Кіріспе

Дибба (دِبَّا) – Оман мен Біріккен Араб Әмірліктеріндегі, Арабия түбегінің шығыс бөлігінің солтүстік ұшындағы жағалау аймағы.

Тарих

Солтүстік Әмірліктердің шығыс жағалауындағы бұл үлкен табиғи порты мыңдаған жылдар бойы теңіз саудасы мен қоныстанудың маңызды ортасы болды. Жақында ғана жүргізілген қазба жұмыстары қаланың темір дәуірі мен исламға дейінгі кезеңнің соңында транзиттік сауда орталығы ретіндегі маңыздылығын көрсетеді. 2004 жылы кездейсоқ табылған ұжымдық қабір қазіргі қала аумағындағы қазбаларға жол ашты, нәтижесінде көптеген қабаттары бар үлкен қонысқа қатысты мәліметтер, сондай-ақ сауда тауарлары, битум, керамика, шыны және монеталар табылды. Табылған үш мыс қорытпасынан жасалған тетрадрахма, сонымен қатар керамикалық бұйымдар, осы орынды эллинистік кезеңмен байланыстырады, бұл оның исламға дейінгі ірі қалалар Млейха мен Эд Дурмен байланысын көрсетеді. Рим амфоралары, керамика және шыны осы жерде тұрудың ғана емес, сонымен қатар белсенді аймақтық сауданың да жалғасқандығын көрсетеді. Ибн Хабибтің сөзіне сүйенсек, "Синд, Үндістан, Қытай, Шығыс және Батыс елдерінен келген саудагерлер осы жерге келіп сауда жасаған".

Дибба шайқасы

Ислам пайғамбары Мұхаммедтің қайтысынан кейін көп ұзамай Диббада көтеріліс шықты, және Тадж иесі Лакит бин Малик Ду бастаған Азд тайпасы исламды қабылдаудан бас тартты. Бір дерек бойынша Лакит халифа Әбу Бәкірдің елшісімен салыстырмалы түрде шағын шайқаста қаза тапты, ал басқа деректер, соның ішінде әл-Табари, Ридда соғыстарының ең ірі шайқасы – Дибба шайқасында кем дегенде 10 000 көтерілісшінің қаза болғанын айтады. Диббаның артындағы жазықта жергілікті дәстүрге сәйкес, Диббадағы діннен тайғандардың бейіттері сақталған үлкен зират бар. Осыдан кейін Оңтүстік-Шығыс Арабия аймағы дерлік толығымен мұсылман болып кетті. Аббасид халифасы әл-Мутадид (870-892 жылдары) тұсында Оманды жаулап алу кезінде Ирак пен Бахрейннің Аббасид әкімі Мұхаммед ибн Нур басқарған әскерлер Диббада ірі шайқас өткізді. 1900 жылдары Дибба жері үшін талас-тартыстар болды.

Геология

Дибба ақаулығы белсенді ақаулық, яғни ол геологиялық жақында болған кезеңде орын ауыстыруға немесе сейсмикалық белсенділікке ұшыраған және БАӘ арқылы өтетін екі ақаулықтың бірі. Бұл ақаулық солтүстіктен Оманға өтіп, Арабия түбегінің ортасына қарай оңтүстікке қарай созылады. Gulf News басылымы Дибба тұрғындары 2003 және 2004 жылдары кемінде 150 жер сілкінісін сезінгенін, бұл аймақта үлкен жер сілкінісі болуы мүмкін екенін көрсетеді деп хабарлады. Дибба 2005 жылғы Кешм жер сілкінісін де сезінді. Мезозой және кайнозойдың аккрециялық кенесі батыс жағынан оң жақты жылжуға ұшыраған Зендан ақаулығы – Оман сызығы арқылы үзіліске ұшырайды. Трансформацияның батысында Иранның оңтүстігіндегі Загрос таулары, Мусандам түбегі, Оман таулары, Арабия платформасы және Дибба ақаулығы орналасқан. Дибба ақаулығы Оман тауларындағы офиолиттерді Мусандам түбегіндегі мезозой карбонаттарынан бөліп тұрады. 2009 жылдың 31 наурызында Gulfnews БАӘ Ұлттық метеорология және сейсмология орталығының (NCMS) Рихтер шкаласы бойынша 2,9 және 3,5 балдық екі жер сілкінісін тіркегенін хабарлады. Бұл жер сілкінісі Аден шығанағы мен Диббаның солтүстігінде сағат 6:21-де және 9:35-те болды. Жер сілкінісі солтүстік эмирліктердің кейбір аймақтарында жеңіл сезілді.

