Кіріспе

Американдық кинорежиссер және продюсер

Генри Хатауэй (13 наурыз 1898 – 11 ақпан 1985) – американдық кинорежиссер және продюсер. Ол ең көп танымалдығы батыс фильмдерімен, әсіресе Рэндольф Скотт пен Джон Уэйн бас рөлдерде ойнаған фильмдерімен. Ол Гари Куперді жеті фильмде түсірген.

Өмірбаян

Генри Хатауэй Генри Леопольд де Файенн деген атпен дүниеге келді, ол Калифорния штатының Сакраменто қаласында туған. Хатауэйдің әкесі, Роди Хатауэй, дворян титулына ие болған. Роди театр менеджері болып жұмыс істеді және Жан Хатауэй ретінде сахнада өнер көрсеткен венгр әйелге үйленді (кейбір деректерде Хатауэй оның бойжеткен аты екені айтылады). Ол Бельгия королі Леопольд I-ге қызмет еткен. Оның туысы Бельгия үшін Сандвич аралдарын (қазіргі Гавайи) бағындыру жөніндегі тапсырмасын орындай алмаған соң, абыройсыз аға маркиз 1850 жылы Сан-Францискоға қашқан. Ол онда заңгерлік практика ашып, үйленді.

Жасөспірімдер рөлдері және кинотехник, 1908-1917

1908 жылы 10 жасында Хатауэй режиссер Аллан Дванның жетекшілігімен «Америка кинокомпаниясында» бала актер ретінде өнер көрсете бастады. Дванның 1908-1912 жылдар аралығында АҚШ-Мексика шекарасының жанында түсірілген көптеген бір және екі бөлімді қысқа фильмдері, Хатауэйдің кейіннен вестерн тақырыбындағы фильмдерге деген қызығушылығына әсер етті. Хатауэй 1912 жылы он төрт жасында мектепті тастап, «Universal Pictures» киностудиясында реквизитшінің көмекшісі болды және 1917 жылы жасөспірімдер рөлін ойнай бастады. АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқан кезде, Хатауэй Сан-Францискодағы Форт-Уингфилдте артиллериялық нұсқаушы болып соғыс аяқталғанға дейін қызмет етті.

Директордың көмекшісі, 1921-1932

1919 жылы АҚШ армиясынан босатылғаннан кейін Хатауэй Моррис Аудит Компаниясымен қаржы саласында қысқа ғана, бірақ сәтсіз әрекет жасады. 1921 жылы ол Голливудқа продюсер және режиссер Франк Ллойдтың мүлік басқарушысы ретінде оралды, ол әдеби классиканы бейімдеуімен ерекше танымал болды. 1923 жылы Хатауэй Виктор Флеминг және Йозеф фон Штернберг сияқты режиссерлердің ассистенті ретінде үнсіз фильмдерде жұмыс істей бастады және олармен бірге дыбыстық фильмдерге көшті. Ол Фрэнсис Х. Бушман және Рамон Новарро жұлдыздығымен 1925 жылғы «Бен-Хур» фильмінде Фред Ниблоның режиссер ассистенті болды. 1920-ші жылдардың қалған бөлігінде Хатауэй Гари Купер, Марлен Дитрих, Адольф Менжу, Фэй Рэй, Уолтер Хьюстон, Клара Боу және Ноа Бири сияқты актерлермен жұмыс істеуге көмектесетін ассистент ретінде жұмыс істеді.

Рэндольф Скотттың вестерндері

Генри Хатауэй өзінің режиссерлік дебютын Paramount студиясының "Ерсіз даланың мұрасы" (1932) атты вестерн фильмімен жасады. Зейн Грейдің романы негізінде түсірілген бұл фильмде Хатауэй Рэндольф Скоттқа тұңғыш рет басты рөл берді, осылайша оның каубой рөлдеріндегі ұзақ мансабы басталды. Бұл Грейдің романдары бойынша Хатэуэй режиссерлік еткен Скотттың вестерн фильмдерінің сериясын ашты: "Жабайы жылқы мекені" (1932), "Күннің күркіреген үйірі" (1933), "Күн батуға асыққандар" (1933), "Соңғы адамға дейін" (1933), "Орман адамы" (1933) және "Соңғы шоғыр" (1934). Хатауэй Филиппин аралдарында түсірілген "Келіңдер, теңізшілер!" (1934) атты әрекетке толы фильмді (Ричард Арлен мен Айда Лупиноның қатысуымен) және одан кейін "Сәттік уақыт" (1934) атты драманы, сондай-ақ Ширли Темплдің ерте туындысын – "Қазір және мәңгілікке" (1934) режиссерлік етті. Соңғы фильмде Кароль Ломбард пен Гэри Купер де ойнады.

