Кіріспе
1937 жылы Франсиско Франконың басшылығымен ұлтшылдар үстемдік орнатуға кірісті. Олардың қолдауының маңызды факторы – шетелдік көмекке қолжетімділік болды, олардың германиялық және итальяндық одақтастары осыған зор көмек көрсетті. Бұл оқиға француздер республикашыларға көмек көрсетуді тоқтатқан сәтте болды, алайда республикашылар Совет Одағынан қару сатып алуды жалғастырды. Республикашыл жақтағы түрлі коммунистік және анархистік топтар арасындағы қақтығыстар өте күшті болды, ал коммунистер анархистер ұйымдастырған көптеген істерге тосқауыл қойды. Франконың қатарын итальяндық әскерлер мен Мароккодан келген испан отаршылдары толтырды. Ол 1937 жылғы қаңтар және ақпан айларында Мадридті басып алуға тағы да тырысты, бірақ қайтадан сәтсіз аяқталды. 21 ақпанда Ұлттар Лигасының араласпау комитеті шетелдік еріктілерге тыйым салу туралы шешім қабылдады, ол дереу күшіне енді. 8 ақпанда Малага қаласы басып алынды. 7 наурызда Heinkel He 51 бипландарымен жабдықталған неміс «Кондор» легионы Испанияға келді; 26 сәуірде олар Баск еліндегі Герника (Герника) қаласын бомбалады; екі күннен кейін ұлтшыл генерал Эмилио Моланың әскері қалаға енді. Герника түскеннен кейін республикашыл үкімет күшейіп келе жатқан қарқынмен қарсы шабуылға көшті. Шілде айында олар Сеговияны қайтарып алуға тырысып, Франконы Мадрид майданынан әскерін шығарып, олардың ілгерілеуін тоқтатуға мәжбүр етті. Франконың екінші қолбасшысы Мола 3 маусымда ұшақ апатынан қаза тапты, ал шілде айының басында, маусымда Бильбао түскеніне қарамастан, республикашыл үкімет Мадрид аймағында күшті қарсы шабуылға көшті, оны ұлтшылдар біршама қиындықпен тойтарды. Бұл Брунет шайқасы (Брунет – Мадрид провинциясындағы қала) болды. Франко көп ұзамай күшін қайта жинап, тамыз айында Арагонға басып кірді, содан кейін Сантандер қаласын (қазір Кантабрияда) басып алды. 28 тамызда Ватикан Франко үкіметін мойындады. Екі ай бойы аяусыз шайқастар жүрді және Астурияның батыл қарсылығына қарамастан, Гихон қазан айының соңында түсті, бұл солтүстіктегі соғыстың аяқталуын білдірді. Қараша айының соңында ұлтшылдар Валенсияға жақындаған кезде үкімет тағы да көшіп, Валенсиядан Барселонаға орналасты.
Қаңтар-наурыз
5 қаңтар Ұлттық генерал Оргаз 18 000 адамымен Мадридтің солтүстік-батысындағы жолдарға шабуыл жасап, қаланың жабдықтау желілерін кесіп тастауға тырысады. Мадридте күн сайын бірнеше әуе шабуылы, кейде түнгі шабуылы болып тұрады. 6 қаңтар Ұлтшылдар Боадилла-дель-Монтеді басып алады. Халықаралық бригадалар (ХБ) қаланы қорғады; Интернационалдардың тірі қалғандарының бірі – Эсмонд Ромилли, Уинстон Черчилльдің 18 жастағы жүрегі туған інісі. Ромилли өзінің әйгілі ағасының Франсиско Франкоға деген ашық көңіл білдіруіне қарамастан, британдық консервативтік партиядағы көптеген әріптестері сияқты, ерікті болады. 11 қаңтар Мадридтің солтүстік-батысындағы ұлтшылдардың шабуылы тоқтатылады. Екі тарап та ауыр қатысулардың салдарынан уақытша шаршап, окоптар қазып, бекініп ала бастайды. 17 қаңтар Ұлтшылдар Малаганы алу үшін шайқас бастайды. Үш ұлтшыл колоннасы Севилья мен Гранададан қалаға жиналады. 19 қаңтар Генерал Энрике Листер ХБ-мен бірге Мадрид маңындағы Серро-де-лос-Анхелес төбесін қайта басып алады. Бұл төбеден қалаға толық көрініс ашылады; бұрын ауыр ұлтшыл артиллериясы қалаға оқ жауды. ХБ Испания Республикалық Армиясының маңызды бөлігіне айналады. 