Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
XIII ғасырдағы испан раввині және жазушысы Дэвид Кимхи (сондай-ақ Кимчи немесе Qimḥi) (1160–1235), еврейше RaDaK (רַדָּ״ק) (Рабби Дэвид Кимхи) деп те белгілі, ортағасырлық раввин, Китапқа түсіндірме жазушы, философ және грамматик болған.
13th century Spanish rabbi & author
David Kimhi (, also Kimchi or Qimḥi) (1160–1235), also known by the Hebrew acronym as the RaDaK (רַדָּ״ק) (Rabbi David Kimhi), was a medieval rabbi, biblical commentator, philosopher, and grammarian.
Ерте өмір
Кимхи Франция королі Филипп II билігінде болған Окситанияның Хачмей провинциясындағы Нарбонна қаласында дүниеге келді. Ол раввин Иосиф Кимхидің кіші ұлы және Мұса Кимхидің ағасы болды, екеуі де Киелі кітапқа түсіндірме жазушы және грамматиктер еді. Әкесінің ерте қайтысынан кейін Кимхиді ағасы Мұса тәрбиеледі. Кейіннен ол жастарға Талмуд оқыту арқылы күнкөрісін қамтамасыз етті. Ол еврей әдебиетінің барлық саласын жақсы білді және әулетінің ең көрнекті өкілі атанды. Кимхи әулетінің еңбектерін Португалия Корольдігіндегі Лиссабон қаласындағы ибн Яхья әулеті қолдады.
Kimhi was born in Narbonne, a city in Hachmei Provence, Occitania, then under the rule of Philip II of France. He was the youngest son of Rabbi Joseph Kimhi and the brother of Moses Kimhi, both also biblical commentators and grammarians. Kimhi was raised by his older brother Moses following the untimely death of their father. Later, he supported himself by teaching Talmud to the young. He was well versed in the whole range of Hebrew literature, and became the most illustrious representative of his name. Works of the Kimhi family were underwritten by the ibn Yahya family of Lisbon in the Kingdom of Portugal.
Раббилік мансап және шәкіртақы
Кимхи өзін негізінен компилятор және қорытындылаушы ретінде қарастырды. Еврей тілінің белгілі грамматигі ретінде оның "Михлол" (מכלול) және "Сефер ХаШорашим" (ספר השורשים, "Тамырлар кітабы") деп аталатын еврей тілінің сөздігі, Яһуда бен Давид Хайюж бен Йона ибн Джананың бұрынғы еңбектеріне, сондай-ақ оның әкесінің еңбектеріне көп сіңірген. Бұл екі кітап бастапқыда бірігіп жазылған, бірақ жылдар өте келе жеке-жеке басылып шықты. Бұл кітап, алдыңғы буынға негізделгенімен, маңызды жаңашылықтарды көрсетеді, ғылыми салаларында жаңа іздер салады және әдістемелік тұрғыдан алғанда бұрынғыдан артық. Мысалы, "Михлол" кітабында Кимхи өзінен бұрынғылардың пікірлерін еврей тілінің құрылымын жан-жақты қарастырып, анық және түзу жолмен баяндайды. "Сефер Хашорашим" логикалық құрылымымен, әсіресе анықтамаларын этимология мен тілдерді салыстыруға негіздегендігімен оның жазу шеберлігін көрсетеді. Кимхидің тағы бір еңбегі – "'Эт Софер" (עט סופר) "Михлолдың" қысқартылған нұсқасы болды және Киелі кітаптарды көшірушілерге нұсқаулық қызметін атқарды. Бұл 12 ғасырдағы көшірушілер арасындағы білімсіздіктің салдарынан Киелі кітаптардың түрмелерін, масореттік жазбаларды және белгілерді жазу ережелерінің қажетті жинағы еді. Кимхи сонымен қатар философия мен ғылымдарды зерттеді және оған Ыбырайым ибн Эзра мен Маймонидтің ықпалы зор болды. Өмірінің соңғы жылдары ол Маймонидтің еңбектеріне қатысты дау-жанжалға қатысып, оны қызу қорғады. Ол тіпті басқа раввиндерге хаттар жолдап, олардың қолдауын алуға тырысты. Оның философияға қатысты ұстанымы орташа болғандықтан, Құдайға иманды және одан қорқатын адамдарға оны оқуға рұқсат берді. Кимхи христиандармен де ашық пікірсайыстар жүргізді. Кимхидің пікірінше, христиандық түсіндірулер мәтіннің бұрмалануын көрсетті және кейбір жағдайларда қолданылмайтын, ақылға сыймайтын болды. Ол негізінен еврейлердің жоғары моральдық және діни қасиеттерін баса көрсету арқылы, "нағыз Израиль" деп таластаған христиандық пікірлерге қарсы шығып, түсіндірудің аллегориялық әдісіне шабуыл жасады. Оның түсіндірмелері "Король Джеймс нұсқасының" аудармашылары үшін ең бағалысы болды.
