Кіріспе

Бенбурб шайқасы – Ирландияның Конфедеративтік соғыстары кезінде, Үш патшалық соғысының ирландтық театр операциясы аясында 1646 жылдың 5 маусымында болған шайқас. Оуэн Ро О’Нилл басқаратын ирланд конфедераттары мен Роберт Монро басқаратын шотланд келісімшілері және шотланд/ағылшын қоныс жайлаушыларының әскері арасында болды. Шайқас ирланд конфедераттарының шешуші жеңісімен аяқталды және шотландтардың Ирландияны басып алып, өз діни тәртібін орнату үмітіне нүкте қойды.

Өмірбаян

Шотландиялық келісімшілер 1642 жылы Ольстерге әскер жіберіп, ондағы шотланд қоныс танушыларын 1641 жылғы ирланд көтерілісінен кейін болған қырғыннан қорғады. Олар Каррикфергусқа қонды және сэр Роберт Стюарт пен Лэгган армиясымен бірікті. Келісімшілер 1643 жылға дейін Солтүстік-Шығыс Ольстерді ирланд көтерілісшілерінен тазартты, бірақ Оуэн Ро О'Нилл, Ирландия Конфедерациялық Ольстер армиясының генералы бақылап тұрған Ольстердің орталық бөлігіне одан әрі жылжуға мүмкіндік таппады. 1646 жылы Монро шотландтық келісімшілер полктері мен Ольстер қоныс танушыларының әскерлерін Конфедерация бақылауындағы аумаққа бастап келді. Кейбір мәліметтер бойынша, бұл Конфедерацияның астанасы Килкенниді басып алуға жасалған алғашқы қадам болды; басқа дереккөздер бұл тек ірі шабуыл болды дейді. Біріккен күш шамамен 6000 адамнан тұрды. Монрода он жаяу әскер полкі болды, олардың алтауы шотландтық, төртеуі ағылшын немесе англо-ирландтық және 600 Ольстер протестанттық атты әскері болды. Стюарт пен Лэгган армиясы Монро күштеріне шабуылға қосылуға жоспарланған, алайда, шайқас күні Лэгган армиясы 30 шақырым қашықтықтағы Клогхерде болды. О'Нилл өте сақ генерал болғандықтан, бұрын кең ауқымды шайқастардан қашып жүрген. Алайда, оған Ирландиядағы Папалық нунций Джованни Баттиста Ринуччини оқ-дәрі, оқ және әскерлеріне жалақы төлеуге арналған ақша берді. Бұл оған 5000-нан астам әскерді майданға шығаруға мүмкіндік берді – бұл жау әскерінен сәл кішірек күш. Келісімшілерде алты зеңбірек болды, ал Конфедерацияда зеңбірек болған жоқ.

Шайқас

Монро О'Ниллдің әскерінен қашуға тырысатынын болжап, сарбаздарына 24 шақырым жол жүріп, қазіргі Оңтүстік Тайрондағы Бенбурбте ирланд әскерін тосқауылға алуды бұйырды. Жерард Хейс Маккой жазғандай, "олардың көптегені шайқас басталмас бұрын шаршап қалған болуы мүмкін". Монроның әскері арқасын қара Блэкуотер өзеніне тіреп, О'Ниллдің әскеріне қарсы тұрды, олар биікке орналасқан еді. Шабуыл Монроның артиллериясының ирландтық позицияға оқ атуымен басталды, бірақ көп шығын келтірген жоқ. Монроның кавалериясы ирландтық жаяу әскеріне шабуыл жасады, бірақ конфедераттардың шұңқыр мен мылтықтан құралған қатарын бұзуға қол жеткізбеді. Бұл шабуыл сәтсіз аяқталған соң, О'Нилл өз жаяу әскеріне шабуылға өтуге бұйрық берді, шұңқырдың итерілуімен Монроның күштерін өзеннің иіліміне кері тартты. Ирландиялық шұңқырлардың саптары қарсыластарына қарағанда ұзын және тар болғаны айтылды, осылайша олар олардан гөрі ұзынға созылып, "жақсы тесіп өтетін" еді. Осы сәтте Монро әскерінің шаршағаны байқалды, олар біртіндеп кері шегінді, олардың қатары өзіне-өзі құлап түсті. Рори Магуайр басқаратын конфедерат жаяу әскері Монроның бұзылған қатарын жақыннан мылтықпен атып, қылыштар мен шиандармен (ирландтық ұзын пышақтар) арасына кірді. Монро мен оның кавалериясы оқиға орнынан қашып кетті, содан кейін оның жаяу әскері де қашып кетті. Олардың көптегені қуғын кезінде қырқылып немесе суға батып қайтыс болды. Монроның жоғалтулары 2000 мен 3000 аралығында, қаза тапқан немесе жараланғандар деп бағаланды; ирландтықтардың жоғалтулары 300 деп бағаланды. О'Ниллдің жеңісі конфедераттар үшін келісімшілер енді қауіпті емес екенін білдірді, бірақ олар соғыстың соңына дейін Каррикфергустың маңында лагерь құрды. О'Нилл жеңісін пайдаланбады, бірақ әскерін оңтүстікке алып, Ирландия Конфедерациясының саясатына араласты. Ол, әсіресе, Конфедерацияның Жоғарғы Кеңесінің ағылшын роялистерімен жасасқан келісімінің ратификацияланбауын қалады. Бұл шайқас "Бенбурб шайқасы" балладасында мәңгі есте қалды.