Кіріспе

1941 жылы түсірілген Джозеф фон Штернбергтің фильмі

"Шанхайлық қимыл" – Джозеф фон Штернбергтің режиссерлік жұмысы, Гин Тиерни, Уолтер Хьюстон, Виктор Матур және Она Мунсонның қатысуымен түсірілген 1941 жылғы американдық нуар фильмі. Бұл фильм Джон Колтонның бір аттас Бродвей пьесасының негізінде жасалған, сценарийін Стернберг өңдеп, Арнольд Прессбергер United Artists үшін продюсерлік еткен. Бұл Стернбергтің Голливудта түсірген соңғы фильмі болды: Говард Хьюз оны 1951 жылы "Макао" фильмінің түсірілімі ортасынан, ал өткен жылы "Jet Pilot" фильмінен жұмыстан шығарды. Борис Левен "Ең үздік көркемдік безендіру" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды, ал Ричард Хейгеман "Ең үздік түпнұсқа музыка" номинациясына ие болды.

Сюжет

Гиголо "Доктор" Омар (Виктор Матур) Шанхай полициясына американдық шоу-қыз Дикси Померойды (Филис Брукс) түрмеге қамамауға алмау үшін пара береді; ол оны өзінің бастығы - Аждаһа ханым "Ана" Джин Слингке (Она Мансон) тиесілі казинода жұмыс іздеуге шақырады. Казинода Омар Еуропалық мектепті бітірген әдемі, мәртебелі жас әйелдің (Джин Тирни) назарын аударады. Ол қызық көруге келеді. Сұралғанда, ол өзінің атын "Паппи" Смит деп айтады. Осы арада Джин Слингке өзінің зауытын Қытайдың аз сұранысқа ие аймағына көшіру керектігі туралы хабарланады. Оған қытайлық Жаңа жылға дейін 5-6 апта уақыт беріледі. Джин Слинг өзінің тіршілігіне төнген қауіпті жоя алатынына сенімді және өзінің қол астындағыларына оның артында тұрған адам туралы мүмкіндігінше бәрін табуға бұйрық береді, ол ағылшындық сэр Гай Чартерис (Уолтер Хьюстон), Шанхайдың үлкен аумағын сатып алған бай кәсіпкер. Дикси күтпеген ақпарат көзі болып табылады; Чартерис оны жаңа келген қызы Поппимен кездесуден аулақ болу үшін тастап кетуден бұрын бірнеше рет кешкі асқа шығарып жіберген. Диксидің сипаттамасынан Джин Слинг Чартеристің өзінің өткенінен екенін түсінеді. Осы арада Поппи Омарға ғашық болады және құмар ойындарға және алкогольге тәуелді болады. Қамқор әйел казино иесіне ашық қараса да, Джин Слинг оның несиелеріне үнемі өсіп келе жатқан шығындарын жабуға мүмкіндік береді. Джин Слинг Чартеристі және басқа да маңызды сахабаларды қытайлық Жаңа жыл кешкі қонағына шақырады. Алғашында Чартерс бұған қарсылық білдіреді, бірақ кейін қызығушылығынан бас тартады. Тамақ ішу кезінде ол күйеуінің масқара өткенін әшкерелейді. Сол кезде өзін Виктор Доусон деп атаған Чартерис оған үйленген. Бір күні ол оны тастап, мұрасын алып, жалғыз қалдырады. Ол баласының өліп қалғанын ойлап, өмір сүру үшін не істеу керек болса, соны істеуге мәжбүр болды, ол Шанхайға жеткенше бір жерден екінші жерге айналды. Ол жерде Персиваль Хау оған сенім білдірді және оны қаржылай қолдады, бұл оған қазіргі лауазымына дейін жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Ол қайырымдылық үшін Викторияны алып келді. Виктория Омарға деген қызығушылығын ашық көрсетеді және әкесіне күлкі жасайды. Чартерс өзінің қыңыр қызымен бірге шығып бара жатқанда, Ван Элстке келесі күні таңертең кеңсеге келіп, Джин Слингке 20 000 фунт стерлингтік чек алуды және оған "Менің алып кеттім деп мәлімдеген қаражатым әрқашан солтүстік Қытай банкідегі оның атына есепшотта болған" деп айтуды айтады. Осыны естігеніне қарамастан, Виктория оған қарсы шығып, басқа қонақтар кеткен жерге қайта кіреді. Ол қызды алуға тырысқанда, оған Джин Слинг қарсы шығады. Содан кейін ол олардың сәбиін тірідей тауып, оны Чартерис тауып, Қытайдан алыс жерге алып келген ауруханаға орналастырғанын айтады. Виктория - Джин Слингтің қызы. Джин Слинг Викториямен жалғыз сөйлесуге тырысады, ол оның анасы екенін айтады, бірақ жас әйел оны қорлауды жалғастыра бергенде, Джин Слинг оны өлтіреді. Аждаһа ханым Хауге бұл жағдайдан парамен құтылу мүмкін емес екенін айтады. Сыртта Чартериспен бірге тұрған мықты кули соңғы сөзін "Сізге қытайлық Жаңа жыл ұнай ма?" деп қиыстырып айтады. Шартерс не болғанын түсінеді.

