Кіріспе
Кинонуар (/n//w//ɑːr/; film nwaʁ) – стильді голливудтық қылмыс драмаларын, әсіресе цинизм мен мотивацияға баса назар аударатын кинематографиялық термин. 1940-1950 жылдар американдық кинонуардың «классикалық кезеңі» деп есептеледі. Осы дәуірдегі кинонуар неміс экспрессионистік кинематографиясының тамырларымен байланысты қара-ақ визуальді стильмен сипатталады. Классикалық нуардағы көптеген прототиптік оқиғалар мен көзқарастар Ұлы депрессия кезінде АҚШ-та пайда болған қылмыстық көркем әдебиет мектебінен алынған. «Фильм-нуар» термині француз тілінде «қара фильм» (сөзбе-сөз) немесе «қоңыр фильм» (жақын мағынасы) дегенді білдіреді. Оны алғаш рет 1946 жылы француз сыншысы Нино Франк голливудтық фильмдерге қатысты қолданған, бірақ сол дәуірдегі американдық киноиндустриясының көптеген мамандары мойындамаған. Франктің шабыты француз әдебиеті баспасы Série noire-ден алғаны айтылады, ол 1945 жылы құрылған. Кино тарихшылары мен сыншылар осы санатты кейіннен анықтады. Бұл түсінік 1970 жылдары кеңінен қабылдағанға дейін көптеген классикалық фильмдер «мелодрама» деп аталды. Фильм-нуар жеке жанр санала ма, әлде оны кино түсіру стилі деп қарастыру керек пе деген мәселе кинотанушылар арасында әлі де қызу талқылауда. Фильм-нуар әртүрлі сюжеттерді қамтиды; архетипілік кейіпкерлерге жеке тергеуші («The Big Sleep»), азаматтық киімдегі полиция қызметкері («The Big Heat»), қартайған боксшы («The Set Up»), бақытсыз алаяқ («Night and the City»), қылмысқа тартылған заңды сақтайтын азамат («Gun Crazy»), femme fatale («Gilda») немесе жай ғана жағдайдың құрбаны («D. O. A. ») жатады. Фильм-нуар бастапқыда американдық туындылармен байланысты болғанымен, бұл термин бүкіл әлемдегі фильмдерді сипаттау үшін де қолданылады. 1960 жылдардан бастап шыққан көптеген фильмдер классикалық кезеңдегі нуар фильмдерінің атрибуттарын бөліседі және олардың конвенцияларын өзіне сілтеме жасайтын түріде бейнелейді. Кейінгі туындылар көбінесе нео-нуар деп аталады. Фильм-нуардың клишелері 1940 жылдардың ортасынан бері пародияға шабыттандырып келеді.
Film noir (/n//w//ɑːr/; film nwaʁ) is a cinematic term used primarily to describe stylized Hollywood crime dramas, particularly those that emphasize cynical attitudes and motivations. The 1940s and 1950s are generally regarded as the "classic period" of American film noir. Film noir of this era is associated with a low key, black and white visual style that has roots in German Expressionist cinematography. Many of the prototypical stories and attitudes expressed in classic noir derive from the hardboiled school of crime fiction that emerged in the United States during the Great Depression. The term film noir, French for 'black film' (literal) or 'dark film' (closer meaning), was first applied to Hollywood films by French critic Nino Frank in 1946, but was unrecognized by most American film industry professionals of that era. Frank is believed to have been inspired by the French literary publishing imprint Série noire, founded in 1945. Cinema historians and critics defined the category retrospectively. Before the notion was widely adopted in the 1970s, many of the classic films noir were referred to as "melodramas". Whether film noir qualifies as a distinct genre or whether it should be considered a filmmaking style is a matter of ongoing and heavy debate among film scholars. Film noir encompasses a range of plots; common archetypical protagonists include a private investigator (The Big Sleep), a plainclothes police officer (The Big Heat), an aging boxer (The Set Up), a hapless grifter (Night and the City), a law abiding citizen lured into a life of crime (Gun Crazy), a femme fatale (Gilda) or simply a victim of circumstance (D. O. A.). Although film noir was originally associated with American productions, the term has been used to describe films from around the world. Many films released from the 1960s onward share attributes with films noir of the classical period, and often treat its conventions self referentially. Latter day works are typically referred to as neo noir. The clichés of film noir have inspired parody since the mid 1940s.
