Кіріспе

Ежелгі Мысырдың соғыс құдайы

Монту – ежелгі Мысыр дініндегі соғыс құдайы, фараонның жеңіске жету күшінің символы. Оған Жоғарғы Мысырда және Фива аймағында ерекше табынушылық көрсетілген.

Атауы

Мысыр иероглифтерінде оң жақта көрсетілген Монту есімі техникалық тұрғыдан mntw деп транскрипцияланады ("Көшпенді" деген мағынаны білдіреді). Мысыр дауыстыларын транскрипциялау қиын болғандықтан, ол көбінесе Монт, Монтху, Монтжу, Мент немесе Ментху деп айтылады. Монту Ра және Атум Ра, тиісінше, Жоғарғы және Төменгі Мысырдың екі патшалығын символдауы мүмкін. Хоруспен байланыстырылғанда Монтудың эпитеті "Қуатты қолдың Хорусы" болды, және екі қауырсынмен бейнеленді. Құс аспанның, ал бұқа күш пен соғыстың символы еді. Ол қисық қылыш, найза, садақ-жебе немесе пышақ сияқты түрлі қару-жарақтарды қолдана алатын; мұндай әскери иконография Жаңа Мемлекет кезеңінде (б.з.д. 16-11 ғасырлар) кең таралған. Сондай-ақ, ол Иунит және Раның әйелдік формасы Рает Тавиға да қатысты. Монту Фива қаласы мен оның бекіністерінің де қамқоршысы саналды. 11-ші династияның (б.з.д. 2134–1991 жж.) билеушілері Монтуды қорғаушы және династиялық құдай ретінде таңдап, өздерінің есімдерінде оған сілтемелерді пайдаланды. Мысалы, 11-ші династияның төрт фараоны Ментухотеп деп аталды, бұл "Монту (Менту) қанағаттанды" дегенді білдіреді:

Ментухотеп I (б.з.д. 2135 ж.) – мүмкін, мифтік тұлға;
Небхепетре Ментухотеп II (б.з.д. 2061–2010 жж.);
Санхкаре Ментухотеп III (б.з.д. 2010–1998 жж.);
Небтавире Ментухотеп IV (б.з.д. 1998–1991 жж.). Бұл Монтуның ең жоғарғы құдай рөлін атқарған кезеңі болды, содан кейін ол бірте-бірте басқа тебалық құдай Амоннан озып, Мысыр пантеонының ең маңызды құдайына айналды. Мысырдың ең ұлы әскери патшалары өздерін "Қуатты бұқа", "Монтудың ұлы", "Монту күшті/оң қолымен бірге" (Монтуерхепешеф: бұл Рамзес II-нің ұлының, сондай-ақ Рамзес III және Рамзес IX-тың бірінің есімі болды) деп атады. Тутмос III (б.з.д. 1479–1425 жж.), "Мысырдың Наполеоны" ежелгі заманда "Жауынгерлік даладағы Батыл Монту" деп сипатталды. Қадеш шайқасының (б.з.д. 1274 ж.) баяндамасында, өзін "Екі Жердің Монтуы" деп мақтан тұтқан Ұлы Рамзес II

Медамуд

Монту ғибадатхана кешені Медамудта, ежелгі Меду, қазіргі Луксордан солтүстік-шығысқа қарай бес шақырымнан кем жерде, XII династияның ұлы перғауыны Сенусрет III (шамамен б.з.б. 1878–1839 жж.) салған, бәлкім, Ежелгі Патшалық дәуіріндегі бұрынғы қасиетті орынға салынған. Ғибадатхана ауласы Монтудың инкарнациясы ретінде құрметтелген тірі Бухис бұқасының тұрағы ретінде пайдаланылды. XIX династиядан II Рамсес (б.з.б. 1279–1213 жж.) және оның ұлы Мернепта (б.з.б. 1213–1203 жж.) колоссилер мен мүсіндер қосты. Ғимарат 1861 жылға дейін көрініп тұрды, содан кейін оның материалдары қант зауытын салу үшін қайта пайдаланылды; алайда, граверлердің жұмыстары, суреттер және бұрынғы зерттеулер (мысалы, Наполеонның «Египет сипаттамасы») оның сыртқы түрін көрсетеді. Тек Тутмос III пилонының қалдықтары және екі кіреберістің қираған қалдықтары көрінеді, олардың бірі біздің заманымыздың II ғасырында Рим императоры/фараоны Антонинус Пиус тұсында салынған. Үлкен Армант кешенінде Бухис қасиетті бұқаларының некрополі – Бухеум да болды. Бұл ерекше некропольдегі Бухистің алғашқы жерлеуі Нектанебо II (б.з.б. 340 ж.) тұсында болса, соңғы жерлеу Император/фараон Диоклетиан (б.з. 300 ж.) тұсында жасалды.

Карнак және Уронарти

Үлкен Карнак ғибадатхана кешенінде, Амонның монументалды ғибадатханасының солтүстігінде, патша Аменхотеп III Монтуға қасиетті қоршау салды. Орта патшалық дәуірінде оған арнап Уронарти бекінісінде (Нілдің екінші шарғысының оңтүстігінде) тағы бір ғибадатхана салынған болатын.