Кіріспе
Фрэнсис Генри Дэрбридж (; 25 қараша 1912 – 11 сәуір 1998) – ағылшын драматургі және жазушысы, ең белгілісі 1938 жылдан бастап 16 BBC көп бөлімді радио сериалдарында пайда болған Пол Темпл кейіпкерін жасауымен танымал.
Francis Henry Durbridge (; 25 November 1912 – 11 April 1998) was an English dramatist and author, best known for the creation of the character Paul Temple, the gentlemanly detective who appeared in 16 BBC multi part radio serials from 1938 onward.
Өмірбаян
Дюрбридж Йоркширдің шығыс жағалауындағы Халл қаласында дүниеге келді және Брэдфорд грамматикалық мектебінде білім алды, онда ағылшын тілі пәнінің мұғалімі оны жазуға ынталандырды. Ол Бірмингем университетінде ағылшын тілін оқып жүргенде де жазуын жалғастырды. 1933 жылы университетті бітірген соң, ол қысқа мерзімге биржалық брокердің кеңсесінде жұмыс істеді, кейін 21 жасында «Promotion» атты радио пьесасын BBC-ге сатты. Дюрбридж 1930 жылдары қылмыс романдарының авторы және детектив Пол Темпл кейіпкерін жасады. Флит-стриттегі журналист Стив Трентпен (кейіннен оның әйелі болған) бірге Темпл алғашқыда радиода, әуескер орта таптың сәнді әлемінде көптеген қылмыстарды ашты. «Пол Темпл» сериясынан басқа, Дюрбридж радио мен теледидар үшін тағы да көп детективтік туындылар жазды, олардың көптегені голланд, неміс және итальян теледидарлары мен радиоларында қойылды. Дюрбридж сонымен қатар жеті пьеса жазып, сахнада сәтті жазушы болып танылды, оның соңғы пьесасы «Sweet Revenge» 1991 жылы жарық көрді. Ол 43 роман жазды, олардың көптегені оның өзінің сценарийлері негізінде, кейде басқалардың көмегімен жазылған.
Пол Темпл Ұлыбританияда
Дурбридж радио үшін 20 «Пол Темпл» сериалдарын жазды. Біріншісі – 1938 жылдың 8 сәуірінен бастап BBC Midland Regional Programme бағдарламасында сегіз бөлімнен таратылған «Пол Темплге шақыру». Хью Мортон Пол рөлін, ал Стивті Бернадетт Ходжсон сомдады. Карл Бернард 1939 жылы Пол рөлін өз мойнына алды. Питер Коук 1954 жылғы «Пол Темпл және Гилберт ісі» сериалынан бастап бұл рөлді ойнады. Марджори Вестбери 1945 жылғы «Пол Темплді қайта шақыру» сериалдың бесінші бөлімінен бастап Стив рөлін ойнады. Ол радиодағы қалған уақыт бойы Стив болып қала берді. Көптеген адамдар үшін Коук пен Вестбери Пол мен Стив рөлімен ең байланысты. Бастапқы танысу әуені Римский-Корсаковтың «Шехерезада» шығармасынан алынған, ал қосымша музыка басқа композиторлардың, соның ішінде Сэр Арнольд Бакстың «Тинтегель» шығармаларынан алынған. Кейіннен бұл әуен Вивиан Эллистің «Коронация шотланд» әніне ауыстырылды. BBC сериалдарды Ұлт Достастығы елдерінің телеарналарына лицензиялады, олар Ұлыбританиядағы алғашқы көрсетілімнен кейін ұзақ уақыт бойы көрсетілді.
Германиядағы Пауль ғибадатханасы
1960 жылдары неміс радиосы Пол Темплдің он екі сериалды бейімдеді. Би-би-сидің түпнұсқалары сияқты, әр бөлімі қызығушылықты қатты күшейтіп, келесі бөлімді күтуге мәжбүр ететін аяқтамамен біткен, оларды «Strassenfeger» («көшелерді тазалаушылар») деп атады, сондықтан олардың көрсетілу кезінде көшелерде адам қалмаған. Актерлер бүкіл елде танымал болды, Пол Темпл рөлін Люксембургте туған Рене Делтген ойнады, ал оған Густав Кнут, Пол Клингер және тағы басқалар көмектесті. Бұл неміс радио сериалдарының барлығы, Би-би-сидің түпнұсқалары сияқты, CD-де қолжетімді. 1967 жылы Еуропалық хабар тарату одағы Дюрбриджді халықаралық нарық үшін «La Boutique» атты жаңа радио сериал жазуға шақырды. Бұл сериал 15-тен астам елде эфирге шықты.
