Кіріспе

1235-1241 жылдар аралығында Киелі Рим империясының императрицасы, Англия королі III Эдуардтың қызы, Изабелла (1214 – 1 желтоқсан 1241) – Плантагенеттер әулетінен шыққан ағылшын ханшайымы. Ол 1235 жылдан өмірінің соңына дейін, император II Фредерикпен үшінші некесі арқылы Сицилия, Италия және Германия королевасы болды.

Туу және ерте жылдары

Изабелла 1214 жылы Англия королі Джон мен оның екінші әйелі Ангулемдік Изабелланың төртінші баласы және екінші қызы ретінде дүниеге келді. Оның нақты туған күні белгісіз, бірақ жыл Мэтью Пэрис ханшайым 21 жасында үйленгенін хабарлағандықтан есептелді. Изабелла туған кезде ата-анасының некесі бұзыла бастаған еді, сондықтан ханшайым көп уақытын анасымен өткізді. 1216 жылы король Джон қайтыс болғаннан кейін, Изабелла толыққанды анасының қамқорлығында қалды және 1220 жылға дейін, Ангулемдік Изабелла қайтадан үйленіп, ағылшын сарайын тастағанға дейін оныңмен бірге болды. Ханшайымды ерте жасынан бастап "тәрбиеші және үй ішінің жетекшісі" Маргарет Бисет тәрбиеледі, ол 1219 жылдан бастап қызметі үшін ағасы Генрих III-нің бұйрығымен "Герфорд виконтының қолынан" күніне бір пенни алды; ол Изабелланың үйінде қалды және он алты жыл өткен соң ханшайым үйленгенде онымен бірге Германияға сапарлады. Ханшайымның қалған қызметшілерінің (ас әзірлеуші, ат бақташы және т.б.) еңбекақысын да оның ағасы төледі, және оның бұйрығымен Изабелланың кейбір қызметшілері қызметтен шыққанда оларға жомарт зейнетақы тағайындалды. Изабелланың өмірінің алғашқы жылдары Глостер қамалында өтті. Кейіннен, ағасының билігінің алғашқы жылдарындағы қиындықтар аяқталғаннан кейін, ол алдымен Оксфордширдегі Вудсток сарайына, содан кейін Вестминстерге жеткізілді. Ханшайым отбасымен бірге Уинчестер, Марлборо, Нортгемптон, Йорк және басқа да патшалық резиденцияларды ара-тұра барып тұрды.

Жастық шақ

1220 немесе 1221 жылдың маусым айында Изабелланың үлкен әпкесі Иоанна Шотландия королі Александр II-ге келісіммен берілді. Егер Иоанна Михайлов күніне дейін (29 қыркүйек) Англияға қайта оралмаса, шотланд королі екі апта ішінде Изабеллаға үйленуге тиіс болды. Келесі он жылда Генрих III екі рет өз әпкесін (мүмкін, Изабелланы) үйлендіруге тырысты: біріншіден, 1225 жылы Германия королі Генрих (VII) (он жылдан кейін Изабелланың әкесі болды) және содан кейін Франция королі Людовик IX-қа үйлену туралы келіссөздер жүргізілді. Принцесса есейген сайын, жеке өмірге көбірек құштар болды. 1229 жылдың қараша айында ағасының рұқсатымен Марлборо қамалына кетті, ол оның тұрақты мекеніне айналды; сол кезде қамалдың жөндеу жұмысы аяқталып, король Генрих III қамалдың констебліне әпкесіне қалаған бөлмелерін таңдауға рұқсат беруді бұйырды. Аға мен қарындас арасындағы қарым-қатынас өте жылы болды, король бірнеше рет Изабелланы көріп тұрды: ол Изабеллаға қызмет ететін "қызыл Екатеринаның" үйлену тойында Марлбороға барды, сондай-ақ 1231 және 1232 жылдары Глостер қамалында әпкесіне қонаққа келді. 1232 жылдың 13 қарашасында Генрих III жеке тігіншісін әпкесіне жаңа киім жиынтығын жасауға жіберді. Сол жылы король Изабелламен бірге Рождествоны тойлады; ол өзінің дастарханынан үш ең жақсы тағамды жіберіп, көптеген сыйлықтар сыйлады, содан кейін бірнеше ай бойы ханшайымның жеке шіркеуін жабдықтауға қажетті заттарды жіберді. Изабелла мен оның қонақтарына Глостерден "екі-үш лайықты адам" қамтамасыз етті, ал король өз қарындасына тұрақты түрде шарап пен бұғы етін жіберіп тұрды, сондай-ақ Изабелланың пайдалануы үшін өзінің балық жеткізушісінің біреуін берді. Корольдің капелланы Уарин, Изабеллаға қызмет еткен, сондай-ақ король оны әпкесіне сыйлады. 1232 жылдың жазында Изабелла Марлборо қамалына қайта оралды.

