Кіріспе

Оңтүстік Балтық теңізі жағалауындағы ерте ортағасырлық сауда орталығы

Трусо – скандинавтар құрған викинг дәуірінің сауда порты (эмпориум), Висла өзенінің Ногат дельтасының жағасында, қазіргі Дружно көліне жақын шығанақта орналасқан. Бұл жер Висла лагунасына құйылатын терең емес, тұзды сулы аймақ еді. Бұл үлкен лагуна Гданьск шығанағынан Висла тоғаны арқылы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауында бөлініп жатыр. 9 ғасырда Гедбидің саудагері Вулфстан ағылшын королі Ұлы Альфредтің тапсырмасымен Трусоға сапар шегіп, Амбер жолының маңызды нүктесіндегі осы орын туралы жазба қалдырды. Бұл орын Орта және Оңтүстік Еуропадан келген саудагерлерді қызықтырды, олар өз кезегінде Жерорта теңізі мен Таяу Шығыс нарықтарын бағалы тауармен – янтарьмен қамтамасыз етті. Вулфстанның 890 жыл шамасында Прузз халқының жеріндегі Трусо қаласына жасаған сапары туралы баяны Ұлы Альфредтің Орозийдің "Тарихтары" аудармасына енгізілген. Сонымен қатар, Вулфстан Трусоның Эстмирге жақын екенін айтқан (ол Висла лагунасының ежелгі пруссиялық Айстинмари және литвалық Аистмаресінің түсіндірмесі). Мария Гимбутас айтқандай, "қаланың аты Балтық теңізі аймағында тарихи тұрғыдан ең ерте белгілі атау".

Тарих

Трюсо Шығыс Еуропаның сауда жолдарындағы маңызды орталық болды, ол Швециядағы Биркадан Готланд аралындағы Висби арқылы Балтық теңізінің оңтүстік жағалауына, 13 ғасырда Ханзалық Эльбинг қаласының құрылған жеріне дейін созылды. Одан әрі сауда Алп тауларындағы Карнунтумға дейін жалғасқан, Амбер жолымен оңтүстікке қарай бағытталды. Бұл ежелгі жолдар оңтүстік-батыс және оңтүстік-шығысқа қарай Қара теңізге, содан кейін Солтүстік Африка мен Таяу Шығысқа жетті. Гимбутас ескі Пруссия үшін Трузоның Солтүстік-Батыс Германиядағы Хайтабу немесе Помераниядағы славян Винетасы сияқты орталық рөл атқарғанын атап көрсеткен. 890 жылы Хедбидің Вулфстан патшасы Ұлы Альфредтің бұйрығымен Хедбиден Трузоға жеті күндік сапарға шықты. Ол кемемен жүзіп өткен жерлер мен жағалауларды тіркеді. Венодланд оның оң жағында, ал Лэнгланд, Лейланд, Фальстер және Скони – оның сол жағында болды, бәрі Данияның билігіндегі жерлер. Вулфстан былай деді: «Сол жақта Бургундиялықтардың жері болды, олардың өз патшалары бар еді. Бургундиялықтардың жерінен кейін сол жақта ежелгі заманнан бері Блекинги, Меор, Эуланд және Готланд деп аталатын жерлер болды, олардың барлығы Sweons-қа бағынды. Висла сағасына дейін Венодланд (Вендтер жері) біздің оң жағымызда созылып жатты». Тарихшылар бұл экспедицияның мақсаты туралы әлі де пікір таластырып жүр. Альфред патшаға Англияның көп бөлігін басып алған даниялық және норвегиялық викингтерге қарсы тұру үшін одақтастар қажет болды. Алайда, бұл сапардың себебі күмәнді, өйткені Трузо сол кезде тек сауда орталығы болған, ал Батыс Саксонияның билеушісі Альфред Ұлы континенттік саксондықтармен және франктармен тығыз байланыста болды. 1897 жылғы пруссиялық археологиялық жаңалықтар мен 1920 жылдары басталған қазбаларға сүйене отырып, археологтар Трузоны Эльбинг маңында (1945 жылдан бастап Янов Поморски, Эльблонг маңында) анықтады. 7-12 ғасырларға жататын артефакттар Эльбинг мұражайында, қазіргі Эльблонг мұражайында сақталған. 1980 жылдары поляк археологы Марек Ягодзинский қазба жұмыстарын жаңартты және 1000 жыл шамасында өртенген 20 гектарлық аумақты тазартты. Бұл қоныстар мен артефакттарға скандинавиялық ықпал айқын байқалады, бұл викингтердің Курландия мен Ливландияға қоныстануын растайды. 8 ғасырда Солтүстік германдық топтардың алғашқы шабуылдары болды, олар Лиепая маңындағы Гробин/Зеебург елді мекенінің құрылуына әкелді. Бремдік архиепископы Римберт 9 ғасырда Швея патшасы Олаф басқаратын топтың көшіп келуін тіркеген. Матеуш Богоцкийнің сөзіне сүйенсек, «қазіргі таңда Трузоның Вулфстан сипаттаған Трузо екендігіне ешқандай күмән жоқ».

Археология және этнология институтындағы Польша Ғылым академиясының маманы Матеуш Богоцкий «Викинг дәуіріндегі Янов-Поморскидегі (Трузо) монеталық табыстар және пруссиялық құбылыс» атты кітабында Трузоның сауда порты ретіндегі аяқталуын, Пиаст тегінен шыққан күшті саяси күштің қаланы басып алуға және жоюға тырысқанын айтады.