Кіріспе
Арабия түбегіндегі Йемен мен Африка мүйізіндегі Джибути арасындағы Баб-әл-Мандеб (арабша: باب المندب, ), Қайғы қақпасы немесе Жаз қақпасы деп аталатын бұл тұйық, Йемен мен Джибути және Эритрея арасында орналасқан. Ол Қызыл теңізді Аден шығанағымен, ал одан әрі Үнді мұхитымен байланыстырады.
The Bab el Mandeb (Arabic: باب المندب, , ), the Gate of Grief or the Gate of Tears, is a strait between Yemen on the Arabian Peninsula and Djibouti and Eritrea in the Horn of Africa. It connects the Red Sea to the Gulf of Aden and by extension the Indian Ocean.
Атауы
Бұл бұғаз өзінің қауіпті теңіз жолынан немесе араб аңызы бойынша, Арабия түбегін Африка мүйізінен бөліп тұрған жер сілкінісі салдарынан суға батып кеткен көптеген адамдардың санынан атын алған. "Баб ел Мандеб" аталымында "Баб" сөзі "қақпа" мағынасын берсе, "Мандеб" сөзі "зар жылау" немесе "қасірет" дегенді білдіреді.
География
Рас-Менхелиден Яманда, Рас-Сиянға дейін Джибутиде арақашықтығы шамамен … км. Перим аралы боғазды екі арнаға бөледі: шығыс арнасы Баб Искандер (Александр боғазы) деп аталады, ал батыс арнасы немесе Дакт эль Майунның ені … м, тереңдігі … м. Джибути жағалауының жанында "Жеті бауырлас" деп аталатын кіші аралдар тобы орналасқан. Шығыс арнада ішкі беттік ағыс байқалады, ал батыс арнада күшті сыртқы ағыс бар. Боғаздың тар ені кемелерді көршілес мемлекеттердің аумақтық теңізінен өтуге мәжбүр етеді. Бірақ Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясының 37-бабына сәйкес, Баб-эль-Мандебке транзиттен өтудің құқықтық принципі қолданылады, Эритрея (басқа жағалау елдерінен өзгеше) конвенцияға қатысушы ел емес болса да. Әлемдік энергетикалық қауіпсіздік үшін маңызды, кеңінен қолданылатын теңіз жолдарындағы тар арналар – осы шүзбелік нүктелер. Баб-эль-Мандеб бұғазының ең тар жері … м енді, бұл танкерлердің қозғалысын кіретін және шығатын бағыттағы екі 2 мильдік арнамен шектейді. 2014 жылға қарай Еуропа, АҚШ және Азияға бағытталған шикі мұнай, конденсат және тазартылған мұнай өнімдерінің көлемі күніне 5,1 миллион баррельге жетті, ал 2018 жылға қарай бұл көрсеткіш шамамен 6,2 миллион баррельге дейін өсті. 2017 жылы Баб-эль-Мандеб бұғазы арқылы өткен мұнай ағыны жалпы теңіз арқылы тасымалданған мұнайдың (шикі мұнай және тазартылған мұнай өнімдері) шамамен 9%-ын құрады. Күнделікті 3,6 миллион баррель мұнай Еуропаға қарай солтүстікке ағып кетсе, ал 2,6 миллион баррель кері бағытта, негізінен Сингапур, Қытай және Үндістан сияқты Азия нарықтарына бағытталды. Соңғы 100 000 жыл ішінде эвстатикалық теңіз деңгейінің өзгеруі боғаздардың кезекпен ашылуына және жабылуына себеп болды. Соңғы зерттеулерге сәйкес, Баб-эль-Мандеб бұғазы қазіргі заманғы адамдардың алғашқы қоныстануына куә болған. Сол кезде мұхит деңгейі төмен болған, боғаздың өзі тар немесе құрғақ болған, бұл Азияның оңтүстік жағалауынан бірнеше толқындарда көшіп-қонуға мүмкіндік берген. Эфиопиялық православиелік Тевахедо шіркеуінің дәстүріне сәйкес, Баб-эль-Мандеб бұғазы семит тілінде сөйлейтін геиз тілінің Африкаға алғашқы қоныстануына куә болды, бұл шамамен б.з.б. … – б.з.б. … жылдары, шамамен Яков пайғамбармен бір уақытта болған. Ақсум патшалығы Африка мүйізіндегі маңызды аймақтық держава болды. Ол Исламның пайда болуынан аз уақыт бұрын Химяриттік патшалықты жаулап алып, билігін теңіз арқылы кеңейтті. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы 1799 жылы өзінің Үнді империясы үшін Перим аралын біржақты түрде басып алды. Ұлыбритания үкіметі 1857 жылы оның иелігін бекітіп, 1861 жылы Қызыл теңізді және Суэц каналы арқылы өтетін сауда жолдарын бақылау үшін мұнда маяк тұрғызды. Британдықтардың қатысуы 1967 жылға дейін жалғасты, содан кейін арал Оңтүстік Йемен Халық Республикасының құрамына кірді. Аралды тапсыру алдында Ұлыбритания үкіметі Біріккен Ұлттар Ұйымына аралды халықаралық статусы бар деп жариялау туралы ұсыныс жасады, бұл Баб-эль-Мандебтегі қауіпсіз өтуді және теңіз жүзуін қамтамасыз етуге бағытталған, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. 2008 жылы Тарек бин Ладенге тиесілі компания Йемен мен Джибутиді байланыстыратын "Қоңырлар көпірі" деп аталатын көпір салу жоспарын жариялады. "Middle East Development LLC" компаниясы Қызыл теңізден өтетін және әлемдегі ең ұзын аспалы көпір болатын көпір салу туралы хабарлама жасады. Жоба Даниядан шыққан COWI инженерлік компаниясына және Dissing+Weitling сәулет студиясына тапсырылды. 2010 жылы жобаның 1-ші кезеңі кейінге шегерілгені туралы хабарланды, алайда 2016 жылдың ортасына дейін жоба туралы ешқандай ақпарат болған жоқ.
Субөңір
Баб-эль-Мандеб сондай-ақ Араб мемлекеттері лигасының құрамдық бөлігі болып табылады, оған Джибути, Йемен және Эритрея кіреді.
Демография
Баб-эль-Мандеб: Аумақ (км²) 2016 жылғы халық саны (шамамен) Халық тығыздығы (км²-ға) Астана ЖІӨ (ТҚЖ) $ млн USD ЖІӨ (ТҚЖ) $ USD Йемен 527,829 27,392,779 51.9 Сана $58,202 $2,249 Эритрея 117,600 6,380,803 54.3 Асмара $9.121 $1,314 Джибути 23,200 846,687 36.5 Джибути қаласы $3.327 $3,351 Барлығы 668,629 34,620,269 51.8 / км² Әртүрлі $70,650 $1,841