Неке

1234 жылы Изабелла уединениеден шығып, Лондон мұнарасына қоныстанды. Қараша айында Риетидегі достық кездесуде екі рет жесір қалған Фредерик II, Рим императоры, Папа Григорий IX-тан Изабелланың қолын сұрауға кеңес алды, ал 1235 жылы ақпанда ол өз канцлері Пьетро делла Вигна бастаған король Генрих III-ке елшілік жіберді. Изабелла мен император Фредерик II-нің некесі Англия мен Киелі Рим империясының Францияға қарсы саяси одағын нығайту мақсатында жасалды. Үш күндік талқылаудан кейін король Генрих III некеге келісім берді; Изабелла мұнарадағы жатағынан Вестминстер сарайына жеткізілді, онда ол елшілермен кездесті, олар оны «императорлық келіндердің ең лайықтысы» деп жариялады, саусағына неке сақинасын кигізіп, оны императрица ретінде құрметпен қарсы алды. 1235 жылдың 22 ақпанында келісімге қол қойылды, оған сәйкес король Генрих III әпкесіне 30 000 маркалық қалыңдық берді (император Италияның солтүстігіндегі соғыстарын қаржыландыру үшін сұраған сома, екі жыл ішінде төленуге тиіс), сондай-ақ той сыйлығы ретінде оған барлық қажетті ыдыстар, зергерлік бұйымдар, жылқылар мен сәнді киімдерді, соңғы үлгідегі неміс модасы бойынша жасалған, сыйлады. Сондай-ақ, ханшайым императордан Сицилия патшайымы және Киелі Рим императрицасы ретінде оған тиіс жерлерді иелену құқығын беретін патенттік қағаз алды. 27 ақпанда екі тарап неке шартына қол қойды: ағылшын ханшайымының Киелі Рим императорымен некелесуі король Генрих III және қарапайым халық тарапынан қуанышпен қарсы алынды, бірақ соңғылары осы оқиғаға байланысты талап етілген үлкен «көмек» үшін қатты наразылық білдірді: король Изабелланың қалыңдығын төлеу үшін әр теріге екі марка күміс салық салуға мәжбүр болды. 1235 жылдың мамыр айының басында Кельн архиепискобы Генрих I және Брабант герцогы Генрих I қалыңдықты жаңа отанына жеткізу үшін Англияға келді; Изабелла 7 мамырда Лондоннан Эксетер епископы Уильям Бривердің қамқорлығымен аттанды. Ханшайымның ағалары оны Кентербериден Сандвичке дейін сүйемелдеді, одан Изабелла 11 мамырда кемеге отырып, төрт күннен кейін Антверпенге жетті. Изабелла Англиядан кетер алдында императордың елшілері король Генрих III-ке император ханшайыммен некелеспес бұрын қайтыс болса, оның ешқандай кедергісіз және толық қауіпсіз үйіне оралатынына ант берді. Жолда императордың жаулары, француз патшасымен одақтасып, Изабелланы ұрлап әкетуге тырысқандары туралы әңгіме тарады, бірақ император Фридрих II ұсынған күзет ханшайымды қорғай алды. 22 немесе 24 мамырда Изабелла Кельнге келді және Сент-Гереон провостының үйінде тұрды, онда ханшайым алты апта өткізуге тиіс болды, ал император өз ұлымен соғыста болды.

