Кіріспе
Миастения гравис – бұл нейромышелік қосылыстың аутоиммундық ауруы, ол жүйке мен бұлшық ет арасындағы қосылыста никотиндік ацетилхолин рецепторларын (AChR) бөгеттейтін немесе жоятын антиденелердің нәтижесінде пайда болады. Сирек жағдайларда, нейромышелік қосылыстағы тұқым қуалайтын генетикалық ақау туа біткен миастения деп аталатын ұқсас жағдайға әкеледі. Миастениясы бар аналардың нәрестелері өмірінің алғашқы айларында жаңа туған нәресте миастениясы деп аталатын белгілерді көруі мүмкін. Миастения гравис миллион адамға 50-ден 200 адамға дейін кездеседі. Жыл сайын миллион адамға 3-ден 30 адамға дейін жаңа диагноз қойылады. Миастения гравис көбінесе 40 жасқа дейінгі әйелдерде және 60 жастан асқан ерлерде кездеседі. Балаларда сирек кездеседі.
Myasthenia gravis is an autoimmune disease of the neuromuscular junction which results from antibodies that block or destroy nicotinic acetylcholine receptors (AChR) at the junction between the nerve and muscle. Rarely, an inherited genetic defect in the neuromuscular junction results in a similar condition known as congenital myasthenia. Babies of mothers with myasthenia may have symptoms during their first few months of life, known as neonatal myasthenia. MG affects 50 to 200 people per million. It is newly diagnosed in 3 to 30 people per million each year. MG most commonly occurs in women under the age of 40 and in men over the age of 60. It is uncommon in children.
Белгілері мен симптомдары
Миастения гравис (МГ) кезде бастапқы, негізгі белгі – шаршау емес, нақты белгілі бір бұлшық еттердің ауыртпайтын әлсіздігі. Бұлшық ет әлсіздігі физикалық белсенділік кезінде күшейеді (шаршау сезімі пайда болады) және демалғаннан кейін жақсарады. Көбінесе, әлсіздік пен шаршау күнінің соңына қарай нашарлайды. МГ көбінесе көзге қатысты әлсіздікпен басталады; кейіннен ол аяқ-қолдардың немесе тіршілік үшін маңызды функцияларды атқаратын бұлшық еттердің әлсіздігімен сипатталатын, ауыррақ, жалпыланған формаға өтуі мүмкін.
Көздер
Адамдардың шамамен үштен екісінде миастения гравис (МГ) ауруының алғашқы белгісі көздің айналасындағы бұлшық еттермен байланысты. Сондай-ақ, тамақ пен сұйықтықтар жұтқыншаққа түспей, керісінше мұрынға қайтарылуы мүмкін (жұтқыншақ-таңдау айырылысының жеткіліксіздігі) немесе дауыс мұрынды болып шығуы мүмкін. Миастенікалық кризде тыныс алу бұлшықеттерінің салқаулауы пайда болады, бұл өмірді сақтау үшін жасанды тыныс алу аппаратын қажет етеді. Криздер инфекция, қызба, дәрілерге жағымсыз реакция немесе эмоционалдық стресс сияқты түрлі биологиялық факторлардың әсерінен туындауы мүмкін. LRP4, агрин және титин ақуыздарына қарсы сирек кездесетін антиденелер де табылды. Адам лейкоциттерінің антигендік гаплотиптері миастения гравис және басқа да аутоиммундық ауруларға қабысу қаупінің жоғарылауымен байланысты. Миастения грависі бар адамдардың туыстарының арасында басқа иммундық бұзылыстардың кездесу жиілігі жоғары. Тимус безі жасушалары организмнің иммундық жүйесінің құрамына кіреді. Миастения грависі бар науқастарда тимус безі үлкейіп, қалыпты емес болады. Онда кейде лимфоидты гиперплазияны көрсететін иммундық жасушалардың шоғырлары табылады, сондай-ақ тимус безі иммундық жасушаларға қателікті нұсқаулар бере алуы мүмкін.
