Сократтың Протагорға қарсы пікір-айдасы: Шындықтың өзін жоққа шығарушы аргумент
Peritrope
Сократтың «периторп» аргументі: Протагордың субъективтік шындық туралы көзқарасына қарсы Платонның «Теэтет» еңбегіндегі сын. Өз-өзіне қайшылық, философия тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Перитропа (περιτροπή) – Платонның «Теетет» (169–171e) атты кітабында баяндалған Протагордың субъективті шындыққа қатысты пікіріне қарсы Сократтың аргументі. Бұл оның бірінші сегізінші шағымдамасының бір бөлігі болды, «қарсы пікірді бұру» деп аталатын, Протагордың тұжырымын өзіне қарсы дәлелдейтін аргумент. Перитропа – негізгі шағымдама ретінде – грек философтарының түсіндірушілерімен қатар, заманауи философтар тарапынан да қолданылған.
Peritrope (περιτροπή) is Socrates' argument against Protagoras' view of subjective truth, as presented in Plato's book known as Theaetetus (169–171e). This formed part of the former's eighth objection, the "table turning" argument that maintained Protagoras' doctrine was self refuting. Peritrope – as the basic objection – has also been used by Greek philosophical commentators as well as modern philosophers.
Шолу
Бұл термин ежелгі грек тілінен аударғанда "өзіне қарсы бұрылу" деген мағынаны білдіреді және оны жыланын өзінің құйрығын жеп қоятын бейнесімен байланыстырған. Сократтың перитропасы Протагордың көзқарасын енді сынға түсіру қажет емес теория ретінде сипаттады, себебі ол өзін-өзі жоққа шығарады. Бұл шамамен 200 жылы жазылған. Атау содан бері үздіксіз қолданылып келеді, өйткені Сократтың аргументі классикалық мәлімдемелік логиканың және, демек, дәстүрлі батыс философиясының (немесе аналитикалық философияның) негізін құрайды. Мысалы, Секст Протагордың "адам – барлық нәрсенің өлшемі" деген әйгілі доктринасы өзін-өзі жоққа шығарады деді, себебі "көрінетін нәрселердің (бағаланатын) бірі – барлық көріністер шындық емес" екендігі болып табылады. Бұл болжам кейіннен Сексттің Протагордың өлшем доктринасын субъективтік тезиске дейін кемсіткенінен туындаған қате түсіндірілуіне байланысты жоққа шығарылды, яғни кез келген көрініс шындық екендігі туралы. Перитроптың белгілі мысалдары ретінде Авиценна мен Фома Аквинскийді, ал қазіргі заманда Роджер Скрутон, Майлс Берниет және тағы да көптеген философтарды атауға болады. Бұл термин кейде Сократтың Протагордың аргументін теріске шығару сияқты аргументтік формаларды сипаттау үшін қолданылады. Протагордың субъективтік шындығын жоққа шығаратын қазіргі заманғы философтардың қатарында Эдмунд Гуссерль мен Джон Андерсон бар. Ғсырлар бойы перитроп негізінен шындықты білу мүмкін емес деп ұсынатын скептицизмнің түрлерін жоққа шығару құралы ретінде қолданылды, оған перитроппен – "Егер солай болса, оны қалай білесіз?" деген сұрақпен жауап беру арқылы қарсылық көрсетуге болады. Мұндай скептицизм мен осыған ұқсас көзқарастар "өзін-өзі жоққа шығаратын" болып саналады. Яғни, философ өзі жоққа шығарған нәрсені жоққа шығару арқылы сақтап қалған. Жалпы, перитроптың түрлерін әмбебаптық мүмкін емес деген көптеген мәлімдемелерге қарсы тұру үшін пайдалануға болады. Пол Шори "Платон не деді" атты еңбегінде былай деп жазады: "Сократтың алғашқы аргументі, кейінірек қолданылатын техникалық терминді пайдалану үшін, перитроп деп аталады, егер Протагордың пікірі өзін-өзі жоятын болса, себебі егер шындық – әр адамның сенгені болса және адамзаттың көпшілігі шындықтың Протагордың анықтамасын жоққа шығарса, онда ол Протагордың өзінің эмпирикалық тұрғысынан шындыққа қарағанда көбірек жалған екенін көрсетеді". Роджер Скрутон "Қазіргі философия: кіріспе және шолу" (1996) еңбегінде аргументті былай формулирлейді: "Ақиқат жоқ немесе барлық ақиқат "тек субъективті" дейтін автор сізден оған сенбеуді сұрайды. Сондықтан, сенбеңіз".
The term itself came from an ancient Greek word that means "a turning back on one" and likened to the image of a snake devouring its own tail. Socrates' peritrope described Protagoras' view as a theory that no longer requires criticism because it already devours itself. written around 200 CE. The name has been in continuous use ever since, as Socrates' argument provides the foundation for classical propositional logic and hence much of traditional western philosophy (or analytic philosophy). For instance, Sextus noted that Protagoras' famous doctrine that man is the measure of all things is self refuting because "one of the things that appears (is judged) to be the case is that not every appearance is true". This assumption was later refuted due to a mistake on the part of Sextus' interpretation that the Protagorean measure doctrine boiled down to a subjectivist thesis that whatever appearance whatsoever is true. Well known attestations of peritrope also include Avicenna and Thomas Aquinas, and in modern times Roger Scruton, Myles Burnyeat, and many others. The word is occasionally used to describe argument forms similar in nature to that of Socrates' overturning of Protagoras. Modern philosophers overturning Protagoras' subjective truth include Edmund Husserl and John Anderson. For many centuries the peritrope was used primarily as a tool for refuting versions of skepticism that propose that truth is unknowable, which can be challenged by responding with the peritrope — the question, Well, then, how do you know that to be true? This kind of skepticism and similar views are considered to be "self refuting." In other words, a philosopher has retained what he has disavowed in and by the disavowal itself. In general, versions of the peritrope can be used to challenge many kinds of assertion that universality is impossible. In What Plato Said, Paul Shorey notes: "The first argument advanced by Socrates is the so called peritrope, to use the later technical term, that the opinion of Protagoras destroys itself, for, if truth is what each man troweth, and the majority of mankind in fact repudiates Protagoras' definition of truth, it is on Protagoras' own pragmatic showing more often false than true". In Modern Philosophy: An Introduction and Survey (1996), Roger Scruton formulates the argument as such: "A writer who says that there are no truths, or that all truth is 'merely subjective,' is asking you not to believe him. So don't."