5 ақпан Ұлтшыл армия Малагаға жақындады. Малагадағы жағдай республикалық аймақтағы ең қиын жағдайды көрсетеді: портта 600-ға жуық тұтқын қамауда, олардың тобы әуе шабуылдарына жаза ретінде атылады. Теңізшілер комитеттері мен қала әкімшілігі КНТ мен Испания Коммунистік партиясы арасындағы өлімге дейін баратын бәсекелестікке бөлінген. Барлық республикалық қалалардағыдай, әуеге қарсы қорғаныс жоқ. Көбінесе анархистер болған милицияшылар, әлі жаңа Халық армиясына қайта ұйымдастырылмаған, олар жорық немесе кедергілер жасамайды, себебі олар мұны батылсыздық деп санайды. Үкімет полковник Виллальбаға, кәсіби офицерге, қорғанысты ұйымдастыруды тапсырады, бірақ биіктіктерге орналастыруға қаруы жоқ, сарбаздарына оқ-дәрі бермей, қала ішіндегі бәсекелестікті бақылау мүмкіндігі болмаса, ол ештеңе істей алмайды. Шабуылдаушы күштерге 10 000-ға жуық мористер, 5000 рекете (оңшыл милицияшылар), 5000 итальяндық және көптеген жүк көліктері мен артиллерия кіреді. Олардың аз ғана танктері мен ұшақтары бар, бірақ тиімді қарсылық болмаған жағдайда оларды барынша тиімді пайдалана алады. 6 ақпан Ұлтшылдар Жарама аңғарында күшті шабуылға шығады. Ұлттық генерал Оргазтың қолбасшылығында шамамен 40 000 әскер, олардың көпшілігі испан шетелдік легионы мен марокколық атты әскері, танкіге қарсы артиллерия, екі батальон неміс ауыр пулеметтері (Кондор легионының басшылығындағы неміс жер әскерлері), неміс танктері мен ұшақтары (Кондор легионы) және оңшыл Эойн О'Даффидің басшылығындағы 600 көк көйлектен тұрады. Ұлтшылдар Мадрид пен Валенсияның басты тас жолын кесіп тастауды көздейді. Республиканың жаңа Орталық армиясының қолбасшысы генерал Позас ұлтшылдарға қарсы шабуыл жоспарлап, сол аймақта күш жинап жатыр. Өздері жоспарлаған шабуылға байланысты республикашылар биік жерлерін нығайта алмайды, ал ұлтшылдардың шабуылы оларды толығымен алаңдатады. Таулар мен екі маңызды көпір тез басып алынады. Республикалық күзетшілерді түнімен мористік коммандос жасақтары өлтіреді. Пиндоке көпіріндегі күзетшілер шабуыл кезінде көпірді миналауға үлгереді, бірақ ол жау танктері мен жүк көліктері үшін қолданыла береді. Азаматтар Малагадан қашып кетеді. 100 000-ға жуық адам Алмериаға қарай жағалау жолымен ұйымсыз жаппай қашқындарға шығады. Жолды баяу қозғалатын көліктер мен жарақат алғандар бөгеп тастайды; келесі екі апта бойы ұлтшыл әуе күштері мен теңіз флоты жолды қалағандай бомбалайды. Араласпау комитетінің неміс әскери кемелері бомбалауға қатысады, кейде ешқандай араласпауға тырыспайтын Корольдік теңіз кемелерінің қатысуымен. (1960 жылдарға дейін жүк көліктерінің жүргізушілері 1937 жылдың ақпан айында Малагадан қашқандардың қаңқаларын таба берді.) 8 ақпан Малаганы Франко әскерлері басып алады. Оралдықтар мылтық пен гранатаға қарсы тұрды, бірақ танктердің мүлдем бейтаныс көрінісінен ыдырады. Ұлтшылдар дереу көптеген тұтқындарды ұстап, өлім жазасына кеседі. Мысалы, бірнеше жыл бұрынғы ереуілге қатысу өлім жазасына негіз болады. Италиялық әскери билік көптеген өлім жазаларына, денелерді қиюға, жарақат алғандарға жасалған зорлық-зомбылыққа және әйелдерді зорлауға қорқынышпен қарайды. Ұлтшылдар Жарама аңғарында шабуылдайды. Совет танктері шабуылды қысқа мерзімге тоқтатады, бірақ ұлтшылдар жылдам ауыр артиллерия отын шоғырландырып, оларды кері шегінуге мәжбүр етеді. Кондор легионының ұшақтары әуе кеңістігін бақылайды. 