Бенгалдық лансердің өмірі (1935) және экшн фильмдер

Хатауэйдің келесі фильмі Купермен бірге түсірілген «Бенгал лансерінің өмірі» (1935) болды. Режиссер Пол Берннің ынталандыруымен Хатауэй 1920 жылдары Үндістанға барып, индуистердің діни саяхаттары туралы деректі кадрларды жинады. Жоба аяқталмады, бірақ Хатауэйдің Шығыс елдеріндегі тәжірибесі оған «Бенгал лансерінің өмірі» фильмін түсіру ұсынысын әкелді. Фильмнің режиссері ауысқандықтан және Купер, режиссерді бекіту құқығына ие болғандықтан, Хатауэйдің фильмдеріне жоғары баға беріп, оны жұмысқа алды. Фильм сәтті болды және жеті «Оскар» сыйлығына ұсынылды, оның ішінде «Ең үздік фильм» және Хатауэй режиссура бойынша «Оскарға» алғашқы және жалғыз ұсынысын алды. Хатауэй енді Paramount студиясының маңызды режиссерлерінің бірі ретінде танылды. Ол Купермен бірге тағы бір фильм түсірді – «Питер Иббетсон» (1935). Содан кейін «Жалғыз қарағайдың іздері» (1936) фильмі шықты, ол оның алғашқы түсті фильмі болды. Осы фильм үшін Уолтер Уэнгер оны аптасына 1000 доллар төлеп жалдады. Ол қиындыққа толы «Мен бір солдатты жақсы көрдім» (1936) фильмінде де жұмыс істеді, бірақ ол аяқталмады, сондай-ақ Мэй Уэсттің «Батысқа қарай, жас адам» (1936) фильмінде ойнады. Хатауэй Купермен бірге құлдыққа қарсы «Теңіз жандары» (1937) фильміне оралды, онда Джордж Рафт та басты рөлде ойнады. Рафт пен Генри Фондамен бірге ол «Солтүстіктің ұрпағы» (1938) фильмін түсірді. «Нағыз даңқ» (1939) фильмі Купермен бірге Филиппин аралдарында өткен «Бенгал лансерлері» фильмінің жалғасы болды. Осыдан кейін ол Paramount компаниясымен келіспей, Fox студиясына өтті.

20th Century Fox телеарнасы

Хэтэуэй 20th Century Fox киностудиясында жұмыс істеді, ол студияның ең ірі еркек жұлдызы Тайрон Пауэрді «Джонни Аполлон» (1940) және «Бригам Янг» (1940) фильмдерінде режиссерлік етті. Хэтэуэй Дэрил Занукпен жұмыс істегенді өте жақсы көретін, оны Америкадағы ең үздік режиссер деп есептейтін. Ол Занук ұсынған сценарийден ешқашан бас тартпағанын айтады. «Кейбір фильмдер жаман болды, әрине, бірақ көптеген жақсы фильмдер де болды», - деді ол. Ол Paramount киностудиясына Джон Уэйнмен «The Shepherd of the Hills» (1941) фильмін түсіру үшін оралды. Уолтер Уэнгер үшін ол тағы бір әрекет фильмін түсірді – «Күн бату» (1941). Фокс киностудиясына оралған соң, ол «Вест-Пойнттан он джентльмен» (1942), «Қытай қызы» (1942), «Қанат және дұға» (1944), «Индианадағы үй» (1944) және «Ноб-Хилл» (1945) фильмдерін түсірді. 1940 жылдары Хэтэуэй жартылай деректі фильмдер түсіре бастады, көбінесе фильм-нуар стилін қолданды. Олардың ішінде Нью-Йорк киносыншыларының шеңберінен «Үздік режиссер» сыйлығына ұсынылған «92-ші көшедегі үй» (1945), «Қараңғы бұрыш» (1946), «13 Rue Madeleine» (1947), «Өлімнің сүйісі» (1947) және «Түндік жаққа 777 нөміріне қоңырау шалыңыз» (1948) фильмдері бар. Хэтэуэй оқиғалы фильмдерге «Кемелерге дейін теңізге» (1949) фильмімен оралды. Ол Пауэрмен «Қара гүл» (1950) үшін қайта жұмыс істеді. Хэтэуэй қатерлі ісікке байланысты операция жасатып, кейін «Шөл түлкісі: Роммельдің тарихы» (1951) фильмін түсіру үшін оралды. Одан кейін «14 сағат» (1951) – өзін-өзі өлтіруге ниеттенген адам туралы фильм-нуар, Купермен бірге түсірілген әскери комедия «Енді сіз теңіздесіз» (1951), және Пауэрмен екі фильм: батыс жанрындағы «Раухайд» (1951) және «Дипломатиялық курьер» (1952) фильмдері шықты. Хэтэуэй «Ниагара» (1953) фильмін түсірді, бұл Мэрилин Монроның мансабындағы маңызды рөл болды, сондай-ақ Сьюзан Хейвард пен Роберт Митчеммен бірге «Ақ сиқыршы дәрігер» (1953) фильмін түсірді. Ол Купермен батыс жанрындағы «Зұлымдық бағы» (1954) фильмінде қайта жұмыс істеді, содан кейін «Принц Валиант» (1954) фильмін түсірді. «The Racers» (1955) фильмінен кейін, Зануктың сүйіктісі Белла Дарвимен бірге, Хэтэуэй Фокс киностудиясын тастап кетті.