Жүктілік
Жүкті әйелдерде және бұрыннан миастения гравис (МГ) ауруы бар әйелдердің үштен бірінде симптомдары күшейеді, көбінесе бұл жүктіліктің бірінші триместрінде болады. Жүкті аналардағы белгілер мен симптомдар екінші және үшінші триместрде жақсарады. Кейбір аналарда толық ремиссияға қол жеткізілуі мүмкін. Иммуносупрессивті терапия жүктілік бойына сақталуы керек, себебі бұл жаңа туған нәрестенің бұлшық әлсіздігін азайтады және ананың миастениясын бақылайды. Трансмиссиялық неонаталды миастения (ТНМ) ауруымен ауыратын балалар ацетилхолинестераз ингибиторларына жақсы жауап береді, және көбінесе үш апта ішінде антиденелердің деңгейі төмендеген сайын жағдай жақсарып, қандай да бір асқынуларға әкелмейді. Ауруға шалдыққан аналардан туған сәбилердің 10-15%-ында өткінші неонаталды миастения кездеседі және ол бірнеше аптадан кейін жоғалады. Туа пайда болған миастения – ең сирек түрі, ол екі ата-анадан да гендердің берілуі нәтижесінде пайда болады. Жастардағы миастения гравис көбінесе қыздарда кездеседі. Туа пайда болған миастениялар МГ сияқты бұлшық әлсіздігі мен шаршауға себеп болады. Туа пайда болған миастенияның белгілері балалық шақтың алғашқы жылдарында көрінеді, бірақ кейде ересек жасқа дейін анықталмайды.
Дене шынықтыру тексеруі
Дене күйін тексеру кезінде миастения гравис (МГ) жоқ екенін анықтау үшін дәрігер адамнан қайталама қозғалыстар жасауын сұрауы мүмкін. Мысалы, дәрігер 30 секунд бойы бір нүктеге қарап, маңдай бұлшық еттерін босаңсытуды сұрауы мүмкін, себебі МГ және көз қабақтарының түсуі (птоз) бар адам қабақтардың әлсіздігін толықтыру үшін бейісте маңдай бұлшық еттерін қолдануы мүмкін. Нақты жағдайларда Ламберт-Итон синдромын анықтау үшін зерттеулер жүргізіледі.
Электродиагностика
Миастения гравис (МГ) ауруы бар адамдардың бұлшық талшықтары оңай шаршайды, және оны қайталамалы жүйке тітіркендіру тестісі арқылы анықтауға болады. МГ диагностикасы үшін ең сезімтал (бірақ ең нақты емес) тест саналатын бір талшықты электромиографияда,
Мұз сынағы
Бұлшық еттерге 2–5 минутқа мұз қоюдың миастения гравис (МГ) диагностикасындағы сезімталдығы 76,9%, ал ерекшелігі 98,3% құрайды деген мәлімет бар. Бұл диагностикалық тесттің негізі – төмен температурада ацетилхолинестераза ферментінің тежелуі. Әдетте, бұл тест птоз белгісі байқалғанда қақпақтарға қолданылады. Мұзды алып тастағаннан кейін қақпақ ≥2 мм-ге көтерілсе, тест нәтижесі оң деп бағаланады.
Эдрофоний сынағы
Бұл тест үшін холинестеразаның ацетилхолинді ыдырауын тежейтін препараттар (ацетилхолинестераза ингибиторлары) – эдрофоний хлориді немесе неостигмин препаратын тамырға енгізу қажет. Бұл тест қазіргі кезде көбінесе жасалмайды, себебі оның қолданылуы өмірге қауіпті брадикардияға (жүрек соғуының баяулауына) алып келуі мүмкін, бұл дереу жедел жәрдемді талап етеді. Эдрофоний препаратының өндірісі 2008 жылы тоқтатылды. Бас сүйегі мен көз ұяларының МРТ-сы бас сүйегі жүйкелері мен көз бұлшықеттерінің қысылуынан және қабынуынан туындаған зақымдануларды жоққа шығару үшін де жасалуы мүмкін.
Өкпе қызметінің сынағы
Мәжбүрлі өкпе сыйымдылығы бұлшықет әлсіздігінің күшеюін анықтау үшін аралықта бақыланып отыруы мүмкін. Жедел жағдайда, тыныс алудың жеткіліктілігін анықтау үшін теріс инспираторлық күш қолданылуы мүмкін; бұл миастения гравис (МГ) бар адамдарда жасалады.