10 ақпан XIV және XV ХБ Жарамада республикалық армияны нығайтады. Әскерлер ұлтшылдардың шабуылын тоқтатады, бірақ осының үшін қорқынышты шығынға ұшырайды. Бір сәтте ұлтшылдар ұсталған британдық пулеметшілер тобының шамамен 30 аман қалған адамын өздерінің шабуылының алдында ілгері жылжуға мәжбүр етеді; осы адамдардың жартысы өз әріптестерінің атынан қаза табады. 12 ақпан Жарама майданында республика үшін әуе басымдығы, соңғы республикалық бекіністерге толық шабуыл. Жарама майданына 40 жаңа орыс ұшағы келіп, аймақта республикаға әуе басымдығын береді. Ұшақтардың 15-і жердегі шабуылдаушылар, ал 25-і истребитель, истребительдер "Шатос" деп аталды. Бұл ұшақтардың келуі жау ұшақтарын шегінуге мәжбүр етеді. 12 ақпан түнде ұлтшыл генерал Оргаз Валенсия тас жолын кесіп тастауға кедеріс келтіретін соңғы маңызды бекіністерді бақылауға барлық резервтерін жұмсайды. Британдық және поляктарды қоса алған ХБ роталары, сондай-ақ испан роталары осы бекіністерді ұстап тұруға тырысқанда "жарып жіберілді". 15 ақпан Жарамадағы шабуылдың күші сарқылды. Корунна жолындағы шайқаста болғандай, ұлтшылдар жер басып алды, бірақ стратегиялық жеңіске жете алмады. Шетелдік легион жеңіліске ұшырады. Жарама шайқасының 10 күнінде шамамен 20 000 адам қаза тапты, олардың үштен екісі республикашылар. 17 ақпан Анархист жазушы Педро Оробон Мадридтегі әуе шабуылында қаза табады. 21 ақпан Малаганың құлауынан кейін республикалық генерал Хосе Асенсио Торрадо қызметтен босатылды. Халықаралық лигасының шетелдік және азаматтығы жоқ "еріктілерге" тыйым салу күшке енді. 27 ақпан Жаңа құрылған Авраам Линкольн батальоны, ХБ құрамына кіретін, көбінесе солтүстік америкалықтардан тұратын, Жарама майданына 13 ақпанда келді; олар өлімге дейін шабуыл жасауға бұйрық алады. 127 адам қаза табады және 200-ден астам адам жараланады. Дұрыс жоспарланбаған шабуылға жауаптылықты бригада командирі Копикке жатқызады, ол апатты сәтсіз әрекеттен кейін "Линкольндердің" жараланған басшысы Роберт Хейл Мерриманды қабылдаудан бас тартады. 5 наурыз Испания Коммунистік партиясының (ИКП) соғыстағы алғашқы кеңесі. ИКП демократия және революция мен троцкизмге қарсы декларация жасайды. Делегатар үкімет пен КНТ-ны қатысты түрде сынап-жазалайды. 8 наурыз Ұлтшылдар Гвадалахарада күшті шабуылды сағат 7-де бастайды. Италиялық әскерлер жылдам майданды бұзып, күнінің соңына қарай Мадридке "төңкеріліп" түсе алатын биіктіктерді басып алады. Олардың жоспары Бриуэга және Гвадалахара арқылы Мадридке жол ашу. Шабуылға қатысқан күштерге 250 танк, 180 артиллерия, 4 моторизацияланған пулемет ротасы, шамамен 70 ұшақ және көптеген жүк көліктері кіреді. Олардың азаған танктері мен ұшақтары бар, бірақ оларды тиімді қарсылық болмаған жағдайда барынша тиімді пайдалана алады. 9 наурыз – 11 наурыз Италиялықтар өз бөлімдерінің байланыс пен жабдықтау желісін сақтауға үлкермейді. Ауа райының күрт өзгеруі Италиялық жүк көліктерін қар мен жаңбырлы дауылға түсіреді, дәл сол кезде республикашылар Бриуэга мен Трихуэктің оңтүстігінде бекініп ала бастайды. Италиялық ұшақтар ауа райына байланысты жерге отырылғанда, республикалық әуе күштері жаман ауа райы аймағынан тыс әуежайлардан жоғары тәуекелмен жұмыс істейді. Төмен ұшатын истребительдер...