Императрица

Алты апта күткеннен кейін император Фридрих II өзінің келінін Вормсқа шақырды, онда олардың ресми үйлену тойы өтті және Изабелла Вормс соборында Майнц архиепискобы Зигфрид III қолдарынан тәж киді. Зерттеушілер осы екі оқиғаның күні туралы келіспейді: Элисон Вейр мен Мэри Энн Эверетт Грин оны 1235 жылдың 20 шілдесі деп көрсетеді; Кейт Норгейт, Ұлттық биография сөздігінде Изабелла туралы мақаланың авторы, 15 шілдеде болған жексенбі күні деп жазады, ал Джеймс Пантон екі күнді де мүмкін деп санайды. Той төрт күнге созылды, және, айтуынша, «төрт патша, он бір герцог, граф және маркграф, отыз немесе одан да аз прелат және кішігірім ақсүйектер» қатысты. 14 тамызда император Фридрих II империяның барлық өкілдерін шақырған жиын өткізді; олар жаңа императрицамен кездесіп, оған құттықтауларын білдірді. Изабелла (немесе күйеуінің кейбір поддандылары оны Елизавета деп атаған) өте қадірлі және әдемі әйел болған көрінеді. Фридрих жаңа әйеліне қатты қуанды, бірақ тойдан кейін Изабелланың ағылшын сүйіктілерін, екі жыныстан болғандарды, қуып шығып, тек оның күтімшісі Маргарет Бисе және бір қызметшісін қалдырып, оны Хагенауға көшірді, онда жұбайлар қыстың көп бөлігін өткізді. Бұрын Изабелламен келген ағылшын елшілігі өз отанына қайтып кетті; олар императордан өздерінің патшасына сыйлықтар әкелді, олардың арасында үш тірі барс болды – бұл ағылшын патшасының гербінде бейнеленген жануарлар. Тойдан кейін көп ұзамай император Фридрих II кете алмай, әйелін ұлы Конрадтың қамқорлығына қалдырды. 1236 жылдың басында Изабелла күйеуімен Равеннаға сапарлады; императорлық жұбай жылдың бір бөлігін Италияда өткізді, содан кейін Германияға оралды. Үйленгеннен кейін Изабелла ағасы Генрих III-пен байланысын сақтап, үнемі хат алмасып, қатаң этикет шектеулеріне қарамастан, жылы қарым-қатынас жасады. Императордың өзі ағылшын патшасымен жылы хат алмасып отырды, бірақ оның әйелі туралы аталған хаттарда тек саяси мәселелерге қатысты және сирек кездеседі. Шілде айында император Фридрих II әскери жорыққа дайындалып, әйелін Германияда шамамен бір жылға қалдыруға мәжбүр болды. Михаил күні император Фридрих II Ломбардияға оралды, ол әйелін шақырып, онымен қысты өткізді. 1238 жылдың қыркүйегінде император әйелін Андрияға жіберді, онда Изабелла желтоқсанға дейін болды, содан кейін Палермо архиепискобы оны Ломбардияға қайтарды. 1239 жылдың басында Изабелла күйеуі Падуада болғанда Новента Падованада біраз уақыт өткізді; 1240 жылдың ақпанында ол оңтүстік Италияға оралды, онда император көп ұзамай келді. Император Фридрих II, көрінеді, әйеліне құрметпен қарап, оны жақсы көретін, бірақ өте ерекше тәсілмен: оның қауіпсіздігіне қамқорлық жасап, оны сән-салтанат пен зәулімдікке орап, бірақ оны өзінен алыс ұстап, Арабиядан келген әйелдерден тұратын «харемінде» ұстады; сонымен қатар, Джеймс Пантонның жазуынша, император әйелге өзінің айналасындағы қара евнуктерден басқа ешбір ер адаммен қарым-қатынас жасауға тыйым салған. Изабелланың ағасы Генрих III әпкесіне «тажына киюге» немесе қоғамдық жиындарда императрица ретінде көрінуге ешқашан рұқсат берілмейтініне шағымданды. 1241 жылы оның екінші ағасы, Корнуоллдық Ричард, Киелі жерден қайтып келе жатқанда Фридрихтің келуіне барды, тек «бірнеше күннен кейін» императордың рұқсатымен және өз еркімен әпкесінің палатасына кіре алды. Фридрих Изабелланың ағасымен сарайда кездесуіне рұқсат бермеді. 1241 жылы Неапольдің жанындағы Фоггияда бала туғанда қайтыс болды. Элисон Вейр Изабелланың қайтысын 1-6 желтоқсан аралығында деп көрсетеді. Кейт Норгейт пен Мэри Энн Эверетт Грин оның 1 желтоқсанда қайтыс болғанын айтады. Фридрих II әйелі қайтыс болған кезде Фаенцада болды, ал Изабелланың соңғы сөздері күйеуінен ағасы Генрих III патшамен достық қарым-қатынасты сақтауын өтіну болды. Изабелла Баридің жанындағы Андрия соборында Фридриктің бұрынғы әйелі, Иерусалим королевасы Изабелла II-нің қасына толық құрметпен жерленді. Патша Генрих III әпкесінің қайтысынан қатты қайғырып, шоққа ұшырады. Ол өзінің қайыршысына «кейінгі императрицамыздың жаны үшін» Оксфорд пен Оспрингке 200 фунт стерлингтен астам садақа беруге бұйрық берді; Лондон мен Виндзорда да сомасы бірдей таратылды. Мэтью Пэрис Изабелланың өлімін жоқтап, оны «Англияның даңқы мен үміті» деп атады.