (сол кезде Ангра-ду-Эроишмо ауданының бас әкімі) 90 ағаш бөшке су жіберіп, таудан су тасымалдау үшін бірнеше құдықтар мен ор қазды. Бұл шаралар аралдағы жағдайды жеңілдетуге көмектесті, сонымен қатар 20 тамыздағы күшті дауыл да әсер етті. Арал сонымен қатар көптеген сейсмик оқиғаларға ұшырады, олардың көпшілігі үйлердің қирауына және өлім-жұлымға әкелді. 1730 жылдың 13 маусымында Луз маңындағы жер сілкінісі көптеген үйлерге зақым келтірді және шіркеуге ауыр зақым келтірді. 1787 жылдың наурызында және 1817 жылы да жер сілкінісі болды, бірақ олар көп зақым келтірген жоқ. Бірақ 1837 жылы жағдай басқаша болды, қаңтардың 12-сі және ақпанның соңындағы жер сілкінісі Праядағы көптеген үйлерге зақым келтірді. Луздағы шіркеу құлай жаздады және көптеген адам қаза тапты. Лузда, әсіресе Карапачо аймағында, сондай-ақ көршілес Гуадалупе приходының аумағында 1980 жылғы жер сілкінісінен де зардап шекті, тұрғын үйлерде жалпы қираулар болды. 1950-1970 жылдар аралығында АҚШ-қа кең ауқымды эмиграцияның нәтижесінде Грациоза демографиялық тұрғыдан төмендеді, бұл арал қауымдастығының әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығына әсер етті. 2010 жылы Грациоза аралдық толық ядролық сынақтарды тыйым салу шартының растау халықаралық желісіне қосылды, мониторинг станциясын орнату арқылы. Бұл аймақтық президент Карлос Сезар аралға сапары барысында, Фурна-ду-Энксофреге жаңа келушілер орталығының ашылуымен және Грациозада жаңа медициналық орталық құрылысы туралы келісімдерге қол қоюмен бірге жарияланды.

In addition to the other islands of the Central Group, Graciosa was explored by Portuguese navigators during the first quarter of the 15th century, although there exist no accounts of the first sighting of the island. May 2, 1450 has frequently been referred to as the date of the island's "discovery", although there exists no documentation to support this date. Paradoxically, it is clear that in 1440, by order of Prince Henry the Navigator, cattle and swine were settled on the island in order to facilitate colonization. Similarly, it is unclear the names of the first settlers to colonize the island because around 1450 formal registries did not exist. The first group of settlers of note to be mentioned were led by Vasco Gil Sodré, a former resident of Montemor o Velho, who arrived from Terceira accompanied by his family and servants around the middle of the 1450s. It was this pioneer who inaugurated the official phase of continuous settlement on the island. The first population center was in Carapacho, a zone in the southeast of the island where it is likely that settlers made landfall. Owing to the area's poor fertility and lack of shelter from the sea, the settlers moved farther into the interior. In a few years a nucleus formed in the northern coast near Barra and Santa Cruz, in order to take advantage of the sheltered coves and access to potable waters from the tidal ponds/wells. From here the colony that would become the village of Santa Cruz da Graciosa would form. The first Captain Donatário, Vasco Gil Sodré, was diligent in his duties, establishing a customs house for the more fertile and ample lands in the northern part of the island, while his brother in law Duarte Barreto do Couto was able to coopt the southern part of the island into a second captaincy around the village of Praia. After 1485 the Captaincy of Graciosa was unified under the administration of Pedro Correia da Cunha, Second Captain of Porto Santo (Madeira) and brother in law of Christopher Columbus. Taking his family to Graciosa, he settled in Santa Cruz, moving the municipal seat and supplanting Praia as the administrative center. The following year Santa Cruz is elevated to "village" and municipality, under the religious parishes of Santa Cruz and São Mateus da Praia. The change caused an influx in settlers from Beiras, Minho and Flanders (in the Habsburg Netherlands) permitting the installation of the first municipal structures (in this case the construction of the Santa Cruz lighthouse in 1486). With low costs that permitted easy offloading in multiple ports and with a small population to the island prospered, and becoming the target of attacks by pirates and privateers during the 16th and 17th centuries. In addition to several sackings and general destruction of buildings, the local population were regularly captured. Even under these circumstances, the island was able to continue to support a considerable population, which included original settlers tied to the nobility (specifically from the island of Terceira). From the earliest settlement, the island survived on agriculture and the wine industry. Given the fertility of the soils and favourable climate, the locals were able to export wheat, barley, wine and local spirits, maintaining an active commerce with Terceira, then the largest port, center of commerce and the administration of the archipelago. The island's position in the Central Group and its proximity to Terceira made Graciosa, deliberately or not, an important point along trans Atlantic navigation. Several historical figures passed through the waters of Santa Cruz including the Father António Vieira, a victim of a shipwreck near Corvo who was deposited in the regional capital by a Dutch privateer. In 1791, the French writer François René de Chateaubriand visited the island while journeying to North America, staying at the Franciscan Convent and who later wrote of the island. The poet Almeida Garrett, also visited his uncle (a judge in Santa Cruz) in 1814 at the age of 15. In 1879, Prince Albert I of Monaco, while visiting the Azores on board his yacht Hirondelle, made port in Graciosa during his oceanographic studies of marine life. He visited Furna do Enxofre, in the center of the Caldeira, and was the first to remark that the area should be given adequate installations to provide tourist access to the geological site. On a tragic note, it was during the dusk of July 13, 1929 during an emergency landing around the fields of Brasileira, that an Amiot 123 biplane piloted by two Polish pilots crashed. The plane had departed Paris Le Bourget in an attempt at the first Polish trans Atlantic crossing to New York. While co pilot Kazimierz Kubala survived with only slight injuries, Ludwik Idzikowski died in the accident, while the plane was engulfed in flames by careless fire fighters (burning the deceased body of Idzikowski). A cross was raised to mark the site of the accident. Along its history the island has experienced many natural crises resulting in general suffering and some deaths. In the summer of 1844, during a heatwave, wherein agriculture was fatally affected and the risk of death to animals and settlers was grave, José Silvestre Ribeiro (then Administrator General of the District of Angra do Heroísmo), sent 90 wooden barrels with water and ordered the digging of several tidal wells and trenches to carry water from the mountains. These measures were instrumental in alleviating the conditions on the island, along with a strong storm on the night of August 20. The island has also suffered many seismic events, many of which caused destruction of homes and deaths. It was the case on June 13, 1730, when an earthquake near Luz caused damage to many homes and severely damaged the parochial church. Further earthquakes occurred in March 1787 and in 1817 without causing considerable damage. But it was not the case in 1837, when earthquakes, around January 12 and at the end of February, left most homes in Praia with some damage. The church in Luz almost collapsed to the ground and many died. In Luz, and specifically in the area of Carapacho, in addition to areas in the neighbouring parish of Guadalupe, were also affected by the 1980 earthquake, with general destruction in residential areas. Resulting from general emigration to the United States during the 1950s to 1970s, Graciosa has undergone a general decrease in demographics that has affected the socio economic stability of the island community. In 2010, the island of Graciosa joined the international network for verification of the Comprehensive Nuclear Test Ban Treaty through the installation of monitoring station. This was announced by Regional President Carlos César during a visit to the island, which included the inauguration of the new Furna do Enxofre Visitor's Center and the signing of agreements for the construction of a new Medical Center on Graciosa.