February 8 Málaga taken by Franco's troops. The militiamen resisted rifle and grenade fire, but broke at the totally unfamiliar sight of tanks. The Nationalists start immediately to take an enormous number of prisoners and to execute them. For example, participation in a strike several years previously is grounds for execution. The Italian military authorities are horrified at the number of executions and the mutilations practiced on the corpses and those who were wounded, as well as the mass rape of women. Nationalists advance in the Jarama Valley. Soviet tanks slow down the advance for brief periods, but the Nationalists quickly concentrate heavy artillery fire and force their withdrawal. The planes of the Condor Legion control the air. February 10 The XIV and XV IBs fortify the Republican army in the Jarama. The troops stop the Nationalist advance, but take horrible losses in doing so. At one point the Nationalists force approximately 30 survivors of a captured British machine gun group to advance in front of their attack; half of these men die under fire of their own comrades. February 12 Air supremacy for the Republic at the Jarama front, all out attack on the last Republican positions. 40 new Russian airplanes arrive at the Jarama front, giving the Republic air supremacy in the area. These planes consist of 15 ground strafers and 25 fighters, the fighters are nicknamed "Chatos". The arrival of these planes forces the enemy planes to retreat. On the night of February 12, Nationalist General Orgaz commits all his reserves to gain control over the last key positions that still prevent his forces from cutting the Valencia highway. Several companies of the IBs — including British and Polish — as well as Spanish companies, were "cut to pieces" attempting to hold these positions. February 15 The force of the offensive in the Jarama had spent itself. As in the Battle of the Corunna Road, the Nationalists have gained ground, but strategic victory had escaped them. The Foreign Legion is broken. Around 20,000 men died in the 10 days of the Jarama Battle, two thirds of them Republicans. February 17 The anarchist writer Pedro Orobon dies in an air raid at Madrid. February 21 Republican General José Asensio Torrado dismissed, after the fall of Málaga. The League of Nations Non Intervention Committee's ban on foreign national and stateless "volunteers" went into effect. February 27 The newly formed Abraham Lincoln Battalion, part of the IBs, consisting mostly of North Americans had arrived at the Jarama front February 13; they are ordered to carry out a suicidal attack. 127 men die and more than 200 are wounded. Responsibility for poorly planned attack lies on Brigade Commander Copic, who refuses to see the wounded leader of the "Lincolns", Robert Hale Merriman, after the disastrous, failed action. March 5 First council of the PCE (Communist Party of Spain) in the war. The PCE makes a declaration in favor of democracy and against revolution and Trotskyism. The delegates sharply attack the government and the CNT. March 8 Strong Nationalist attack in the Guadalajara starts at 7 a. m. Italian troops quickly break the front and, by the end of the day, dominate the heights, from which they can "roll" downhill to Madrid. Their plan is to advance to Madrid via Brihuega and Guadalajara. The attacking force includes 250 tanks, 180 pieces of artillery, 4 motorized machine gun companies, about 70 planes and a large number of trucks. March 9–March 11 The Italians are moving too rapidly for their units to preserve communications and supply lines. A sudden turn in the weather catches the Italian trucks in a snow and sleet storm, just as the Republicans begin to hold firm south of Brihuega and Trijueque. While the Italian planes are grounded by the weather, the Republican air force is operating at considerable risk from airfields outside of the bad weather zone. Low flying fighters are machine gunning the stalled truck columns while vintage 1918 Breguets, which had survived the summer air battles, run bombing missions. Vittorio Vidali and Luigi Longo, the political leaders of the IB Garibaldi battalion (Italian volunteers on the Republican side), mount a propaganda campaign intended to destroy the morale of the CTV, pulling loudspeakers up to the lines and dropping leaflets from the air, exhorting the Italian soldiers not to shoot against their brother workers and to leave the Fascists. March 12 The Republican forces start a massive counterattack, with the support of 70 Russian tanks and strong air cover. The CTV has no AA artillery, and it suffers heavily from air attack; most casualties belong to XI Gruppo de Banderas, whose commander (Console Liuzzi) is killed. March 13 Improving weather allows the Italian planes to cover the withdrawal of Division III "Penne Nere" from the Trijueque sector, and the battle is more or less stabilized. March 18 Republican divisions under Cipriano Mera and Enrique Líster with 60 T 26 tanks of the Pavlov Brigade take back Brihuega, causing the collapse of the Italian front and the rout of Division I "Dio lo Vuole", which in turn forces Division IV "Littorio" to abandon its positions. The rout is not stemmed until the morning of next day. March 19 The Guadalajara battle ends, the rout stops short of the bases from which the Nationalist attack started. The Italians admit the loss of 650 killed, 1,994 wounded and some 500 prisoners, plus 90 vehicles and 25 guns. During the retreat of the Nationalists, the Republicans capture large stocks of equipment, and a mass of documentary evidence about the Italian intervention in Spain. The government is hoping to lay this evidence before the Nonintervention committee. The so called "London Committee" will declare itself incompetent to receive this evidence from any source not represented in the Committee itself. Thereupon the Spanish Foreign Minister, Alvarez del Vayo, will exhibit the documents before the League of Nations Assembly in Geneva. Ernest Hemingway is reporting for United States newspapers from the battle and the war. He collected US$40,000 in the US to buy ambulances for the Republic. U. S. public opinion tends strongly in favor of the Republic, but right wing and anti Communist forces in the government control U. S. foreign policy. March 31 Nationalist General Mola starts a new offensive in the north with 50,000 troops. After failing in the capture of Madrid, the Nationalist army is concentrating in a campaign against the Basques. In the morning hours the Condor Legion starts a new tactic: massive terror strikes against nonmilitary targets, the annihilation of complete villages. The small town Durango suffers the first attack; some of the first bombs fall into the church during the well attended morning Mass. Fighters fly low and machine gun the fleeing population. The Nationalists also attack a nearby cloister, killing 15 nuns. Around 300 people die in this air raids, 2,500 are wounded, practically all of them civilians. A second air attack takes place as fire brigades, police and ambulances from Bilbao try to help the victims.