Kimhi saw himself primarily as a compiler and summarizer. As a noted Hebrew grammarian, his book Mikhlol (מכלול) and his dictionary of the Hebrew language called Sefer HaShorashim (ספר השורשים, "Book of Roots") draws heavily on the earlier works of Judah ben David Hayyuj and Jonah ibn Janah, as well as from the work of his father. These two books were originally written as one, although over the years they have come to be printed separately. This book, while based on his predecessors, shows a significant amount of innovation, stakes out new territory in his scholarly fields, and from a methodological point of view is superior to what came before. For example, in the Mikhlol, Kimhi expounds on his predecessors' opinions in a clear, straightforward way with a comprehensive approach to the Hebrew structure. Sefer Hashorashim highlights his talent as a writer because of its logical organization, particularly the way he bases his definitions upon etymology and comparisons between languages. Another of Kimhi's works, "'Eṭ Sofer," (עט סופר) was a sort of abridged version of Mikhlol and acted as a manual for Biblical scribes. This was a necessary compilation of rules for the writing of Bible rolls, Masoretic notes, and accents, due to widespread ignorance among the scribes of the 12th century. Kimhi also delved into philosophy and the sciences, and was very much influenced by both Abraham ibn Ezra and Maimonides. In later life, he took part in the controversy surrounding the works of Maimonides and staunchly defended him. He even sent letters to other rabbis in order to gain their support. His stance on philosophy was moderate and therefore permitted its study to those whose belief in God and fear of heaven was firm. Kimḥi also participated in public debates with Christians. According to Kimḥi, Christian interpretation demonstrated a corruption of the text and in some cases was inapplicable and irrational. He mostly attacks the allegorical method of interpretation and Christian claims towards the "true Israel" by stressing the superior morality and religiosity of the Jews. His interpretations were the favourite of the translators of the King James Version.
Комментарийлер
Кимхи ең алдымен Пайғамбарлар кітаптарына қатысты түсіндірмелерімен танымал. Ол сондай-ақ, Текжарлылық кітабы, Псалмдер және Шығу кітаптарына түсініктемелер жазды. Оның библиялық еңбегі грамматикалық жұмысын шағылыстырады және мазмұнымен қатар тіл мен форма мәселелеріне де назар аударады. Ол сөздерді олардың грамматикалық құрылымы мен этимологиялық дамуы негізінде түсіндіреді. Оның түсініктемесіне уағыздық және философиялық материалдар, ниққуд (айтылу белгілері), оқудың раввиндік дәстүрі және сөздердің нақты мағынасы кіреді. Ол сонымен қатар, әртүрлі кітаптардың авторлығы, пайғамбарлардың белсенді болған тарихи кезеңдері, сондай-ақ басқа да тарихи және географиялық мәселелер сияқты маңызды мәселелерді де қарастырады. Оның Текжарлылық кітабына берген түсініктемесі философиялық бағытта. Ол осы оқиғалардың тарихи себептермен ғана емес, моральдық мәселелері үшін мәтінге енгізілгенін сеніп, олардың этикалық негіздерін іздейді. Ол Джонатан бен Узиелге жатқызылған мәтіннің еврей палестин арамей тіліне жасалған ежелгі Таргумын кеңінен пайдаланады, оған түсініктеме береді және түрлі оқуларын ұсынады. Түсініктемеде Едем бағы мен Қабыл мен Әбіл туралы оқиғаның мистикалық интерпретациясы да бар. Кимхидің осыған ұқсас мистикалық интерпретациясы Езекиел кітабының соңғы тарауындағы оның құдайлық арба туралы түсіндірмесінде де кездеседі. Ол қандай да бір мәтінді түсінбеген жағдайда, Рашидің үлгісін еліктеп, "Мен осы оқиғаның осы жерде пайда болу себебін түсінбедім" немесе "Мен оған лайықты себеп таппадым" деп жазады. Оның еңбегі Р. Давид Альтшулердің "Метцудос" түсіндірмесіне зор ықпал етті.
Kimhi is known primarily for his biblical commentaries on the books of the Prophets. He also wrote commentaries on the books of Genesis, Psalms, and Chronicles. His biblical work mirrors his grammarian work, and focuses on issues of language and form as well as upon content. He explains words on the basis of their grammatical construction and their etymological development. His commentary also includes homiletic and philosophical material, niqqud (vocalization), rabbinic tradition of the reading, and literal meaning of the words. He also addresses key issues such as the authorship of the various books and the historical eras in which the prophets were active, as well as other historical and geographical questions. His commentary on Genesis tends toward the philosophical. He seeks out the ethical underpinnings of the stories, believing that they were not included in the text for purely historical reasons, but rather for their moral message. He makes extensive use of the ancient Targum translation of the text into Jewish Palestinian Aramaic attributed to Jonathan ben Uzziel, commenting on it and bringing variant readings. The commentary also includes a mystical interpretation of the Garden of Eden and the story of Cain and Abel. A similar, mystical interpretation by Kimhi can also be found in his glosses on the final chapter of the Book of Ezekiel, describing the Divine Chariot. When he does not understand a particular text, he follows the example of Rashi and writes, "I did not understand the reason why this story appears in this particular place," or "I did not find a proper reason for it." His work extensively influenced the "Metzudos" commentary by R. David Altschuler.
Еске алу және мұра
Иерусалимнің Рехавия ауданындағы Радак көшесі оның құрметіне аталған.
Radak Street in Jerusalem's Rehavia neighborhood is named for him.
Grunhaus, Naomi. (Autumn 2003). The commentary of Rabbi David Kimhi on Proverbs: A case of mistaken attribution. Journal of Jewish Studies 54(2): 311 327.