Климат

Грациоза аралас ылғалды субтропикалық Жерорта теңізі климатына ие (Köppen: Cfa Csa), жыл бойы қоңылдан жылы температуралар сақталады. Бұл арал, салыстырмалы түрде төменгі жер бедеріне байланысты, Азор аралдарының ең құрғақ аралдарының бірі болып табылады.

Экономика

Ауыл шаруашылығы, мал шаруашылығы және сүт өнеркәсібі шоғырланғандықтан, арал салыстырмалы түрде ауылдық және тыныш мінезді сақтап келеді. Аралдың егістіктерінде әртүрлі жеміс-жидектер, шарап, шөппен қоректендірілген сиыр еті мен сүт малдары, сондай-ақ ірімшік және басқа да сүт өнімдері өндіріледі. Коммерциялық порттың салынуы және 1980 жылы Грациоса әуежайының құрылысы аралдың архипелагпен байланысын сақтап, экспортты күшейтіп, тауарлар мен қызметтерді импорттауға мүмкіндік берді. Бұған қоса, арал инфрақұрылымдық инвестициялардан пайда көрді, оның ішінде орта мектептің жаңартылуы, жаңа сүт зауыты мен балық аулау портының салынуы. Сонымен қатар, туристік индустрияны жақсарту және жергілікті қоғамды қолдау мақсатында Праядағы демалыс аймақтары жақсартылып, Карапачодағы термалды сулар жаңартылды, жаңа қонақ үй мен медициналық орталық салынды. Грациозадағы алғашқы қонақ үй 2009 жылдың маусым айында ашылды. Санта-Крус-да-Грациозадағы жаңа Graciosa Resort & Business Hotel – Грациозадағы туристік экономикаға байланысты инфрақұрылымды дамытуға бағытталған инвестициялардың бір бөлігі, мысалы, Карапачо термалды моншалары. Жаңа төрт жұлдызды қонақ үйде 120 төсек-орын, 100 адамдық мейрамхана, бассейн және оның санатына сай әртүрлі қызметтер бар, құны жеті миллион еуроны құрайды. Оны INATEL компаниясы Азор аралдарының кәсіпкерлері тобымен серіктестікте басқарады. Қонақ үй Грациозадағы жаңа Прая балық аулау портының құрамына кіреді, ол жүзбелі пирс, теңіз белгілері, сумен жабдықтау желілері мен электр желілерін, сондай-ақ балықшыларға арналған үйлерді қамтиды.

Көлік

Аралға Грациоса әуежайы қызмет көрсетеді, ол солтүстік жағалауда орналасқан, сондай-ақ Atlanticoline компаниясы күнделікті теміржолмен жолаушылар мен жүк тасымалын жүзеге асырады.

Сәулет

Грациоза аралы – аралдың тарихын, оның алғашқы ашылуынан бастап Estado Novo дәуірінің ортасына дейін қалыптастырған тарихи ғимараттар мен құрылыстарға толы. Санта-Крус-да-Грациоза қалалық ядросынан басқа, IGESPAR оны қоғамдық мүдделер тобы ретінде (Núcleo urbano da vila de Santa Cruz da Graciosa / Zona Classificada da Vila de Santa Cruz da Graciosa) жіктеді, сонымен қатар империо, жел диірмендері және күнделікті өмірде пайдаланылған, әлдебір деңгейде сақталған басқа да құрылыстар бар, мысалы:

Спорт

Аралдағы негізгі спорт клубы футбол және ол Ангра-ду-Эроишму футбол ассоциациясының құрамына кіреді.