Кіріспе
Пицея езоэнсис (кейде Пицея езоэнсис деп қате жазылады), қара қабықты шырша, Езо шыршасы, Езо шыршасы немесе Жезо шыршасы – биіктігі 30–50 м-ге дейін өсетін және діңінің диаметрі 2 м-ге дейін жететін үлкен мәңгі жасыл ағаш. Ол Солтүстік-Шығыс Азияға тән, орталық Жапония мен Қытай-Солтүстік Корея шекарасындағы Чанбай тауларынан солтүстікке қарай Шығыс Сібірге дейін, оның ішінде Сихотэ-Алин, Курил аралдары, Сахалин және Камчаткаға дейін таралған. Ол суық, бірақ ылғалды, жауын-шашын көп ормандарда өседі және ареалы ешқашан Тынық мұхитынан 400 км-ден артыққа созылмайды. "Jezoensis" деген эпитет Эзодан шыққан, ол Хоккайдо және Жапония аралының Хонсю аралының солтүстігіндегі басқа аралдардың ежелгі атауы. Қабығы жұқа және қабыршақты, ескі ағаштарда тіреліп жарылады. Жеміс бөлігі кең конус тәрізді. Жаңа өскіндері ақшыл қоңыр, түктері жоқ, бірақ айқын пульвинилері бар. Жапырақтары ине тәрізді, 15–20 мм ұзындықта, 2 мм енінде, көлденең қимасы жазық, жоғарғы жағы күңгірт жасыл, ал төменгі жағы көк-ақтан аққа дейін, екі тығыз жолақты стоматасы бар. Конустары иілген, жіңішке цилиндрлі, жабық күйде 4–7 см ұзындықта және 2 см енінде, ашылғанда 3 см еніне жетеді. Олардың 12–18 мм ұзындықтағы жұқа, иілгіш қабықтары бар. Олар жасыл немесе қызғылт түсті, тозаңданудан кейін 5–6 ай өткен соң ашық қоңыр түске дейін жетіледі. Тұқымдары қара, 3 мм ұзындықта, 6–8 мм ұзындықтағы ашық қоңыр қанатқа ие. Кейбір авторлар түрдің ішіндегі екі географиялық подвидін сорттар деп қарастырса, ал басқалары – жеке түрлер деп санайды:
Picea jezoensis subsp. jezoensis (Езо шыршасы). Хоккайдо, Жапонияға дейін оңтүстікке қарай, басқа барлық ареалдар. Жаңа өскіндері өте ақшыл қоңыр, дерлік ақ; стоматалық жолақтары көк-ақ; конустары иілгіш қабықты ашық қоңыр. Picea jezoensis subsp. hondoensis (Mayr) P. A. Schmidt (Хондо шыршасы). Жапонияның орталық Хонсю аймағындағы биік таулардағы оқшауланған оңтүстік популяциясы. Жаңа өскіндері қоңырдан қызғылт қоңырға дейін, сирек ақшыл; стоматалық жолақтары ақ; конустары қызғылт қоңыр, қабықтары қаттырақ. Езо шыршасы Солтүстік Тынық мұхитының қарсы жағында өсетін Ситка шыршасына (Picea sitchensis) өте жақын. Оларды, әсіресе subsp. jezoensis-ті ажырату қиын болуы мүмкін, P. jezoensis жапырақтарының жоғарғы бетіндегі стоматалардың болмауы – ең анық белгі. Оның жапырақтары Ситка шыршасымен салыстырғанда сәл жуандау, кеміршік тәрізді және ұшы сүйірлеу келеді.
Picea jezoensis (sometimes misspelled Picea yezoensis), the dark bark spruce, Ezo spruce, Yezo spruce, or Jezo spruce, is a large evergreen tree growing to 30–50 m tall and with a trunk diameter of up to 2 m. It is native to northeast Asia, from the mountains of central Japan and the Changbai Mountains on the China North Korea border, north to eastern Siberia, including the Sikhote Alin, Kuril Islands, Sakhalin and Kamchatka. It is found in cold but humid temperate rain forests, and nowhere does its range extend more than 400 km from the Pacific Ocean. The specific epithet jezoensis derives from Ezo, an old name for Hokkaido and other islands north of the Japanese island of Honshu, where the species is found. The bark is thin and scaly, becoming fissured in old trees. The crown is broad conic. The shoots are pale buff brown, glabrous (hairless) but with prominent pulvini. The leaves are needle like, 15–20 mm long, 2 mm broad, flattened in cross section, dark green above with no stomata, and blue white to white below with two dense bands of stomata. The cones are pendulous, slender cylindrical, 4–7 cm long and 2 cm broad when closed, opening to 3 cm broad. They have thin, flexible scales 12–18 mm long. They are green or reddish, maturing pale brown 5–6 months after pollination. The seeds are black, 3 mm long, with a slender, 6–8 mm long pale brown wing. There are two geographical subspecies, treated as varieties by some authors, and as distinct species by others:
Picea jezoensis subsp. jezoensis (Ezo spruce). All of the range except as below, south to Hokkaidō, Japan. Shoots very pale buff brown, almost white; stomatal bands blue white; cones pale brown with flexible scales. Picea jezoensis subsp. hondoensis (Mayr) P. A. Schmidt (Hondo spruce). An isolated southern population on high mountains in central Honshū, Japan. Shoots buff brown to orange brown, less often very pale; stomatal bands bright white; cones orange brown with stiffer scales. Ezo spruce is very closely related to Sitka spruce (Picea sitchensis), which replaces it on the opposite side of the north Pacific. They, particularly subsp. jezoensis, can be difficult to distinguish, with the absence of stomata on the upper surface of the leaves of P. jezoensis being the best feature. Its leaves are also somewhat blunter, less sharply spine tipped, than Sitka Spruce.
Қолданылуы
Езо шыршасы Ресейдің Қиыр Шығысында және Жапонияның солтүстігінде ағаш және қағаз өндірісі үшін маңызды. Көбінесе кесілгендер табиғи, таза ормандардан тұрақты емес (көбінесе заңсыз) жолмен жиналады. Сонымен қатар, ол кейде үлкен бақтарда сәндік ағаш ретінде отырғызылады. Айнұ тайпасының "тонкори" деп аталатын музыкалық аспабының корпусы Езо шыршасынан жасалады.