Дифференциалдық диагноздар
Миастения грависте белсенділікпен күшейетін бұлшық еттердің әлсіздігі (аномальді бұлшық еттердің шаршауы) басқа да нейромыскулярлық аурулардың белгісі болып табылады. Метаболистік миопатиялардың көпшілігі, мысалы, МакАрл ауруы (GSD V), тұрақты бұлшық ет әлсіздігі емес, аномальді бұлшық ет шаршауынан тұрады. Сонымен қатар, миастения гравис сияқты, МакАрл ауруы бар пациенттердің аз бөлігі де птоздың (көз қабағының түсуі) коморбидтігіне ие. II (Помпе ауруы) және XV (ГСД) дертінде, митохондриялық миопатиялардың көпшілігі сияқты, миопатияның кешіктірілген басталуында бұлшықет әлсіздігі немесе шаршау, птоз және офтальмоплегияның коморбидтіктері болады. Аномальді бұлшық ет шаршауын тудыратын басқа аурулар (оларды жаттығулар арқылы пайда болатын бұлшық ет әлсіздігі, қайтымды бұлшық ет әлсіздігі немесе демалыс кезінде жақсаратын бұлшық ет әлсіздігі деп сипаттауға болады) мыналарды қамтиды: эндокриндік миопатиялар (мысалы, Хоффман синдромы), түйіршіктік жиынтық миопатия (ТАМ), ишемия (мысалы, аралық клаудикация, поплиталық артерияның тұтқынуы синдромы және созылмалы веналық жеткіліксіздігі), және дұрыс тамақтану немесе сіңірудің нашарлауы аурулары D витаминінің жетіспеушілігіне әкеледі (остеомалиялық миопатия). Қалта белдеуі бұлшықет дистрофиясы (LGMD) тұрақты бұлшықет әлсіздігін қамтиды, LGMDR8 бұлшықет шаршауын да қамтиды; МДДГК3 (а. к. а. LGMDR15 және LGMD2O) сияқты кейбір аяқ белдеуі бұлшықет дистрофиясы дистрогликопатиялары да. Миофибриллярлық миопатия 10, диметилглицин дегидрогеназаның жетіспеушілігі, эритроциттердегі лактат тасымалдаушысының ақаулығы, миалгиямен миопатия, эпизодикалық рабдомиолизбен (MMCKR) немесе онсыз сарысудағы креатинкиназаның жоғарылауы, бұлшықет шаршауын қамтиды. X- байланысты эпизодикалық бұлшықет әлсіздігі (EMWX) жалпы бұлшықет әлсіздігін, птозды және күштің ауытқуын қамтиды. Кейбір адамдарда шаршаушылық байқалады, фенотиптің ерекшеліктері туа біткен миастеникалық синдромдар мен канал патологияларына ұқсас. Сәби кезінен немесе балалық шақтан бастап миастенияның белгілері мен симптомдары туа біткен миастеникалық синдромдардың бірі болуы мүмкін, ол аутосомалық доминантты немесе рецессивті түрде мұрагерлік жолмен берілуі мүмкін. Қазіргі уақытта туа біткен миастеникалық синдромдардың жиырмадан астам түрі бар. Limb-girdle myasthenia gravis – миастения гравистен ерекшеленетін жағдай. Бұл ересектерде пайда болатын, нейромышектік байланысқа әсер ететін аутоиммундық ауру. Алайда, бұл ауруда көздің аномалиясы жоқ және ол жүйелі эриматоздық қызыл жегі, Хашимото тиреоидиті және тимома сияқты аутоиммундық жағдайлармен байланысты. Ламберт-Итон миастеникалық синдромы (LEMS) – нейромышектік түйісуге паранеопластикалық синдром ретінде (әдетте, егде жастағы науқастарда) немесе қатерлі емес бастапқы аутоиммундық жағдаймен (әдетте, жас науқастарда) байланысты шабуылдайтын аутоиммундық жағдай. Бұл әдетте төменгі аяқ-қолдардың әлсіздігін және жаттығудан шаршауды білдіреді, бірақ жоғарғы аяқ-қолдар мен көздер де әсер етуі мүмкін. Ламберт белгісі – қолды 2-3 секунд бойы барынша күшті қысып ұстағаннан кейін пайда болатын қол ұстау күшінің ерекше жақсаруы.
Менеджмент
Емдеу дәрі-дәрмекпен және/немесе хирургиялық араласу арқылы жүзеге асырылады. Дәрі-дәрмектердің көп бөлігі бұлшықет функциясын тікелей жақсартуға арналған ацетилхолинестераз ингибиторларынан және аутоиммундық процесті басуға арналған иммунодепрессанттардан тұрады. Тимектомия – миастения гравис (МГ) емдеуге қолданылатын хирургиялық әдіс.
