Йеменнің соңғы королі және имамы Мухаммед әл-Бадр

Кіріспе

Йемен патшасы және имамы (1926–1996)

Мұхаммед әл-Бадр (15 ақпан 1926 – 6 тамыз 1996) (المنصور بالله محمد البدر بن أحمد) – Йеменнің (Солтүстік Йемен) Мутавакилиттік патшалығының соңғы патшасы және Зайди имамы, сондай-ақ Солтүстік Йемендегі азаматтық соғыс (1962–1970) кезінде монархиялық аймақтардың басшысы. Оның толық аты – Әл Мансур Билла Мұхаммед әл-Бадр бин Әл Насир ли динулла Ахмад, имам, сенімділердің басшысы және Йеменнің Мутавакилиттік патшалығының патшасы.

Өмірбаян

Әл-Бадр 1926 жылы Ахмад бин Яхьяның үлкен ұлы ретінде дүниеге келді, кейіннен ол Зайдилердің имамы және Солтүстік Йеменнің патшасы болды. 1944 жылы білімін жалғастыру үшін елдің оңтүстігіндегі Тайыз қаласына көшті, онда оның әкесі бірнеше жыл имамның өкілі қызметін атқарған. 1948 жылдың ақпанында Сайид Абдулла әл-Вазирдің имам Яхьяны өлтіруінен кейін Әл-Бадр Санаға, ел астанасына келді, бірақ жаңа үкіметке тек жасырын қолдау көрсетті. Осы уақытта Сейф әл-Ислам Ахмад Тайыз қаласынан қашып, Хаджаға бет бұрды, онда ол айналасындағы тайпаларды біріктіріп, өзін «ән-Насир» атағымен имам деп жариялады. Ол кісі имамның өлтірілгеніне бір ай ішінде Сананы қайта басып алып, көтерілістің басты кінәлілерін жазалады. Сейф әл-Ислам әл-Бадр (Мұхаммедтің атымен) 20 жасқа толмаған кезінде әкесімен туындаған түсініспеушіліктерді тез шеше білді. 1949 жылдың соңында ол Қызыл теңіздегі маңызды порты – Ходейда қаласының әкімі болып тағайындалды. Сонымен қатар ол Ішкі істер министрі де болды. Әл-Бадр 1955 жылы имам Ахмадқа қарсы, Ахмадтың інісі Сейф әл-Ислам Абдулла бастаған көтерілісті басуда маңызды рөл атқарды, содан кейін ол мұрагер ханзада деп жарияланды. Сол жылы Ахмад бин Яхья Кеңес блогы елдеріне сапар шегіп, байланыстар орнатып, келісімдерге қол қойды. 1956 жылдың сәуір айында ол Мысырмен өзара қорғаныс шартына қол қойды, ол біртұтас әскери басшылық құруды көздеді. 1958 жылы Йеменді Мысыр мен Сирияның Біріккен Араб Республикасына қосып, Біріккен Араб Штаттарын құрды. Имам Ахмадтың билігінің қалған кезеңінде Сейф әл-Ислам әл-Бадр Сыртқы істер министрі қызметін атқарды, ал 1958 жылдан бастап ол Санадағы имамның өкілі де болды. Замандастарының көптеген жас араб көшбасшылары сияқты, Әл-Бадр Мысыр президенті Гамал Абдель Насерге жоғары құрметпен қарады. Сондықтан 1959 жылы, имам Ахмад Италияда емделу үшін кеткен кезде ол Йеменді бірнеше ай басқарды. Ол Йеменді барлық салаларда, соның ішінде әскери салада жаңғыртуға көмектесу үшін Мысыр мамандарын шақырды. Әкесі елге оралғаннан кейін бұл шешімдер күшін жойды. 1961 жылдың наурыз айында имам Ахмадқа жасалған қастандық оны мүгедек қалдырды. Қазан айында Сейф әл-Ислам әл-Бадр үкіметтің толық бақылауын өзіне алды. 1962 жылдың 19 қыркүйегінде Ахмад ұйқыда қайтыс болды, Әл-Бадр имам және патша болып жарияланды және «әл-Мансур» атағын алды. Бір аптадан кейін бүлікшілер оның резиденциясы – Дар әл-Башаирге, Сананың Бир әл-Азаб ауданында шабуыл жасады. 1962 жылдың 26 қыркүйегінде Әл-Бадр тағайындаған патша гвардиясының командирі Абдулла Салал төңкеріс жасап, өзін Йемен Араб Республикасының президенті деп жариялады. Әл-Бадр Солтүстік Йеменнің солтүстігіне қашып, Салалға қарсы тайпаларды біріктірді. Екі топ арасында қақтығыстар басталды, Солтүстік Йеменде азамат соғысы күш алды. Әл-Бадр Сауд Арабиясынан қолдау алды, ал республикашылар Мысырдан қолдау тапты. Революция Әл-Бадрдың сарайының қираған жерінде қайтыс болғанын жариялағанмен, ол жараланбастан аман қалды және солтүстікке қарай жолға шықты. Сапарында тайпалар оны қолдап, «Әмір әл-Мүминин» («Сенімділердің басшысы») ретінде оған шартынсыз адалдықтарын білдірді. Бұл тайпалар – Зайди шииттері, олар үшін Ахл аль-Байттан (Пайғамбардың ұрпақтары) шыққан имамға адалдық олардың дінінің ең маңызды міндеті болды. Бірнеше күннен кейін ол Сауд Арабиясының оңтүстік-батысындағы шекарада баспасөз мәслихатын өткізді. Әл-Бадрдың өлімі туралы хабарды естігеннен кейін имам болып жарияланған оның ағасы Сейф әл-Ислам әл-Хасан, Хамид әл-Дин отбасының барлық әміршілерімен бірге оған адалдық серт берді. Көп ұзамай Йеменнің орталық және солтүстік таулы аймақтарын мекендеген және ғасырлар бойы Зайди дінін ұстанған Бакил тайпалық конфедерациясының көп бөлігі және Хашид тайпасы да революциялық режимге қарсы күреске ынтамен қосылды. 1970 жылы, Йеменнің аумағының көп бөлігі Әл-Бадр мен Хамид әл-Дин отбасының бақылауында болғанына қарамастан, Сана режиміне басты қарсылас болған Сауд Арабиясы Йемен Араб Республикасын мойындады, ал Ұлыбритания сияқты басқа елдер де одан кейін соңғысын мойындады. Сауд Арабиясының республикалық режимді мойындауына қатты наразы болған Әл-Бадр Сауд Арабиясында қалудан бас тартып, бірден елден кетуге рұқсат беруді талап етті. Ол Англияға барып, Кенттегі қарапайым үйде тыныш өмір сүрді, тек Мекке мен Медина қасиетті қалаларын зиярат ету үшін және сол аймақтағы туыстары мен достарына бару үшін шетелге шықты. Ол 1996 жылы Лондонда қайтыс болды және Сауд Арабиясының Медина қаласына жерленді.

