Кіріспе
Музыкалық аспаптардың дыбыс диапазоны
Музыкада музыкалық аспаптың диапазоны немесе хроматикалық диапазоны – ол шығара алатын ең төменгі және ең жоғары дыбыс аралығы. Дауысқа қатысты, бұған тең келетіні – дауыс ауқымы. Музыкалық бөлімнің диапазоны – оның ең төменгі және ең жоғары ноталары арасындағы қашықтық.
Компас
Британдық ағылшын тілінде сөйлейтіндер арасында, және мүмкін басқалардың арасында да, "компас" сөзі "хроматикалық диапазон" дегенмен бірдей мағынаны білдіреді – дауыс немесе музыкалық аспаптың ең төменгі және ең жоғары ноталары арасындағы интервал.
Басқа диапазондар
Дыбыс диапазоны, жазылған диапазоны, белгіленген диапазоны, ұзақтық диапазоны және динамикалық диапазоны терминдерінің нақты мағыналары бар. Дыбыс диапазоны – аспаптың шығаратын дыбыстарының биіктігі, ал жазылған диапазоны – ноталардың жазылған жиынтығы. Белгіленген диапазон – орындаушының ойнау кезінде қол жеткізе алатын немесе тиіс болатын ноталар жиынтығы. Барлық аспаптардың белгіленген диапазоны бар, ал барлық дыбыстық аспаптардың ойналатын диапазоны бар. Тембр, динамика және ұзақтық диапазондары өзара байланысты, және тембр есебінен дыбыс қатарына қол жеткізуге болады. Осылайша, белгіленген диапазон – орындаушының барлық жақтарын ыңғайлы басқаруы күтілетін диапазон. Ұзақтық диапазоны – қолданылатын ең қысқа және ең ұзақ ырғақ арасындағы айырмашылық. Динамикалық диапазон – аспаптың, бөлімінің немесе музыкалық шығарманың ең үнсіз және ең дауысты дыбысы арасындағы айырмашылық.
Қашықтық шегі
Ағаштан жасалған үрлеу аспаптары мен ішекті аспаптардың теориялық жоғарғы шегі болмаса да (практикалық шектеулерге байланысты), олар көбінесе белгіленген диапазондарынан төмен түсе алмайды. Ал, мыс аспаптары өздерінің белгіленген диапазондарынан тысқары да ойнай алады. Мыс аспаптың белгіленген диапазонынан төменгі ноталар педальдік тон деп аталады. Мыс аспаптың ойнау диапазоны аспаптың техникалық мүмкіндіктеріне де, орындаушының шеберлігіне де байланысты. Классикалық ноталар сирек жағдайда ғана үрлеу немесе мыс аспаптарын олардың жоспарланған диапазонынан тыс ойнатуды талап етеді. Ішекті аспаптар ойнайтын диапазонының төменгі шегін жиі қолданады, бірақ ішекті аспаптың жоғарғы шегі анық емес, сондықтан оның белгіленген диапазонынан асып кету сирек кездеседі. Желді аспаптардың шекті мүмкіндіктерін ойнауы да сирек. Ең көп кездесетін ерекшелік – 20-шы ғасырдың көптеген шығармаларында бас тромбон үшін педальдік тон талап етіледі. Бұл кестеде октавалар үшін стандартты нөмірлеу жүйесі қолданылады, онда ортаңғы C нотасы C4 деп белгіленеді. MIDI тілінде ортаңғы C нотасы 60-шы MIDI нотасы ретінде танылады. Нағыз құбыры бар органның шығара алатын ең төменгі нотасы C-1 (немесе CCCC) болып табылады, ол 8 Гц жиілікке ие, бұл адамның есту қабілетінен төмен және осы кестеде көрсетілмейді. Дегенмен, егер акустикалық үйлесім (нота және оның квинтасы) ескерілсе, ең төменгі нота C-2 (немесе CCCCC) болып табылады, ол 4 Гц жиілікке ие. Жазу және қайта өндіру тұрғысынан алғанда, көптеген динамиктердің төменгі шегі шамамен 40–60 Гц құрайды.