Дәрі-дәрмектер
Флюорохинолондар, аминогликозидтер және магний сияқты дәрілермен жағдай нашарлауы мүмкін. Жалпыланған миастения гравис (МГ) ауруы бар адамдардың шамамен 10% емге жауап бермейді. Аутологты гематопоэтикалық дің жасушаларын трансплантациялау (АГДЖТ) кейде ауыр, емге жауап бермейтін МГ жағдайында қолданылады. Бар деректер АГДЖТ-нің мұқият іріктелген жағдайларда тиімді емдік таңдау болуы мүмкін екенін көрсетеді. Efgartigimod alfa (Vyvgart) АҚШ-та медициналық қолдануға 2021 жылдың желтоқсан айында бекітілді. Efgartigimod alfa/гиалуронидаза (Vyvgart Hytrulo) 2023 жылдың маусым айында АҚШ-та медициналық қолдануға рұқсат етілді. Розаноликсизумаб (Rystiggo) 2023 жылдың маусым айында АҚШ-та медициналық қолдануға бекітілді.
Ацетилхолинестераз ингибиторлары
Ацетилхолинестераз ингибиторлары симптомдық жеңілдетуді қамтамасыз етеді, бірақ миастения гравис (МГ) әлсіздігін толыққанды түрде жоя алмайды. Олар МГ-ның барлық белгілерін толыққанды түрде жоймауы мүмкін, бірақ адамға қалыпты күнделікті іс-әрекеттерді орындауға мүмкіндік беруі мүмкін. Пиридостигмин салыстырмалы түрде ұзақ әсер ететін препарат (басқа холинергиялық агонисттермен салыстырғанда), оның жартылай ыдырау мерзімі шамамен төрт сағатты құрайды және салыстырмалы түрде аз жанама әсерлері бар. Әдетте, механикалық вентиляция қолданылып жатқанда оны қолдану тоқтатылады, себебі ол сілекей шығару мөлшерін арттырады. немесе азатиоприн.
Хирургиялық операция
Миостения грависпен ауыратын адамдардың 10%-ында тимома кездесетіндіктен, оларға көкірек рентгені және КТ сканері жасалып, тимус безін және кез келген қатерлі тінді хирургиялық жолмен алып тастау қажеттілігі бағаланады. Алайда, 2016 жылы жүргізілген рандомизацияланған бақыланатын зерттеуде кейбір пайдалы нәтижелер анықталды.
Физикалық шаралар
Миастения гравис (МГ) ауруымен ауыратын адамдарға олардың симптомдарының ауыспалы сипаты, оның ішінде әлсіздік және физикалық жаттығулардың нәтижесінде туындайтын шаршау туралы түсіндіру керек. Жаттығуларға қатысуға кеңес берілгенімен, жиі демалыс алу қажет.
Медициналық бейнелеу
Миастения грависі бар адамдарда медициналық суреттеуге қолданылатын иодталған контраст заттарының ескі түрлері аурудың күшею қаупін арттырған, бірақ қазіргі заманғы түрлері дереу қауіпті арттырмайды.
Болжам
Миастения гравис (МГ) ауруы бар адамдардың болжамы, тиімді ем алған жағдайда, көбінесе жақсы болады, сондай-ақ өмір сүру сапасы да жақсарады. МГ диагнозы қойылған адамдардың кем дегенде 20%-ы диагноз қойылғаннан кейін екі жыл ішінде миастениялық дағдарысқа тап болады, бұл дереу медициналық араласуды талап етеді. Ұлыбританияда 100 000 адамға шамамен 15 МГ жағдайы тіркеледі. "Миастения гравис псевдопаралитика" терминін 1895 жылы неміс дәрігері Джоли ұсынған. Соңғы зерттеулер анти-C5 ингибиторларын емдеу үшін зерттеуде, себебі олар қауіпсіз және басқа ауруларды емдеуде қолданылады. Зертханада МГ көбінесе кеміргіштер сияқты модельдік организмдерде зерттеледі. Сонымен қатар, 2015 жылы ғалымдар адам эмбрионалдық шешек жасушалары мен соматикалық бұлшықет шешек жасушаларынан ин витро функционалды, толыққанды адам нейромышекеттік қосылысын жасады. Ацетилхолин рецепторына қарсы патогендік антиденелер қосылғаннан және комплемент жүйесін белсендіргеннен кейін, нейромышекеттік кокультурада бұлшықет қысқыруының әлсіреуі сияқты белгілер байқалады.