Анықтама
Фильм-нуарды қандай категорияға жатқызатыны және ол қандай түрге жататыны туралы сұрақ үздіксіз пікірталас тудырып келеді. "Фильм-нуарды бірден-бір, таңғажайып, эротикалық, екіұшты және қатыгез деп атаумен біз мәселені тым оңайлатып жіберер едік" – француз сыншылары Реймонд Борд пен Этьен Шометонның 1955 жылғы "Америкалық фильм-нуар панорамасы 1941–1953" кітабында фильм-нуарды анықтауға жасалған көптеген әрекеттердің біріншісі осы атрибуттар жиынтығы құрайды. Олар әрбір нуар фильмінде бес қасиет тең дәрежеде кездеспейтінін атап өтеді: біреуі арманға ұқсауы мүмкін, екіншісі – аса қатыгез. Авторлардың ескертулері мен баламалы анықтамаларға жасалған қайта-қайта әрекеттері кейінгі зерттеулерде қайталанды, бірақ кинотарихшы Марк Боулдтың сөзімен айтқанда, фильм-нуар "ұғымсыз құбылыс" болып қала береді. Фильм-нуар көбінесе төменгі жарықтандыру мен теңгерімсіз композицияға баса назар аударатын визуалды стильмен байланысты болғанымен, нуар ретінде танылған фильмдер Голливудтың бағытында оңай сыйып кететін әртүрлі визуалды тәсілдерді көрсетеді. Фильм-нуар да гангстерлік фильмнен бастап полициялық процедураға дейін, готикалық романтикадан әлеуметтік проблемаларды бейнелейтін фильмдерге дейін түрлі жанрларды қамтиды – 1940-1950 жылдардағы кез келген мысал, қазір классикалық дәуір ретінде қарастырылады, сол кезде мелодрама ретінде сипатталуы мүмкін. Көптеген сыншылар фильм-нуарды жанр ретінде қарастырса, ал басқалары мұндай нәрсе болуы мүмкін емес деп санайды. Фостер Хирш жанрды "кейіпкерлерді, тақырыпты және визуалды бейнелеудің конвенциялары" арқылы анықтайды. Хирш фильм-нуарды жанр деп есептегендіктен, осы элементтер "мол" екенін айтады. Хирш тонның, визуалды стильдің және повестің біртұтас ерекшеліктері фильм-нуарды жеке жанр ретінде жіктеуге жеткілікті дейді. Басқалары фильм-нуар жанр емес деп санайды. Ол көбінесе қалалық ортамен байланысты, бірақ көптеген классикалық нуарлар шағын қалаларда, қала шетінде, ауылдық жерлерде немесе ашық жолда өтеді; батыстың фильмдеріндегідей, ортасы анықтамалық емес. Сол сияқты, жеке детектив және femme fatale фильм-нуармен байланысты жиі кездесетін кейіпкерлер болғанымен, жанрдағы фильмдердің көпшілігінде олардың екеуі де жоқ. Фильм-нуар қорқынышты фильмдердің құбыжық немесе табиғаттан тыс элементтеріне, ғылыми-фантастикалық фильмдердің қияли секірістеріне немесе музыкалық фильмдердің ән мен биге тәуелді емес. Ұқсас жағдай – бұл кинотарихшылардың көпшілігі "жанр" деп қабылдаған скруббол комедиясы: скруббол негізгі атрибутымен емес, жалпы сипатымен және элементтер жиынтығымен анықталады, олардың кейбіреуі – бірақ сирек және, мүмкін, ешқашан барлығы – жанрдың фильмдерінде кездеседі. Нуардың әртүрлілігі (скриббол комедиясынан әлдеқайда жоғары) болғандықтан, осы саладағы кейбір ғалымдар, мысалы кинотарихшы Томас Шац, оны жанр емес, "стиль" деп қарастырады. Фильм-нуар зерттеулеріне маманданған ең көп жарияланған американдық сыншы Ален Сильвер фильм-нуарды "цикл" және "құбылыс" деп атайды, тіпті ол "кейбір жанрлар сияқты" визуалды және тақырыптық кодтардың дәйекті жиынтығын ұсынады. Сценарист Эрик Р. Уильямс фильм-нуар мен скруббол комедиясын сценаристтердің таксономиясында "жол" деп атайды, жолдың екі бөлігі бар екенін түсіндіреді: 1) көрермендердің басты кейіпкермен байланысуы және 2) көрермендердің оқиғаның қалай дамитынын күтуі. Басқа сыншылар фильм-нуарды "көңіл күй", "серия" немесе қарапайым "канон" қатарына жататын фильмдердің таңдалған жиынтығы ретінде қарастырады. Бұл мәселеде келісім жоқ.