шілде-қыркүйек
6 шілде Халықаралық бригадалар (ХБ) генерал Листердің басшылығымен Мадридтің қоршауын бұзу және баск армиясының солтүстіктегі қиын жағдайын жеңілдету үшін Мадридтен батысқа қарай 25 км жердегі Брунетте шабуылға шығады. Республика бұл шабуылды ең жақсы әскерлері мен жабдықтарымен бастайды: төрт ХБ-нің шамамен 50,000 адамы (көбінесе генералдар Листер, Клебер және Кампесиноның дивизиялары), 100 заманауи ресейлік танк және 100 ресейлік ұшақ (республикалық әуе күшінің шамамен жартысы). Әскерлердің қару-жарағы нашар: олар бірінші дүниежүзілік соғыстан қалған автоматтары, гранаталар мен артиллериямен жабдықталған. 8 шілдеде Франко Брунетке күштер жібереді. Осылайша, Брунет шабуылы баск армиясын жеңілдетудегі мақсатына жетеді, солтүстіктегі республикалық әскерлерге қарсылықты қайта ұйымдастыруға мүмкіндік береді. Франко 31 батальон, 7 артиллериялық батарея және Кондор легионының барлық құрамын (шамамен 70 ұшақ және бірнеше моторизацияланған бөлімшелер) жібереді. Кондор легионы жаңа және жетілдірілген Bf 109 және Heinkel He 111 ұшақтарын пайдаланады, олар ресейлік ұшақтардан басым. 9 шілдеде ХБ Кийорнаны басып алады. 11 шілдеде республикалық әскерлер Вильянуэва-дель-Пардильоны басып алады. Ұлтшыл күштер Брунетке жетеді, артиллерия мен Кондор легионы республикашыл әскерлерді үзіліссіз атқылайды; екі тарап та ауыр шығынға ұшырайды. 12 шілдеде Франция шекараны ашады. Фашистік мемлекеттердің араласпау шартын үнемі және айқын бұзғанына ашуланған Франция бірнеше күнге шекараны ашады, бұл бірнеше елден Испания Республикасына көп мөлшерде қару-жарақ кіруіне мүмкіндік береді. 14 шілдеде Республика Кеңес Одағына сын айтуға тыйым салады. Бұл цензура әсіресе анархистік және POUM баспасөзіне бағытталған және Коммунистік партия мен олардың баспасөзінен көптеген шағымдар түскеннен кейін жасалған. 19 шілдеде республикалық әскер Брунеттен шегінеді, ұлтшылдардың күшіне шыдамайды. Бүгінгі күнге дейін Республика Брунетті басып алу кезінде жасаған өзінің иелігін қымбатқа түскен бағамен сақтап келді. Осы кезеңде ұлтшылдар Сантандерге шабуылға жиналған күшін пайдаланып, артиллерия мен әуе күшін басымдыққа бөледі; Республиканың қолында адам немесе қару-жарақ қоры болған жоқ. Республиканың жүздеген сарбаздары, олардың өмірін республикалық әуе күші Кондор легионының еркіндігін шектейтін кезде шегіну арқылы сақтап қалуға болатын еді, Хейнкельдер мен Мессершмидттердің оқтарынан қаза табады. Роберт Капаның серігі Герда Таро, шегіну кезінде болған апаттан ауыр жарақат алады. 26 шілдеде Брунет шайқасы аяқталады: Республика күштері шабуыл басталған жерден 5 км қашықтықтағы позицияға кері шегінеді. Республика шамамен 20,000 адамын және әуе күшінің жартысын жоғалтты, ал ұлтшылдар шамамен 17,000 адамын жоғалтты. 2 тамызда генерал Франкоға қарсы шыққандығы үшін өлім жазасына кесілген ұлтшыл әскердің басшысы Хедилья Лас-Пальмас қаласында қамауға алынды. Оған шығарылған өлім жазасын генерал Франко тоқтатты. 6 тамызда Торрелавега қаласының үстінде болған қатал шайқаста республикашылдардың оншақты ұшағы құлап, солтүстіктегі республикашылдардың әуе көмегі нашарлайды. 7 тамызда Республикада жеке католик ғибадатқа рұқсат беріледі. 10 тамызда Арагон кеңесі таратылды. Премьер-министр Негрин өзінің үкіметіне аймақтық және саяси қарсылықтардың барлық түрлеріне қарсы билікті нығайту үшін үнемі жұмыс істейді. Бүгін үкімет 1936 жылдың желтоқсан айында Ларго Кабальеро таныған анархистердің басымдық еткен Арагон кеңесінің әкімшілігінің таратылуын жариялады. Анархист басшылары тұтқындалады, ал генерал Листердің әскерлері, көбінесе коммунистер, басқыншылар сияқты әрекет етеді. Анархистердің революциялық күш-жігері мен өзгерістері жойылады. Тұтқынға алынған лауазымды адамдар бірнеше аптадан кейін босатылады, кеңес өкілеттігі бұзылып, орталық үкімет өкілеттігі орнатылғаннан кейін. 