Теледидардағы жұмысы
1952 және 1980 жылдар аралығында Дурбридж BBC үшін 17 телесериал жазды. 1959 жылға дейін олар «Фрэнсис Дурбриджтің сериалдары» деген жалпы атаумен көрсетілді, кейін «Фрэнсис Дурбридж ұсынады» деп өзгертілді. Нидерланды, Италия, Франция және Германияда да осы сериалдардың нұсқалары жасалды; 1980 және 1990 жылдары кейбір сериалдар қайта түсірілді. «Шарф» - Стивен Мюррей мен Дональд Плесенс ойнаған алты бөлімді сериал, ол 1959 жылдың ақпан және наурыз айларында BBC арнасында көрсетілді. Сериалдың музыкалық тақырыбы – Тревор Дунканның «Корсикалық қыз» шығармасы. 1962 жылы Германияда комедия актері Вольфганг Нойсс газетте неміс нұсқасының соңғы эпизодында кімнің қылмыскер екенін жариялағанда наразылықтар болды. 1960–61 жылдары «Тим Фрейзердің әлемі» атты сериал 18 эпизодтан тұратын, үш оқиғаны қамтитын, Джек Хедлидің басты рөлде ойнаған туындысы ретінде көрсетілді. Ол барлық теледидар көрермендерінің шамамен 80%-ын қызықтырды, себебі сол кезде көптеген еуропалық елдерде бір-бір телеарна ғана болды. Алпысыншы және жетпісінші жылдары Италияда RAI телеарнасы Дурбриджтің шығармалары негізінде көптеген шағын сериалдарды өндірді. Оларда Арольдо Тиери, Джулиана Лойодиче, Нандо Гаццоло, Уго Паглиаи, Луиджи Ваннуччи, Альберто Лупо және Россано Брацци сияқты Италияның ең талантты актерлері ойнады. Францияда телесценарийші және режиссер Абдер Искер Дурбридждің кейбір бейімделулерін ORTF үшін жасады. 1960 жылдардың ортасында Пол Темплдің романдары негізіндегі шағын сериалдар Еуропа телеарналарында пайда болды. 1969–1971 жылдардағы «Пол Темпл» телесериалы төрт маусымда 52 эпизодқа созылды, соңғы 39 эпизод (2–4 маусымдар) – Батыс Германияның Мюнхен қаласындағы «Таурус Филмс» компаниясымен бірлесіп BBC жасаған алғашқы халықаралық теледидарлық бірлестігі болды. Пол Темплді британдық актер Фрэнсис Мэтьюс, ал Стивтің рөлін Рос Дринкуотер сомдады.
In 1960–61, The World of Tim Frazer was broadcast as an 18 episode serial featuring three adventures with Jack Hedley in the title role. They attracted almost 80% of all TV viewers—partly because, at that time, many European countries had one TV station each. In the sixties and seventies, many mini series adapted from Durbridge's works were produced in Italy by RAI TV. They featured some of the best Italian actors, among them Aroldo Tieri, Giuliana Lojodice, Nando Gazzolo, Ugo Pagliai, Luigi Vannucchi, Alberto Lupo and Rossano Brazzi. In France, TV scriptwriter and director Abder Isker produced some of Durbridge's adaptations for ORTF. In the mid 1960s, mini series based on the Paul Temple novels appeared on TV in Europe. The 1969–1971 television series Paul Temple ran for 52 episodes over four seasons, with the last 39 episodes (seasons 2–4) being the first international television co production, made by the BBC with Taurus Films of Munich, West Germany. Paul Temple was played by British actor Francis Matthews, with Ros Drinkwater playing Steve.
Фильмдер
"Пол Темплді шақыру" – 1948 жылы түсірілген британдық қылмыстық фильм. Режиссері – Маклин Роджерс. Басты рөлдерді Джон Бентли, Дина Шеридан және Маргаретта Скотт орындаған. Бұл фильм Butcher's Film Service компаниясы таратып жүрген "Пол Темпл" төрт фильмнің екіншісі болды. Алғашқысы – 1946 жылғы "Пол Темплге хабарласыңыз", онда Пол Темпл рөлін Энтони Хулм сомдаған. Кейін Джон Бентли "Пол Темплді шақыру" фильмінде бұл рөлді өз мойнына алып, "Пол Темплдің жеңісі" (1950) және "Пол Темпл қайта оралды" (1952) тағы екі фильмде ойнады. Фильмнің өндірісін Эрнест Г. Рой Уолтон-он-Темздегі Nettlefold Film Studios студиясында жүзеге асырды.
Романдар
Дюрбридж көптеген Пол Темпл романдарын жазды, бірақ көбінесе әріптес автормен бірлесіп жұмыс істеді, себебі Дюрбридж өзін роман жазушы емес, диалог жазушы, сценарист деп санады. Алғашқысы – «Пол Темплге хабарласыңыз» (1938), Джон Теуз атты жасырын есіммен бірге жазылған. Ол Чарльз Хаттон болған деп есептеледі, осы кісімен Дюрбридж 1948 жылға дейін келесі төрт Темпл романын жазды. «Джонни Вашингтоннан сақ болыңыз» (1951, HarperCollins 2017 жылы қайта басылды) – «Пол Темплге хабарласыңыз» романының жаңадан жазылған нұсқасы, ал тағы үш кітап Пол Темпл сценарийлері негізінде жазылып, Темпл туралы емес кітаптар ретінде қайта өңделді.