Кіріспе

Иран мен Пәкістанның жартылай шөлді жағалау аймағы, Пәкістан мен Иранның жағалау жолағы.

Макран (مكران), кейбір дереккөздерде Мекран және Мокран деп те аталады, – Белуджистанның оңтүстік жағалау аймағы. Бұл – Пәкістан мен Ирандағы Белуджистан провинциясында, Оман шығанағының жағалауында орналасқан жартылай шөлді жағалау жолағы. Ол батысқа қарай Сонмиани шығанағынан басталып, шығыстағы Карачидің солтүстік-батысына дейін, сондай-ақ қазіргі Иранның Систан және Белучестан провинциясының оңтүстік бөлігіндегі Башкардия/Башгерд аймағының шетіне дейін созылады. Осылайша, Макран қазіргі Пәкістан мен Иран арасындағы саяси шекарамен бөлінген.

Этимология

Белуджистанның оңтүстік бөлігі Пакистан тарапында Кеч Макран, ал Иран тарапында Макран деп аталады, бұл сонымен қатар бұрынғы Иран провинциясының да атауы. Бұл аймақ Ахеменид дәуіріндегі Мака сатрапиясымен сәйкес келеді. Маганмен сауда байланысы бар шумерлер Макранмен байланыстырылады. Варахамихираның "Брихат Самхита" еңбегінде Макара тайпасының Үндістанның батысындағы жерлерде қоныстанғандығы айтылады. Арриан жағалау аймақтарының тұрғындары үшін "Ихтиофаги" (Ежелгі грек тілінде "балық жеушілер") терминін қолданды, содан кейін Макраның қазіргі парсы тіліндегі "махи хоран" ("балық жеушілер") сөзінен шыққандығы болжанып жүр.

Алғашқы қоныстар

Кеч өзенінің бойындағы Оңтүстік-Батыс Пәкістандағы Кеч Макран аймағында адамдар б.з.д. 5 мыңжылдықта қоныстанған. Мири Калат орнын 1987 жылдан 2007 жылға дейін француз және пакистандық археологтар зерттеді. Кейіннен, Түрбат қаласының жанындағы Шахи Тумп орны да зерттелді. Б.з.д. 4000 жылға дейін ірі, массивті төртбұрышты тас ғимараттар салынған. Археологтар тұрғындар қолданған балғалар, өңделген тастар және сүйек құралдарды тапты, бірақ әлі керамика қолданылмаған. Осы I кезеңде Кеч өзені аңғарының тұрғындары бидай, арпа және бұршақ егістірген. Олар мүйізді мал, ешкі және қойларды үйреткен. Сонымен қатар, Оман теңізінен балық аулаған. II кезеңде массивті сәулеттік құрылыстарды салу жалғасты, төртбұрышты тас кешен салынды. Кейіннен, осы тас ғимараттардың үстіне саз кірпіштен салынған құрылыстар да пайда болды. Мири Калатта Урук мәдениетінің керамикасымен байланысты заттар да табылды. Б.з.д. 4000 жылға дейінгі Балакот орны, Макранда орналасқан, археологтар тарапынан зерттелді.

Ежелгі заман

Селевкидтер-Маури соғысында Маури империясы гректерге қарсы жеңіске жеткеннен кейін, Балучистан ежелгі Үндістанның Чандрагупта Маурияның билігіне көшті. Чандрагупта мен Селевк 304 жылға дейін бейбіт келісімге келді. Селевк I Никатор сатрапияларды, оның ішінде Балучистанды да, кеңейіп келе жатқан Маури империясына өткізді. Осы одақ Чандрагупта Маурияның Селевкид империясының қағидасымен некелесуі арқылы бекітілді. Бұл шарт екі тарапқа да тиімді болып шықты. Селевкидтер мен Маури империясы арасындағы шекара келесі буындарда да тұрақты болды, ал достық дипломатиялық қатынастар елші Мегастенес және Чандрагуптаның немересі Ашоканың батысқа жіберген елшілері арқылы көрсетілді.

Ерте орта ғасырлар

Хинду Сева әулеті 7-ші ғасырға дейін Белуджистанның көп бөлігін биледі. Сиби ауданы Кветта ауданынан бөлініп шықты және әлі күнге дейін Хинду Сева әулетінің патшайымы Рани Севидің есімімен аталады. 635 немесе 636 жылы Синдтің индус брахман әулеті Белуджистанның бір бөлігін бақылады.

Мәхмұд Ғазниге балучтардың шабуылы

Балух шабуылдары Газнидің Махмуд елшісін Таббас пен Хабис арасында қарақылдады. Жауап ретінде, оның ұлы Масуд оларды соңғы жерде – Карман тауларының етегінде, шөлдің шетінде жеңді.

Қазіргі заман

15 ғасырдан бастап аймақ Ринд, Буледай және Гичкилер билігінде болды. Сұлтандық британдық отаршылдық дәуірінде Макран жағалауын сақтап келді, бірақ соңында сұлтанның қолында тек Ғвадар қаласы қалды.

Макаран князьдік мемлекеті

Пәкістан тәуелсіздік алғаннан кейін, Мақран Гвадар аймағын қоспағанда, Белуджистан провинциясының құрамына аудан ретінде кірді. 1947 жылға дейін Мақран Британдық Үндістанмен одақтас, автономды княздық мемлекет болды, содан кейін Пәкістанға автономды княздық мемлекет ретінде қосылды. 1955 жылы ол таратылды. Ол қазіргі Пәкістанның оңтүстік-батыс бөлігінде орналасқан, қазір Гвадар, Кеч және Панджур аудандарының бір бөлігін құрайды. Мемлекетке 1958 жылға дейін Оман билігінде болған Оман Гвадарының анклавы кірмеді. Мақран мемлекетіне раджпут тегінен шыққан Гички навабтары билік етті. Олардың атасы Джагат Сингх 17 ғасырда Раджпутанадан көшіп келіп, мұсылман дініне өткен. Гичкилер қазір өздерін белуждардың бірі санайды. 1958 жылы Гвадар анклавы Мақран ауданының бір бөлігі ретінде Пәкістанның басқаруына берілді. Аймақтың барлық бөлігі жылдар бойына жаңа, кішігірім аудандарға бөлінді.

География

Жағалаудағы тар жазық бірнеше тау тізбектеріне қарай жылдам көтеріледі. Жағалаудың шамамен бөлігі Пакистанда орналасқан. Климаты құрғақ, жауын-шашын аз. Макран азат тұрғындармен сирек қоныстанған, халқының көп бөлігі Чабахар, Гватар, Живани, Джаск, Сирик, Гвадар (Гватармен шатастырмаңыз), Пасни, Ормара және көптеген кішкентай балықшы ауылдары сияқты шағын портерде шоғырланған. Макран жағалауында Пасниге жақын Астола аралы бар, сондай-ақ бірнеше кішкентай аралшалар да кездеседі. Жағалау сызығын шығыс лагуналық және батыс бұхталық жағалау сызығына бөлуге болады. Басты лагуналар – Миани Хор және Каламат Хор. Бұхталық жағалаудың басты бұхталары – Гвадар және Гватар бұхталары. Соңғы бұхтада кең мангр орман мен жоғалу қаупі төніп тұрған тасбақалардың көктемдеу орындары орналасқан. Мирани тоғаны Гвадар қаласын суаруға, су тасқынынан сақтауға және сумен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.