13 тамызда генерал Давиланың басшылығындағы ұлтшылдар Гижонға қарай жарыс жолындағы келесі үлкен қала Сантандерге қарсы шабуыл жасайды. Республика күштерінің құрамында XIV армия корпусы (баск), XV армия корпусы (кантабриялық), XVI және XVII армия корпустары (астуриялық) болды. Олардың әуе күштері болған жоқ және Баск премьер-министрі Агирре мен армияның қолбасшысы Гамир Улибарри арасындағы даудан әлсіреп қалды. 15 тамызда SIM құрылды; Барселонада саяси кездесулерге тыйым салынды. SIM (Servicio de Inteligencia Militar) құпия полиция қызметін басқаруды үкіметке қайтарады, оны Кеңес және коммунистік құпия ұйымдарының қолында қалдырмайды. Барселонада енді саяси кездесулерге тыйым салынды. Аймақтықтардың, анархистердің және жеңілісшілдіктің қосындысы Республиканың соғыс күшін әлсірете түсті. Мамыр оқиғаларынан кейін жағдай да тұрақсыз болды. 17 тамызда Социалистік партия мен Коммунистік партия арасындағы бірлік шарты жасалды. Коммунистік партия Социалистік партияны Коммунистік партиямен біріктіруді талап етті, бұл кейіннен барлық коммунистік басқарылатын елдерде болады. Үкімет бұл талапты демократиялық ел үшін лайықсыз деп қарады. Бұл талапты тоқтату үшін үкімет тараптарды бірлік шартын жариялауға итермеледі, оларды тәуелсіз қалдырды. 24 тамызда Республика армиясы, Халықаралық бригадаларды қоса алғанда, Бельчите және Кинтода үлкен шабуылға шығады. Мақсаты – кейіннен ұлтшылдардың қолындағы Сарагосаны қайта басып алу үшін жағдай жасау. Бельчите және Кинто, аймақтағы ең маңызды қалалар, шамамен 7,000 ұлтшыл милициясымен қорғалған, олар қалаларды қорғауда фанатизммен және тапқырлықпен көзге түседі, республикалық әскерлерді ауыр көше шайқастарына тартады. 26 тамызда Сантандердегі Республика армиясы әскерлердің, артиллерияның және шамамен 250 ұшақтың үздіксіз шабуылынан күйреп түседі. Он мыңдаған сарбаздар мен азаматтар Сантандер портына қашады. Тек бірнеше адам, олардың ішінде генерал Гамир Улибарри және Баск үкіметінің басшысы Агирре, дауылды Бискай шығанағы арқылы қашып құтылуға жетеді, онда тығырықтанған қайықтар батып кетеді. Құпия кеңес отырыстарында Баск автономиялық үкіметі генерал Франконың итальяндық одақтастарымен Сантоньяда, Сантандердің шығысында капитуляциялауға келісті, Баск ауыр өнеркәсібі мен экономикасы зақымдалмаса деген шартпен. Шамамен 25,000 сарбаздар, 3,000 офицер және Баск армиясы мен әкімшілігінің бірнеше жүз шенеунігі капитуляциялайды және қаруларын тапсырады, итальяндықтар Баск офицерлері мен мемлекеттік қызметкерлеріне портта күтіп тұрған екі британдық кемеге мінуге рұқсат береді. Испаниядағы көптеген республикашылдар үшін бұл оқиға Сантоньяның сатқындауы ретінде белгілі, өйткені Баск сарбаздарының көпшілігі кейіннен Солтүстік майдандағы Франко армиясына қосылды. 27 тамызда Сантоньядағы әскерлер Франко әскерлерімен ұсталды, британдық кемелерге міну кезінде ұлтшыл крейсерлері портына кіріп, Басктерді түсіруге мәжбүр етті. Итальяндықтар портынан шығып кетеді, ал Эуско Гударостея түрмеге қамалу немесе Франко армиясына қосылу арасында таңдау жасауға мәжбүр болады. Халықаралық бригадалар Фуэнтес-де-Эброда үшінші позицияны құру үшін шабуылдайды, Бельчите мен Кинтодан бөлек, Сарагосаны қайта басып алу үшін. 1 қыркүйекте Республика армиясы Пеньярроя мен Кордоваға шабуыл жасайды. 4-5 қыркүйекте Ұлтшылдар Дева өзенін кесіп өтіп, Астурияға шығыстан басып кіреді; Ұлтшылдар Льянесті басып алады. 6-22 қыркүйекте Эль Мазуко шайқасы; 5,000-нан аспайтын астуриялықтар мен басктар Куэра тауының маңында 33,000-нан астам ұлтшылдар мен Кондор легионына қарсы тұрады. 7 қыркүйекте Ұлтшыл крейсері Балеарес және Республика жеңіл крейсерлері Либертад және Мендес Нуньес арасындағы Кейп Шершелл шайқасы. Таңғы сағаттарда Балеарес күтпеген жерден бірнеше сауда кемелерімен сүйемелденген Республикалық соғыс кемелерінен тұратын Республикалық конвоймен кездеседі. Конвой үшін ең үлкен қауіп...
