Кіріспе

Британдық зергер Джеймс Тасси (1735–1799) – шотландтық әшекей тас шебері және модельдеуші. Ол Британияның бай және танымал адамдарының профильдерін бейнелейтін миниатюралық медальондардың ерекше стилімен, сондай-ақ коллекционерлерге сату үшін оюлы әшекей тастардан жасалған көптеген "Тасси көшірмелерімен" есте қалды.

Өмір

Ол Глазгодағы Полоксауста қарапайым отбасында дүниеге келген. Алғашқы жылдары тас қалаушы болып жұмыс істеді, бірақ Роберт Фулис пен Эндрю Фулис Гласгоуда жинаған суреттер жинағын көрген соң, ол Гласгоуға көшіп, Фулис ағайындыларының ашқан академиясында оқыды және мектептің ең көрнекті шәкірттерінің бірі болды. Кейін ол тапсырыс іздеу үшін Дублинге сапар шекті, онда Генри Куинмен танысты, ол әуесқой ретінде түрлі түсті пасталармен ежелгі гравировкаланған асыл тастарды жасаумен тәжірибе жасап жатқан еді. Куин оны көмекші ретінде жұмысқа алды, бірге олар асыл тастар мен медальондар жасауға өте қолайлы, қатты және әдемі текстуралы эмальді ойлап тапты. Куин оның бағын Лондон қаласында сынауға ынталанды, ол да 1766 жылы сонда барып, өзін таныстыруға тырысты. Басында жол табу қиын болды. Бірақ ол үлкен қамқорлықпен және дәлдікпен тұрақты түрде жұмыс істеді, өте нашар немесе кемшілігі бар асыл тастарының барлық көшірмелерін жойды. Бірте-бірте оның туындыларының сұлулығы мен көркемдік ерекшелігі белгілі болды. Ол Ресей императрицасынан шамамен 15 000 данадан тұратын жинаққа тапсырыс алды. Еуропадағы ең бай коллекциялар зерттеу және көшіру мақсатымен оған ашылды, ал оның көшірмелерін алаяқ саудагерлер түпнұсқа асыл тастар деп жиі сатты. Ол 1769 жылдан 1791 жылға дейін Корольдік академияда көрмеге қатысты. 1775 жылы ол өзінің еңбектерінің алғашқы каталогын жариялады, онда 2856 экспонат туралы егжей-тегжейлі мәлімет берілген. 1791 жылы оған Дэвид Аллан салған суреттерімен, Рудольф Эрих Распе ағылшын және француз тілдерінде жазған, шамамен 16 000 дананы қамтитын екі томдық үлкен каталог қосылды. Бұл қолмен жазылған каталог, "Еуропаның ең танымал коллекцияларынан алынған ежелгі және заманауи гравировкаланған асыл тастар, камеолар мен интальондардың толық сипаттамалық каталогы; түрлі түсті пасталарға, ақ эмальға және күкіртке құйылған" деп аталады және кеңінен қолжетімді. Алайда, әсерленген асыл тастардың толық жинағы тек Тассидің Эдинбургтегі үйінде, Лондонның Виктория және Альберт мұражайында және Санкт-Петербургтегі Эрмитаж мұражайында ғана сақталған. Тасси Екатерина II-ге жасаған әсерлерді 1781 және 1781 жылдар аралығында төрт партиямен жіберді. Ежелгі асыл тастардан жасаған әсерлерінен өзге, Тасси замандастарының көптеген ірі профильді медальон портреттерін жасады, және олар оның ең түпнұсқа және көркемдік туындылары болып табылады. Олар тірі кезде немесе тірі кезде салынған суреттерден балауызбен жасалды, ал мұндай мүмкіндік болмаған жағдайда басқа сенімді көздерден алынды. Содан кейін олар ақ эмаль пастасына құйылды, кейде бүкіл медальон осы материалдан жасалса, ал кейде тек басы ғана эмальмен көрсетілді, ал фонға қойылған қағаздың сәл боялған шынысы қарсы қойылды. Оның алғашқы үлкен эмаль портреті 1793 немесе 1794 жылы жасалған сэр Уильям Долбонның ұлы Джон Долбонның портреті болды. Бұл серия үлкен тарихи қызығушылыққа және көркемдік құндылыққа ие, өйткені Адам Смит, сэр Генри Раеберн, докторлар Джеймс Бити, Хью Блэр, Блэк және Каллен, сондай-ақ 18 ғасырдың екінші жартысының көптеген басқа да танымал тұлғаларының портреттерін қамтиды. Ол 1799 жылы қайтыс болған кезде Тассидің туындыларының жинағы шамамен 20 000 дананы құрады. Оның туысы Уильям Тасси оның ісін жалғастырды.

Мұра

1830 жылдары Тассидің туындылары сатыла берумен болды, ал Джеймс Тассидің композициялық мөрлерін жасаған гравер және өндіруші Х. Лэйнг Эдинбург қаласының орталығындағы Принс-стрит, 32 мекенжайындағы дүкеннен Тассидің жұмыстарының лицензиялық көшірмелерін сатты. Сонымен қатар, 19 ғасырда Корнелл университетінің алғашқы президенті Эндрю Диксон Уайт неміс өндірушісі Густав Эйхлерден (1801–77) сатып алынған Тассидің кең дактилотекасын сатып алып, университетке сыйлады. 2008 жылы Глазго қаласының Шоулендс ауданындағы бір бар оның құрметіне "Джеймс Тасси" деп аталды. Бұл бардың тұрақты клиенттері арасында "Тасси" деген лақап аты бар.