Кіріспе

Италиялық музыка теориясының маманы және композитор

Марчетто да Падова (Marchettus of Padua; шамамен 1305 – 1319 жылдары) – кейінгі орта ғасыр дәуірінде өмір сүрген итальяндық музыка теориясының маманы және композитор. Оның уақыттық шамаларды нотациялаудағы жаңалықтары итальяндық ars nova музыкасының негізін құрады, сондай-ақ ладтарды анықтау және құлақты жетілдіру жөніндегі еңбектері де маңызды болды. Бұған қоса, ол хроматизмді талқылаған тұңғыш музыка теориясының маманы болды.

Өмір

Ол Падуада туған болуы мүмкін. Оның өмірі туралы көп мәлімет жоқ, бірақ 1305 және 1306 жылдары Падуа соборындағы хор ұлдарына музыка сабақтары бергені тіркелген, ал 1308 жылы Падуадан Венето және Романья аймалдарындағы басқа қалаларда жұмыс істеу үшін кеткен. Оның екі маңызды трактаты шамамен 1317 және 1319 жылдар аралығында, Филипп де Витри өзінің "Ars nova" (шамамен 1322 ж.) еңбегін жариялағанға дейін жазылған секілді, бұл туынды сол заманғы музыкаға атын берді. Марчетто трактаттарында оларды Чезена және Верона қалаларында жазғанын айтқан. Оның өмірі туралы басқа сенімді жазбалар жоқ, алайда оның даңқы кеңінен таралған, ал оның еңбектері 14 ғасырдың аяғында зор ықпалға ие болды.

Музыка

Марчеттоға тек үш мотет ғана сенімді түрде жатқызылған, олардың бірі мәтіннің бір бөлігіндегі акростик ретінде оның атының кездесуіне байланысты (Ave regina celorum / Mater innocencie). Осы мотеттегі тағы бір акростикке сүйене отырып, ол 1305 жылғы 25 наурызда Падуадағы Скровегни капелласының (сонымен қатар Арена капелласы деп те аталады) ашылуына арналған болуы мүмкін.

Жазулары мен ықпалы

Марчетто екі маңызды трактат жариялады: «Lucidarium in arte musice plane» (шамамен 1317–1318 жылдары) және «Pomerium in arte musice mensurate» (шамамен 1318 жылы). Ол сондай-ақ «Pomerium» трактатының қысқартылған нұсқасын «Brevis compilatio» деп жариялады, бірақ оның жазылған күні белгісіз. «Pomerium» трактатында ол 1321 жылдан 1326 жылға дейін қаланың иесі болған Цезен қаласының Рейнальд де Цинтис үйінде тұрып, осы трактатты жазғанын айтты. Алайда, көптеген ғалымдар «Pomerium» 1318 жылы жазылған деп санайды. Екі атаудың мағынасы: «Lucidarium» – музыка өнері жөніндегі энциклопедиялық түсіндірме, ал «Pomerium» – Рим бақшасының айналасындағы шекара немесе қоршау. Оның еңбектерін нақты мерзімге дату, музыктану үшін маңызды, себебі ол 1320 жылдары Филипп де Витри мен Жан де Мурис жазған француздық «ars nova» жаңалықтарының оған әсер еткені ме, әлде керісінше оның еңбегі оларға әсер еткені ме деген дау тудырды. Көптеген зерттеушілер Марчеттоның еңбегі бұрын жазылған болуы мүмкін деп санайды, бірақ ол француздық тәжірибемен жақсы таныс болған. Музыкадағы көптеген жаңалықтар сияқты, француздық жаңалықтар да музыкалық жаңалықтардан кейін ғана жазылған. Қысқартылған нұсқасынан басқа барлық трактаттар қатаң схоластикалық құрылымға ие және олар ауызша дәрістердің жинағы болғанға ұқсайды. Марчеттоның жаңалықтары үш салаға қатысты: тұйықтау, хроматизм және уақыттық мәндерді белгілеу. Ол бүкіл тонды екі бөлікке бөлуді ұсынған ортағасырлық жазушылардың алғашқысы болды. Жарты тон бір, екі, үш немесе төрт бөліктен тұруы мүмкін, бұл тиісінше диезис, энгармониялық, диатоникалық немесе хроматикалық жарты тонға байланысты болды. Марчетто мелодиялық эффект үшін үлкен интервалдарды кеңейтуді және кіші интервалдарды тарылтуды қалаған, бұл кейінірек пайда болған меантондық тұйықтаудан керісінше. Ол сипаттаған үлкен алтыншының нақты мөлшері туралы пікірталас бар, бірақ Джордж Секор оны 12:7 (933 цент) деп есептеген. Уақыттық мәндер саласында Марчетто ескі франкондық нотация жүйесін жетілдірді. Музыкалық нотация осы кезде бүгінгі таңда белгілі болған әдіске қарай дамып, жеке символ белгілі бір уақыттық мәнді білдіретін болды. Марчетто осы үрдіске уақытты бөлу әдісін жасау және нақты нота пішіндерін нақты уақыттық мәндерге тағайындау арқылы үлес қосты. Сонымен қатар, Марчетто 13 ғасырдың ежелгі «ars antiqua» еңбегінен алынған ритмикалық режимдерді талқылады және қазіргі итальяндық аралас, икемді және экспрессивті ритмикалық орындау практикасын жүзеге асыруға мүмкіндік бере отырып, қазіргі бес «жетілген» режимге төрт «жетілмеген» режимді қосты. «Lucidarium» трактатында композитор мен орындаушы арасындағы қатынасқа қатысты ең алғашқы мәтіндердің бірі де бар. Марчетто музыкант сөзін қолданды, бұл Боэцийдің «De institutione musica libri quinque» еңбегінен алынған анықтама. Ол «музыкантты» немесе композиторды өзінің біліміне сәйкес шешімдер қабылдайтын суретші ретінде анықтап, ерекше иерархия құрды, ал әншіні музыканттың орындауына арналған құрал ретінде сипаттап, олардың қарым-қатынасын судья мен жаршыға теңеді. Марчеттоның трактаттары 14- және 15-ғасырларда үлкен ықпалға ие болды және кеңінен көшіріліп таратылды. 1325 және 1355 жылдар аралығында жазылған музыканы қамтитын Италияның зайырлы полифониясының ең көне сақталған көзі – Росси кодексі, Марчеттоның жаңалықтарының айқын әсерін көрсетеді, әсіресе оның нотациялық жетістіктерін пайдалануында. Марчеттоның жаңалықтары болмаса, итальяндық Треченто музыкасы, мысалы, Ландинидің зайырлы музыкасы мүмкін болмас еді.