July 8 Franco sends reinforcements to the Brunete front. With this the Brunete offensive achieves one of it main goals, the relief of the Basque army, giving the Republican troops in the north the possibility of reorganizing their resistance. Franco sends 31 battalions, 7 batteries of artillery and the entire Condor Legion (around 70 planes and several motorized units). The Condor Legion uses their new and improved Bf 109s and Heinkel He 111s, superior to the Russian planes. July 9 IBs take Quijorna. July 11 Republican troops take Villanueva del Pardillo. Nationalist reinforcements reach the Brunete Front, artillery and Condor Legion hammering the Republican troops without pause; both sides are suffering horrible losses. July 12 France opens the border. Angry at the permanent and obvious breaks of the Nonintervention by the Fascist states, France opens its border for several days, allowing a large amount of armaments from several countries to pass into the Spanish Republic. July 14 The Republic bans criticism of the Soviet Union. This censorship is aimed especially against the anarchist and POUMist press and follows a large number of complaints by the Communist party and their press. July 19 The Republican army retreats at Brunete, overwhelmed by the Nationalist forces. Until today the Republic, at terrible cost, held the bulge they created in taking Brunete. During this period, the Nationalists concentrated overwhelming artillery and air power on the bulge, drawing upon supplies that had been accumulated for the Santander offensive; the Republican had no uncommitted reserves of men or weapons upon which to draw. Hundreds of retreating Republican soldiers, whose lives could have been saved by retreating while the Republican air force was still able to limit the freedom of the Condor Legion, die under the machine gun fire of Heinkels and Messerschmitts. Gerda Taro, companion of Robert Capa, is heavily injured by an accident during the retreat. July 26 End of Battle of Brunete: Republican forces are thrown back to a position only 5 km from where they started the offensive. The Republic lost around 20,000 men and half their air force, the Nationalists lost around 17,000 men. August 2 Nationalist militia leader Hedilla, sentenced to death for opposing General Franco, is imprisoned in Las Palmas. The death sentence against him is suspended by General Franco. August 6 A fierce dogfight over the town of Torrelavega results in the loss of a dozen republican fighters, worsening the aerial support of republicans in the North. August 7 Private Catholic worship is permitted in the Republic. August 10 Consejo de Aragón (Council of Aragon) dissolved. Prime Minister Negrín is working steadily to affirm the authority of his government against all forms of regional and political dissidence. Today the government announces the dissolution of the anarchist dominated Consejo de Aragón administration which had been recognized by Largo Caballero in December 1936. The Anarchist officials are arrested and the troops of General Lister, mostly Communists, behave like invaders. The revolutionary efforts and changes made by the Anarchists will be undone. The arrested officials will be released in a couple of weeks, after the authority of the council has been broken and central government authority established. August 13 Nationalist under the command of General Dávila start their offensive against Santander, the next big city in their race towards Gijón. The Republican forces were the XIV Corps of the Army (Basque), XV Corps of the Army (Cantabrian), and the XVI and XVII Corps of the Army (Asturian). They lack an airforce and are further weakened by a dispute between the Basque prime minister Aguirre and the commanding general of the army, Gamir Ulibarri. August 15 SIM created; political meetings in Barcelona forbidden. The SIM (Servicio de Inteligencia Militar) gives back the control of secret police activities to the government, rather than leaving it in the hands of Soviet and Communist intelligence organizations. Political meetings are forbidden in Barcelona from now on. The mixture of regionalism, anarchism, and defeatism, constituted a steady drain of the Republican war effort. Also the situation was unstable after the May incidents. August 17 Socialist Party and Communist Party unity pact. The Communist party had demanded the fusion of the Socialist Party with the Communist Party, as would later happen in all Communist controlled countries. The government refuses this demand as not appropriate for a democratic country. To put an end to this demand, the government moved the involved parties to declare a unity pact instead, leaving them independent. August 24 The Republican Army, including International Brigades, starts a major offensive at Belchite and Quinto. The intent is to lay the ground for a later recapture of Zaragoza, a pro Republican city in the hands of the Nationalists. Belchite and Quinto, the most important towns in their area, are defended by around 7,000 Nationalist militiamen, who turn out to be fanatically brave and resourceful