Кіріспе

Трицератопс және туыстас динозаврлар тұқымдасы
Ceratopsidae (кейде Ceratopidae деп те жазылады) – трицератопс, центрозавр және стиракозаврларды қамтитын кератопсиялық динозаврлар тұқымдасы. Белгілі барлық түрлер жоғарғы бор кезеңінде төрт аяқты шөп жеушілер болған. Бір түрін қоспағанда, барлығы Солтүстік Американың батысынан табылды, ол Кейінгі бор кезеңінің көп бөлігінде Ларамидия арал континентін құраған. Кератопсидтерге мүйізді тұмсық, жақ астындағы тістерді кесетін тіс қатарлары, күрделі мұрын мүйіздері және артқа қарай созылатын, жұқа сүйек қабырғасынан тұратын сквамозальді сөресі тән. Тұқым екі кіші тұқымға бөлінеді: Chasmosaurinae және Centrosaurinae. Chasmosaurinae тұқымдастары әдетте ұзын, үшбұрышты қалқаншалармен және жақсы дамыған маңдай мүйіздерімен сипатталады. Centrosaurinae тұқымдастарының мұрын мүйіздері немесе мұрын шығыңқылары, қысқа және тікбұрышты қалқаншалары, сондай-ақ қалқаншаның артқы бөлігіндегі күрделі тікендері болған. Бұл мүйіздер мен қалқаншалардың пішіні түрліше келеді және түрлерді анықтаудың негізгі құралы болып табылады. Олардың мақсаты толыққанды түсініксіз. Хищниктерден қорғану – мүмкін мақсаттардың бірі, бірақ көптеген түрлерде қалқаншалар салыстырмалы түрде нәзік, алайда қазіргі тік мүйізділер сияқты, олар көрсетулерде немесе түр ішіндегі күресте қолданылатын екіншілік жыныстық белгілер болған болуы мүмкін. Пахиринозавр мен Ахелозаврдың бас сүйектеріндегі үлкен шығыңқылар қазіргі мускус сиырларының мүйіздерінің табанынан пайда болғандарына ұқсайды, бұл олардың бастарымен соқтығысқандығын көрсетеді. Centrosaurinae тұқымдастары көбінесе басқа түрлердің азырақ кездесетін ірі сүйектер жиынтығынан табылған, бұл жануарлар үлкен топтарда өмір сүргенін көрсетеді.

Мінез-құлық

Жеке түрлерден көптеген мүйізді динозаврлардың (кератопсидтердің) көптеп кездесетін қазба қалдықтары осы жануарлардың белгілі бір деңгейде әлеуметтік болғанын көрсетеді.

Физиологиясы

Кератопсиялар, ықтимал, ірі денелі жануарларға тән "томен массалық ерекше метаболизм деңгейіне" ие болған. Аталған сератопсидтердің бір түрін қоспағанда, барлығы Солтүстік Американың батысынан белгілі, ол Кейінгі Бор кезеңінде Ларамидия арал континентін құрады. Бұл континент Батыс Ішкі Теңізімен шығыстағы Аппалачия арал континентінен бөлінген. Кератопсиялардың Ларамидиядағы ендік таралуы Аляскадан Мексикаға дейін созылады. Ларамидиядан тыс жердегі жалғыз аталған сератопсид – Қытайдың соңғы Кампан кезеңінен табылған центрозаурин, Синоцератопс.

Палеоэкология

Кератопсидтердің басты жыртқыштары тираннозавридтер болған. Трицератопстың жаралары сауыққандықтан, Трицератопстың бұл кездесуден аман қалғаны және Тираннозаврды жеңгені ғалымдардың пікірінше әбден мүмкін. Палеонтолог Питер Додсонның есебінше, ерегіт Тираннозаврмен болған шайқаста Трицератопс үстемдік танытып, өткір мүйіздерімен Тираннозаврға қанағатсыз жарақаттар келтіріп, өзін табысты қорғаған.

Жіктеу

1998 жылы Пауль Серено Ceratopsidae кладын Пахиринозавр мен Трицератопстың соңғы ортақ ата-тегі және оның барлық ұрпақтарын қамтитын топ ретінде анықтады. 2004 жылы Питер Додсон оны Трицератопс, Центрозавр және олардың ең соңғы ортақ ата-тегінен тараған барлық ұрпақтарын қамтитын топ ретінде анықтады.