Al Badr was born in 1926 as oldest son of Ahmad bin Yahya, later imam of the Zaydis and king of North Yemen. In 1944 he moved to Taizz in the south of the country, where his father had already been the Imam's deputy for several years, to continue his education. Soon after the assassination of Imam Yahya in February 1948 plotted by Sayyid Abdullah al Wazir, al Badr arrived in Sana'a, the capital, but apparently only gave tacit support to the new regime. Meanwhile, Sayf al Islam Ahmad had managed to get away from Taizz and made for Hajjah, where he gathered the tribes around him, proclaimed himself Imam with the title of al Nasir and within a month of the assassination had easily regained control of Sana'a and executed the principal perpetrators of the rebellion. Sayf al Islam al Badr (as Muhammad now became), not yet 20, was clearly able to patch up speedily any misunderstandings with his father, for in late 1949 he was appointed his deputy over Hodeida, the important port on the Red Sea. He was also made Minister of the Interior. Al Badr played a prominent role in quelling the revolt against his father, Imam Ahmad, in 1955 led by Ahmad's brother Sayf al Islam Abdullah and afterwards was declared Crown Prince. In that same year Ahmad bin Yahya forged connections and signed agreements during a tour to Soviet bloc countries. In April 1956 he signed a mutual defence pact with Egypt, involving a unified military command, and in 1958 incorporated Yemen with the United Arab Republic of Egypt and Syria into what then became the United Arab States. During the remaining period of Imam Ahmad's rule, Sayf al Islam al Badr held the post of Minister of Foreign Affairs and from 1958 he was also the Imam's deputy over Sana'a. Like most young Arab leaders of his generation, Al Badr had been a great admirer of the Egyptian President Gamal Abdel Nasser. So in 1959 while he was in charge of Yemen for a few months during Imam Ahmad's absence in Italy for medical treatment, he arranged for Egyptian experts to come and help modernize Yemen in all fields, including the military. His father annulled these upon his return. An assassination attempt on the life of Imam Ahmad in March 1961 left the latter gravely crippled, so in October Sayf al Islam al Badr took over effective control of the government. On 19 September 1962 Ahmad died in his sleep, al Badr was proclaimed Imam and King and took the title of al Mansur. A week later rebels shelled his residence, Dar al Bashair, in the Bir al Azab district of Sana'a whence on September 26, 1962, Abdullah as Sallal, whom al Badr had appointed commander of the royal guard, staged a coup, and declared himself president of the Yemen Arab Republic. Al Badr escaped to the north of North Yemen, and rallied tribes that support him in opposition to Sallal. Fighting erupted between the two groups, starting the North Yemen Civil War. Al Badr started getting support from Saudi Arabia, while the republicans received support from Egypt. Although the revolution had announced to the world that al Badr had died beneath the rubble of his palace, he had in fact managed to escape unhurt and set out to the north. As he proceeded on his journey the tribes rallied round him pledging him their unconditional allegiance as Amir al Mumineen ("Leader of the believers"). These tribes were Zaydi Shia for whom unstinted loyalty to an imam from the Ahl al Bayt (the descendants of the Prophet) was a fundamental obligation of their religion. A few days later he held a press conference over the border in south west Saudi Arabia. His uncle Sayf al Islam al Hasan, who had been abroad and had been proclaimed Imam at the news of al Badr's alleged demise, immediately gave allegiance to him together with all the princes of the Hamid al Din family. Soon the entire tribal confederation of Bakil along with most of Hashid who occupied the central and northern highlands of Yemen and who had been Zaydis for centuries joined enthusiastically the cause of the Imam and the princes to fight the revolutionary regime. In 1970, despite the fact that territorially most of the Yemen remained under the control of al Badr and the Hamid al Din family, Saudi Arabia, which had been the principal opponent of the Sana'a regime, recognized the Yemen Arab Republic and other nations like the United Kingdom swiftly followed suit. Stunned by Saudi Arabia's recognition of the republican regime which had been negotiated without any consultation with him whatsoever, al Badr refused to stay any longer in Saudi Arabia and demanded that he be permitted to leave the kingdom immediately. He went to England, where he lived quietly in a modest house in Kent, only going abroad to visit the holy cities of Mecca and Medina and to call on relatives and friends in that part of the world. He died in 1996 in London and was buried in Medina, Saudi Arabia.

Құрметтер

Италия Республикасының Еңбегі үшін орденінің Ұлы крестінің иесі (28 қараша 1957).