defending the towns, involving the Republican troops in heavy streetfights. August 26 The Republican Army at Santander breaks down under continual attack from troops, artillery and around 250 airplanes. Ten thousands of soldiers and civilians flee to the port of Santander. Only a few, among them General Gamir Ulibarri and the leader of the Basque government, Aguirre, can escape over the stormy Bay of Biscay, where overcrowded boats are sinking. In secret consultations the Autonomous Basque Government agreed with the Italian allies of General Franco to surrender in Santoña, east of Santander, on condition that the Basque heavy industry and economy was left untouched. Around 25,000 soldiers, 3,000 officers and several hundred officials of the Basque army and administration surrender themselves and hand over their weapons, the Italians agreeing to allow the Basque officers and civil servants to go aboard two British ships waiting in the port. For many Republicans in Spain this event is known as the Treason of Santoña, as many of the Basque soldiers went then to join the Francoist army in the rest of the Northern front
August 27 The troops at Santoña are captured by Franco's troops, while embarking to the British ships, Nationalist battle cruisers enter the port and force the Basques to disembark. The Italians withdraw from the port and the Eusko Gudarostea are made to choose between being imprisoned or joining Franco's army. The International Brigades attack at Fuentes de Ebro to establish a third position, besides Belchite and Quinto, from which to retake Zaragoza. September 1 The Republican Army attacks Peñarroya and Córdoba. September 4–5 Nationalists cross the river Deva and invade Asturias from the East; Nationalists capture Llanes. September 6–22 The Battle of El Mazuco; fewer than 5,000 Asturians and Basques hold off more than 33,000 Nationalists and the Condor Legion in and around the Sierra de Cuera. September 7 Battle of Cape Cherchell between the Nationalist heavy cruiser Baleares and the Republican light cruisers Libertad and Méndez Núñez. In the early morning hours Baleares unexpectedly meets a Republican convoy consisting of several merchant ships escorted by Republican battleships. The biggest danger for the convoy is not the Baleares itself, but Nationalist airplanes who might approach after their sighting. While the convoy flees, along with most of the escorting ships, Libertad and Méndez Núñez engage Baleares. After losing contact with each other, they meet again in the afternoon, and Libertad hits Baleares twice. While Baleares then waits for her sister ship Canarias, the retreating Republican ships are attacked, ineffectively, by several Nationalist airplanes, including Italian airplanes from the Non Intervention Committee blockade on Spain. September 22 The Nationalist 6th Brigade of Navarre overruns Peñas Blancas. The battle of Sella begins. September 27 Solchaga's forces enter Ribadesella.
Қазан-желтоқсан
1 қазан Ұлтшыл күштер Ковадонганы басып алды. UGT-ның жаңа бас басқармасы өз мүшесі және бұрынғы премьер-министр Франсиско Ларго Кабальероны партиядан шығарды. Кабальеро ел аралап, коммунистік үйлесімділік пен сталинизмге қарсы лекциялар оқып жүр. Испания Кортесі де Кабальероға жақын деп саналатын депутаттарды партиядан шығарды. Премьер-министр Негрин Кабальероны қолдауға ниет білдірмеді немесе оны қолдауға шамасы жетпеді. 5 қазан АҚШ президенті Франклин Делано Рузвельт Испаниядағы «наци-фашистік агрессорларды» айыптады. 10 қазан Наварра бригадалары Кангас-де-Ониске кірді. Халықаралық бригадалар мен республикалық армия Оңтүстік Эбро аймағында жаңа шабуылдарға көшті. 13 қазан Мадридтегі социалистік партиялар, кәсіподақтар кеңесі Испания үкіметінде PCE (Испания Коммунистік партиясы) ықпалының күшті болуына наразылық білдіріп, «Кабальеристарды» партиядан шығару мәселесін Кортес алдына қойды. 17 қазан Consejo Soberano Астурияны эвакуациялау туралы шешім қабылдады. Ұлтшылдар Астурияны толық бақылауға алып, Гихонға жақындап қалды. Астуриялық шенеуніктер, олардың отбасылары мен республикалық армияның әскери қызметкерлері жедел түрде эвакуациялануы керек болды. Көптеген астуриялық жауынгерлер биік және қол жетпес тауларда партизандық соғыс жүргізуді ұйымдастырды. 1934 жылғы жұмысшылар көтерілісі мен оның қанағатсыздықпен басылуы әлі естерде болғандықтан, астуриялық ауылдар ұлтшылдардың жақындауынан қорқып, босады. Астуриялық шахтерлер күйдірілген жер стратегиясын қолданды және үйлерінің қираған орындарында динамитпен өлімге дейін күресті. Ларго Кабальеро Мадридтегі «Пардинас» кинотеатрында сөз сөйлеген кезде, PCE-ді сынағандығы үшін тұтқындалды; ол үй қамауына алынды. 21 қазан Гихонның құлауы. Ұлтшылдар Гихонға кірді және бірнеше күн бойы қаланы тонады; астуриялықтарға өлім жазасы жиі тағайындалып, орындалды, сондықтан ұлтшылдар өз құзыретін «пулемет» деп атады». Ұлтшылдар бірнеше күн бойы зорлау мен кісі өлтіруді тоқтатуға жол бермеді. Осы күндері өлтірілген мыңдаған бейбіт тұрғындардың нақты саны белгісіз. 30 қазан Республика үкіметі Валенсиядан Барселонаға көшті. 15 желтоқсан Теруэль шайқасы басталды.