Кіріспе

Гавайиде қолданылатын жергілікті ым тілі
Бұрын бұл тіл Американың ым тіліне (АҚТ) жақын деп саналғанмен, екі тілдің де байланысы жоқ. 2013 жылы HSL-ді шамамен 40 адам қолданды, олардың көпшілігі 80 жастан асқан. HSL мен АҚТ-нің аралас тілі, Гавайи креолдық ым тілі (CHSL), HSL және АҚТ-ні ғана қолданатын ұрпақтардың арасында шамамен 40 адам қолданады. 1940 жылдан бері АҚТ Гавайи аралдарында HSL-ді толыққанды алмастырды. Ол Гавайи пиджин ым тілі немесе Пиджин ым тілі деп белгілі, себебі оның тарихи байланысы Гавайи пиджинімен тығыз. Тілді зерттей бастаған лингвистер мен қауымдастық мүшелері Гавайи ым тілі деген атауды қолдауды жөн көреді, және 2014 жылдан бері ISO 639 3 стандартында осы атау қолданылады. 1820 жылдан бері есту қабілеті бар және жоқ адамдардың арасында ауылдық ым тілінің қолданылуы куәландырылған. Кейіннен, сол ғасырдың аяғында иммигранттардың ым тілінен әсер ету мүмкіндігі бар, бірақ HSL-дің бүгінгі күні АҚТ немесе басқа ым тілдерімен және сөйлеу тілдерімен көп ортақ емес. 1914 жылы саңыраулар мектебінің ашылуы студенттер арасында, әсіресе HSL-дің қолданылуын күшейтті. Эдвин Инн есімді қытай-гавайилік саңырау адам басқа саңырау ересектерге HSL-ді үйретті және саңыраулар клубының президенті болды. HSL сөздігінің 80 пайызы американдық ым тілінен өзгеше. Кейбір мәліметтерде HSL "АҚШ-та 1930 жылдан бері ашылған алғашқы жаңа тіл" немесе "елдегі соңғы ашылмаған тіл" болуы мүмкін деп айтылады. 2013 жылға дейін HSL көбінесе құжатталмаған болатын. HSL қолданушылардың азаюы және АҚТ-ні қабылдауы салдарынан тілдің жоғалу қаупі бар.

HSL және ASL салыстырулары

HSL тілі ASL тілімен лексикалық және грамматикалық элементтерді аз бөліседі. HSL тілі субъект, объект, етістік (SOV) типологиясын ұстанады, ал ASL тілі субъект, етістік, объект (SVO) типологиясын ұстанады. HSL тілінде етістік жіктегіштері жоқ – бұлар бұрын қол тілдерінде жалпыға ортақ деп есептелген, ал ASL тілінде олар кеңінен қолданылады. HSL тілінде ASL тіліне тән емес, бірнеше толыққанды қолсыз лексикалық бірліктер бар, олардың ішінде етістіктер мен есімдер де кездеседі. Бұл топ арасында ASL тілі HSL тілінен әлдеқайда көп таралған. Гавайи аралдарының саңырау тұрғындарына ASL тілін үйренуге көмектесетін, сондай-ақ ASL тілін үйреніп аудармашы болғысы келетіндерге арналған бірнеше қызмет бар, мысалы, Алоха штатының саңыраулар қауымдастығы және американдық қол тілі аудармашыларын даярлау бағдарламасы. HSL тілі үшін сондай қызметтерге берілген баға жоққа тән, себебі Гавайидегі саңыраулар қауымдастығының бір бөлігі оны сақтап қалудің қажеті жоқ деп санайды. 2016 жылға қарай, сөздік және тілдесушілердің бейнеархиві жасалған.