Теңіз тіршілігі

2008 жылы балдырлардың гүлуі Дибба маңындағы теңізге әсер етті және бірнеше жоғары санаттағы курорттар орналасқан "Аққа" және Аль-Факит туристік аймақтарына жетті. Дибба теңіз қорғалатын аймағындағы кораллдардың 95% жойылды және балық популяциясы ең төменгі шегіне дейін азайды. Эмират су спорты федерациясымен (EDA) жұмыс істейтін теңіз биологы Рита Бенто бір сағаттық су астына түсу кезінде бұрын жүздеген балықтар көрінетін аймақта тек үш балықты ғана көргенін айтты.

Климат

Дибба Кёппен климаттық жіктелімі бойынша тропикалық және субтропикалық шөлді климат аймағында орналасқан. Ең жылы ай – шілде, орташа температурасы 33,8 °C (92,8 °F). Ең суық ай – қаңтар, орташа температурасы 19,2 °C (66,6 °F).

Табиғи апаттар

2007 жылдың маусым айында Дибба Гону циклонының салдарынан зардап шекті, нәтижесінде ғимараттар мен үйлерге қиратулар келді.

Археология

Көне заманғы кең аумақты қоныстанудың куәліктері бар, Дибба Оман теңіз жағалауындағы халықаралық сауда орталығы болған, оған Үндістан мен Қытайдан Араб теңізі арқылы келіп сауда жасаған саудагерлер жиі тоқтаған. Үндістан және Қытай саудагерлерінің қызметі Диббада және қытай деректерінде де кездеседі.

Қалалар

Дибба әл-Фуджайра – шығыс жағалаудағы Фуджайраның ең ірі қалаларының бірі. Онда таулар мен теңіз жағалауы арасында орналасқан бірнеше шағын ауылдар бар. Қыс айларында Әмірліктердің түкпір-түкпірінен адамдар Диббаға тауларда кемпинг жасау үшін келеді, ал жазда су спортымен айналысып, құмды жағажайлардың ләззатын көреді. Диббадағы жағажайлар БАӘ-нің ең үздік жағажайларының қатарында саналады және көптеген сәнді қонақүйлерге ие. Дибба әл-Хисн шығысынан Оман шығанағымен, солтүстігінен Дибба әл-Баямен, оңтүстігінен Дибба әл-Фуджайрамен шектеседі. Бұл қала басқа "Диббалардың" арасында ең кішісі болып табылады және көбінесе балық базары мен қамалымен танымал, осы қамалдың атымен қала аталған. Халық тығыздығы басқа қалаларға қарағанда жоғары. Дибба әл-Хисн мен Дибба әл-Бая арасында жер дауы болған, ол 1990 жылдары шешілген. Дибба әл-Хисн – португалдықтар Иберия одағы кезінде қаланың айналасына бекініс және қабырға салған жер деп есептеледі. Дибба әл-Бая – үш "Диббаның" ең солтүстігінде орналасқан және Мусандам түбегіне қақпа ретінде қызмет етеді.

Танымал мәдениетте

"Диббаға барамыз, жаздың қалай екенін көреміз" деген мақал БАӘ және Оманда кең таралған. Бұл сөз бір нәрсені сынап көруге немесе фактінің рас екенін анықтауға қолданылады, себебі Диббаның жазда БАӘ-нің басқа аймақтарына қарағанда ауа райы салқын болады деп есептеледі.