Фокстан кейінгі мансап

Ол Ван Джонсонмен бірге екі триллер түсірді: "Шиенің түбінде" (1956) және "Бейкер көшесіне 23 қадам" (1956). Джон Уэйн оны өзінің компаниясы үшін "Жоғалған аңыз" (1957) фильмін түсіруге шақырды. "Фокс" студиясында ол "Тозақтан Техасқа" (1958) вестернін түсірді. Түсірілім барысында Денис Хоппер түсірілім алаңында өзін көркемдік тұрғыдан көрсетуге тырысты. Мүмкін, ол Джеймс Диннің "Бұл дүниеге сыймас" (1955) және "Жұңғар" (1956) фильмдеріндегі наразылық көзқарасының әсерінен, Хоппер Хатауэйді оның талаптарына бойын үйіргенге дейін, бір сахнаны 80-нен астам рет түсіруге мәжбүр етті. Түсірілім аяқталғаннан кейін Хатауэй жас актерге Голливудтағы мансабының аяқталғанын айтқан көрінеді. Кейін Хоппер жастығында Хатауэйді дұрыс бағаламағанын мойындады және оны "мен жұмыс істеген ең ұлы режиссер" деп атады, ол Хатауэймен "Кэти Эльдердің ұлдары" (1965) және "Шын батырлық" (1969) фильмдерінде қайта жұмыс істеді. Содан кейін Хатауэй "Қиын әйел" (1959) мелодрамасын және "Жеті ұры" (1960) триллерін түсірді. Ол Уэйнмен "Солтүстікке Аляскаға" (1960) комедиялық оқиғалық фильмінде қайта қатысты.

Кейінгі мансап

Хатауэй «Күнбатысты қалай жеңді» (1962) кинофильмінің үш режиссерінің бірі болды, фильмнің басым бөлігін, соның ішінде өзен, дала және пойыз тонау сахналарын режиссерлік етті. Ол «Маклинтокты» режиссерлік етуі тиіс еді, бірақ продюсерлер оның жалақы талабына келіспеді. Ол Испанияға барып, Уэйнмен қайтадан «Цирк әлемі» (1964) фильмінде жұмыс істеді. Уэйн Хатауэйден Джон Смитті Стив МакКейб рөліне бекітуін сұрады; 1959 жылдан 1963 жылға дейін Смит NBC телеарнасының «Ларами» сериалында ранчо иесі Слим Шерман рөлін ойнаған еді. Смиттің интернеттегі өмірбаянынша, Хатауэй Смитке деген жек көрінісін жасырмады және одан кейін Голливудта маңызды рөлдер алуына кедергі келтірді. «Цирк әлемі» кассада үлкен табыс әкелмеді, бірақ Уэйн мен Хатауэйдің келесі бірлескен жұмысы «Кети Эльдердің ұлдары» (1965) сәтті болды. «Невада Смит» (1966) да солай болды, бұл Стив Маккуиннің басты рөлде ойнаған уэстерн, ол Гаррольд Роббинстің «Келемшелер» романының шағын бөлімінен алынған. Ол Африкаға «Соңғы сафари» (1967) фильмін түсіру үшін сапар шекті, содан кейін Дин Мартин мен Роберт Митчеммен бірге «5 карталы покер» (1968) уэстернін жұмысын аяқтады. Фильм шамалы сәттілікке қол жеткізді, бірақ Хэл Б. Уоллис продюсерлік еткен «Нағыз қайраткерлік» (1969) кассада табысқа ие болды және Джон Уэйнге «Үздік актер» жүлдесін сыйлады. Ол Джордж Ситонның орнына «Аэропорт» (1970) фильмінің қысқы ашық сахналарын түсірді, онда Барт Ланкастер мен Дин Мартин ойнады. Ол Ситонға көмектесу үшін жасады, бірақ ешқандай төлем алмады. Хатауэй Ричард Бертонмен бірге «Роммельге шабуыл» (1971) соғыс фильмін түсірді, содан кейін Уоллис үшін тағы бір уэстерн – «Ату» (1971) фильмін жасады. Хатауэйдің 65-ші және соңғы фильмі «Hangup» (1974) – блэксплойтэйшн жанрындағы туынды болды. Ол сценарийді ұнатпағандықтан «Ростер Когберннен» бас тартты.

Өлім

Хатауэй 1985 жылдың 11 ақпанында Лос-Анджелестегі UCLA медициналық орталығында жүрек талмасынан туындаған асқынулар салдарынан 86 жасында қайтыс болды. Ол Калифорния штатының Калвер-Сити қаласындағы Holy Cross зиратында жерленген. Оның шығармашылық еңбектері Голливуд Даңқы аллеясындағы 1638 Vine Street мекенжайындағы жұлдызға ие болды.