Кіріспе

Қолдың параличі көбінесе туған кезде пайда болады.

Ерб параличі – қолдың негізгі жүйкелерінің жоғарғы тобына, атап айтқанда қолдың жоғарғы түйінінің C5–C6 жүйкелерінің зақымдануынан туындаған қолдың параличі. Бұл жүйкелер омыртқа жүйкелерінің C5–C8 және кеуде жүйкесі T1-дің алғы тармақтарынан құралған қолқа плексінің бір бөлігін құрайды. Бұл жарақаттар көбінесе, бірақ әрқашан емес, қиын босану кезінде иық дистокциясынан туындайды. Зақымдану сипатына байланысты паралич бірнеше айдың ішінде өздігінен жойылуы мүмкін, оңалту терапиясы қажет болуы мүмкін немесе хирургиялық араласу талап етілуі мүмкін.

Презентация

Паралич толық немесе ішінара болуы мүмкін; әрбір нервке келтірілген зақым көгалдан бастап, толық жыртылуға дейін жетеді. Ең көп зақымданатын тамыр – C5 (Erb нүктесі: C5 және C6 тамырларының қосылысы), себебі ол механикалық тұрғыдан тартылу күшінен ең алыс орналасқандықтан, соның салдарынан бірінші болып немесе ең көп зақымданады. Ең көп зақымданатын жүйкелер – жоғары қанатты жүйке, бұлшық-терілік жүйке және қолтық жүйке. Erb параличінің белгілеріне қолдағы сезімнің жоғалуы, дельтоид, бицепс және брахиалис бұлшықтарының параличі және атрофиясы жатады. Мысалы, нәрестенің басы мен мойны иықтары туу арнасынан өтетін кезде бір жаққа тартылса, мұндай жағдай туындауы мүмкін. Бұл жағдай баспен (басы алға) немесе аяқпен (аяғы алға) туу кезінде иықтарға шамадан тыс күш түсіру, сондай-ақ қолдарға қысым түсіру салдарынан да пайда болуы мүмкін. Erb параличі дистоциямен байланысты емес, кілт сүйек сынығынан зардап шеккен жаңа туған нәрестелерге де әсер етуі мүмкін. Осыған ұқсас жарақат кез келген жаста бас пен иыққа түскен соққыдан кейін байқалуы мүмкін, бұл нервтердің күшті созылуына әкеледі, ал нерв торабының жоғарғы бөлігі ең көп зақымданады. Жарақат тікелей әсердің нәтижесінде, оның ішінде оқ жарақатынан және қолға тартылудан немесе иық буынының шығуын азайтуға тырысудан да туындауы мүмкін. Нервтердің зақымдану деңгейі паралич деңгейімен байланысты.

Диагностика

Ауру жұқтырған қолдың (қолдардың) сыртқы түрі әрбір жағдайда өзгеше болады. Кейбір жағдайларда қолды түзеу немесе бұру мүмкін болмайды, бірақ қалған функциялары қалыпты жұмыс істейді, соның салдарынан қол қатайып, қисық көрінеді. Ал басқа жағдайларда қолға бақылау жеткіліксіз немесе мүлдем жоқ болып, "бос" сияқты көрінеді. Физиотерапия, массаж және электрлік стимуляция сияқты емдеулер науқастың өмірінің басында (немесе соңына дейін) қолды күшейту арқылы осы жағдайдың алдын алуға көмектеседі. Кейбір жағдайларда, қайтадан, адамдар қатты дискомфорт сезінуі мүмкін. Мысалы, олар ұзақ уақытқа созылатын қатты ауыруды бастан өткеруі мүмкін, әсіресе ұйықтағаннан кейін, иықтан басталып білезікке дейін жетеді. Бұл Ерб параличімен ауыратын әрбір адамды қамти бермейді, бірақ осы ауыруға ұшырағандар үшін бұл өте қиын болуы мүмкін, тіпті науқастардың құсу немесе есіктен қалуына себеп болуы мүмкін. Мұндай күшті нерв ауыруы көбінесе өсудің соңғы кезеңдерінде пайда болады және уақыт өте келе көбінесе жеңілдейді. Ерб параличі бар адамдар сезінетін басқа да ауыруларға бұлшық еттердің тартылуы, қатаю, қан айналымының бұзылуы және құрысу жатады. Әртүрлі факторлар жағдайдың ауырлығына байланысты және әр түрлі болуы мүмкін, сондықтан кейбір науқастар көп ауыруды сезінеді, ал кейбір науқастар мүлдем ауырмауы мүмкін, ал зардап шеккен қолы тек сырттан қисық көрінеді. Иық аймағындағы дискомфорт та Ерб параличінің жиі кездесетін белгісі болып табылады, себебі иық шығуының қаупі жоғары. Бұл қайтадан құсу немесе ұйқының бұзылуына әкелуі мүмкін.

