Кіріспе

Доктринаның дамуы – Джон Генри Ньюман және оның ықпалында болған басқа да дінтанушылардың ғасырлар бойы католик дінінің түсіндірмесінің толығырақ және нақтырақ бола түсуін сипаттау үшін қолданған термині. Кейінгі доктриналық тұжырымдамалар ертерек тұжырымдамалармен үйлесімді болып табылады.

Алдын ала өнімдер

XVI ғасырда Эразм тарихи дәлелдерге сүйене отырып, кейбір маңызды мәселелерде діни ілімдердің дамуын айқын жеткізді, бұл оның пікірі дау тудырды: мысалы, папалық билік ("Мен Папаның жоғарылығына ешқашан күмәнданбағанмын, бірақ бұл билік Әулие Иеронимнің заманында мойындалған-жоқ па, менің күмәнім бар") және үштік және филиоке ("Біз (қазір) Киелі Рухты Әкеден де, Ұлдан да шыққан, нағыз Құдай деп атауға жүректейміз, ал ежелгілер мұндайға батыл бармады").

Ньюманның формуласы

Бұл термин Ньюменнің 1845 жылы жарық көрген «Христиандық ілімнің дамуы туралы эссе» кітабында енгізілді. Ол протестанттар қабылдамайтын әртүрлі католик доктриналарының (мысалы, Қасиетті Марияға деген құрмет немесе Тазарту орны) протестанттар қабылдаған доктриналарға (мысалы, Үштік немесе Мәсіхтің құдайлығы мен адамдығы) ұқсас даму тарихы бар екенін айтты. Оның ойынша, мұндай дамулар – бастапқыда ашылған шындықтың негізінде ақыл-ойдың жұмысының табиғи және пайдалы салдары, осы шындықтың алғашқыда айқын болмаған тұжырымдарын шығаруға бағытталған. Ньюменнің бұл ойлары Екінші Ватикан кеңесінің епископтарына зор әсер етті және олардың «сенушілердің зерделеуі мен зерттеуі арқылы берілген нәрселер мен сөздерді түсіну, құдайлық шындықтың толықтығына қарай үнемі дамиды» деген мәлімдемесінде көрініс тапты. Г.К. Честертон доктринаның дамуын былай сипаттады:

Догмалардың эволюциясынан ерекшеленуі

Догмалардың эволюциясы деп аталатын доктринаның дамуына қатысты тағы бір радикалды түсінік бар. Витализм, имманентизм және историцизм сияқты философиялық ағымдармен ұштасқан бұл көзқарас, Пьос X паптығы кезіндегі модернистік даудың негізінде жатты және "Pascendi dominici gregis" энцикликасында айыпталып, сотталды. Джордж Тиррелл және Альфред Лоизи сияқты модернист зиялылары кейде Ньюманның идеяларының өз ойларына әсер еткенін айтса да, олардың мақсаты Шіркеу доктринасының ежелгі тамырларын түсіну емес, заманның либералдық рухындағы өз идеяларына сәйкес оның мағынасын өзгерту болды.

Шығыс православие

Архиерей Олег Давыденков былай деп жазды: "Бұл теория Батыс христиандары үшін өте қолайлы, себебі ол Рим-католик шіркеуінің де, протестанттық тағылымдарының да кездейсоқ догматикалық жаңалықтарын ақтауды жеңілдетеді. Бір жағынан, бұл теория өте логикалық сияқты көрінеді, бірақ екінші жағынан – ол парадоксалды қорытындыларға алып келеді. Осы жағдайда, мысалы, елшілер заманындағы шіркеудің және тіпті қасиетті елшілердің өзінің Құдай туралы білімі, догматика курсын оқыған кез келген қазіргі христианнан кем екенін мойындауымызға тура келеді. Әрине, мұндай түсінікке келісу мүмкін емес". Дэниел Латтье кейбір көне Шығыс православиелік ойшылдар бұл тұжырымды толығымен қабылдамағандарын, ал Шығыс православиесі доктриналық дамудың бір формасына рұқсат бере алатынын, бірақ ол Батыс формаларына қарағанда шектеулі болатынын айтты.