Өндіріс

1930 жылдары пьесаны фильмге түсіруге бірнеше әрекет жасалды, олардың бірі Сесил Б. Демиллдің, ал тағы бірі 1930 жылдардың басында Эдвард Смоллдың United Artists студиясында болды. 1940 жылға қарай, пьесаны түсіруге бұрын 32 рет әрекет жасалғаны естілді. Цензураны баю үшін жасалған өзгерістердің бірі – жапондық ханзада Осима кейіпкерін доктор Омармен алмастыру, нәсілдер араласуын көрсетуден сақтану мақсатында. Фильм түсірілімі 1941 жылдың 11 тамызында басталды. Титрлерде актерлер тізімінде, қосымша актерлерді құрметтейтін соңғы карточка бар: "Және 'ХОЛЛИВУДТЫҚ ЭКСТРАЛАРДЫҢ' үлкен құрамы, олар ешқандай мақтау немесе есімді күтпей, күні-түні өздерінен бәрін аямай жұмыс істеуге дайын, ал ең жақсы күндері олар мақтауға лайық". Кей Люк казинодағы қабырғадағы суретті салған.

Қабылдау

Variety журналы оны «Шығыстың біршама жалықтыратын және тұманды драмасы» деп сипаттады. «Виктор Матур, шын мәнінде, Тиернидің ар-намысын қорлаған араб жаулап алушысы рөлінде ерекше өнер көрсетті. Хьюстонның шеберлігі бұл шатақтастықта жоғалып кетіп, Мэнсон болса оның кейіпкері үшін жасалған макияж сияқты бетпердеге еніп бара алмайды. 2005 жылы киносыншы Денис Шварц фильмге жағымды баға беріп, «Жозеф фон Штернбергтің («Қызыл императрица» / «Көк періште» / «Ібіліс – әйел») Голливудтағы соңғы керемет фильмі 1925 жылғы Джон Колтонның пьесасы негізінде жасалған, оның Breen Office цензурасынан қабылдану үшін 30-дан астам түзетулерге ұшырауы тиіс болды. Жазушы Жюль Фуртманға жатқызылатын, жарық көрмеген цензураланған нұсқада, «Мама Джин Слинг» деп аталатын нашар кейіпкер «Мама Құдайға қарғыс» деп аталып, казино емес, жезөкшехана басқарады. Барлық қиылымдардан кейін қалған нәрсе – адамзаттың жер бетіне құлдырауының метафорасы болған сюрреалистік барокколық әсемдік. Бұл казино Дантенің «Тозақ» сияқты безендірілген. Күштеп жасалған өзгерістерге қарамастан, бұл әлі де шектен шыққан әуесқойлық пен жыныстық бұзықтықтың шедеврі, ол өзін шығыстық мотивтермен орап, нұрландырмай, керісінше, құпиялылыққа толуын көздейді».