Емдеу

Кейбір сәбилер өздігінен жазылып кетеді, бірақ кейбіреулеріне мамандандырылған араласу қажет болуы мүмкін. Авульзиялық сынықтарды емдеу үшін көбінесе нәрестелік және балалар нейрохирургиясы қажет болады. Зақымданулар уақыт өте келе жазылып, функциялар қайта орналасуы мүмкін. Бұлшықеттерді қайта қолдану үшін физиотерапиялық күтім жиі қажет болады. Көптеген балалар бір жасқа дейін қозғалыс диапазонын қалпына келтірсе де, осы жастан кейін жазылмаған адамдар қолдарының толық функциясын сирек қалпына келтіреді және артрит дамуы мүмкін. Эрб параличінің ең көп қолданылатын үш емдеуі – жүйке ауыстыру (әдетте қарсы қол немесе аяқтан), subscapularis босату және latissimus dorsi tendon ауыстыру. Жүйке ауыстыру әдетте 9 айдан кіші сәбилерде жасалады, себебі кішірек сәбилердің қарқынды дамуы процедураның тиімділігін арттырады. Бұл процедура одан үлкен науқастарға көбінесе жасалмайды, өйткені ересек нәрестелерде жасалғанда, пайдасынан гөрі зияны көп болады және жүйке алынған жерде жүйке зақымдануына әкелуі мүмкін. Жарақаттар хирургтың біліктілігіне және трансплантацияның түріне байланысты мойын бойындағы нашар іздерден бастап, иықтың бүкіл аумағын қамтитын толық "Т" пішіндес жарақаттарға дейін өзгеруі мүмкін. Дегенмен, subscapularis босату уақыт бойынша шектелмейді. Бұл жай ғана қолдың ішкі жағында кеңейту үшін subscapularis бұлшық етіне "Z" пішінде кесік жасау болғандықтан, оны кез келген жаста және бір қолға бірнеше рет жасауға болады; алайда, бұл бұлшықеттің тұтастығына зиян келтіреді. Latissimus dorsi tendon ауыстыру процедурасы latissimus dorsi бұлшық етін көлденең жартылай кесіп, оның бір бөлігін айналдырып, бицепстің сыртына бекітуді қамтиды. Бұл процедура әртүрлі деңгейде сыртқы айналуды қамтамасыз етеді. Жанама әсер ретінде, бұлшықет енді жатқан бицепстің бөлігінде сезімталдық артуы мүмкін, себебі latissimus dorsi-де басқа бұлшықеттерге қарағанда бір шаршы дюймға екі есе көп нервтік ұштар болады.

Тарих

Белгілі британдық акушер Уильям Смелли перзентханалық брахиальды плекс парализінің алғашқы медициналық сипаттамасын жасаған. 1768 жылы акушерлік туралы еңбегінде ол қиын босанудан кейін жаңа туған нәрестеде екі жақты қолдың уақытша параличі туралы хабарлады. 1861 жылы Гийом Бенжамин Аман Дюшен 1855 жылы жариялаған алғашқы зерттеулерінен кейін, қол мен иықтың бірдей бұлшықтарының параличіне шалдыққан төрт сәбиді талдағаннан соң "брахиальды плекстің акушерлік парализі" терминін енгізді. 1874 жылы Вильгельм Генрих Эрб ересектердегі брахиальды плекс жарақаттары туралы диссертациясында дельтоид, бицепс және субскапулярий бұлшықтарының шалдығуы оқшауланған шеткі нервтер зақымдануынан емес, C5 және C6 деңгейіндегі тамыр зақымдануынан туындайды деген қорытындыға келді.