Кино дереккөздері
Фильм-нуардың эстетикасына неміс экспрессионизмі әсер етті, ол 1910 және 1920 жылдардағы театр, музыка, фотография, сурет салу, мүсін және архитектураны, сондай-ақ киноны қамтитын көркемдік қозғалыс болды. Голливудтың қарқынды дамып келе жатқан киноиндустриясы және содан кейін нацизмнің қаупі Германиядағы экспрессионисттік қозғалысқа қатысқан немесе оның шеберлерінен білім алған көптеген кино өнерпаздарының эмиграциясына себеп болды. Режиссер Фриц Ланг Германиядан кеткенге дейін бірнеше жыл бұрын түсірілген «М» (1931) дыбыстық кино дәуіріндегі алғашқы қылмыстық фильмдердің бірі болып, ерекше нуар стилімен және нуар сюжетімен ұштасты. Ондағы басты кейіпкер қылмыскер (оның ең сәтті іздеушілері де сондай). Ланг, Жак Турнёр, Роберт Сиодмак және Майкл Куртиц сияқты режиссерлер Голливудқа драматикалық көлеңкелі жарықтандыру стилін және визуалды композицияға (мизансцена) психологиялық экспрессивті көзқарасты әкелді, онда олар ең танымал классикалық нуар фильмдерін жасады. 1931 жылға қарай Куртиц Голливудта жарты онжылдықтан бері жұмыс істеп, жылына алты фильм түсірген. Оның «20,000 жыл Синг-Сингте» (1932) және «Жеке детектив 62» (1933) сияқты фильмдері нуар ретінде жіктелетін алғашқы голливудтық дыбыстық фильмдердің қатарында. Ғалым Марк Верне соңғысын 1940 жыл немесе басқа жылда фильм-нуардың пайда болуын анықтаудың «кездейсоқ» екенін дәлелдейді. Экспрессионизмге бейімделген киношілер «Дракула» (1931), «Мумия» (1932) сияқты Universal компаниясының қорқынышты фильмдерінде стильдік еркіндікке ие болды. Бұрынғысы Берлинде оқыған Карл Фрёнд түсірген, ал соңғысы режиссерлік еткен. «The Invisible Man» (1933) фильмі, ағылшын Джеймс Уэйлдің режиссерлігімен және америкалық Артур Эдесонның түсіруімен, сюжеті мен сезімталдығы жағынан нуарға ең жақын Universal компаниясының қорқынышты фильмі болып табылады. Эдесон кейіннен «Мальтийлік соқыр» (1941) фильмін түсірді, ол классикалық дәуірдің алғашқы маңызды фильм-нуары деп есептеледі. Сол кезеңде Джозеф фон Штернберг Голливудта режиссерлік жұмыс істеді. Оның «Шанхай экспресі» (1932) және «Жынды әйел» (1935) сияқты фильмдері, олардың жылыжай эротикасы мен барокколық визуалды стилі классикалық нуардың орталық элементтерін болжады. Стернбергтің үнсіз «Админ» (1927) фильмінің коммерциялық және сындық сәттілігі Голливудтың гангстерлік фильмдерінің дамуына үлкен үлес қосты. Бұл жанрдағы сәтті фильмдер, мысалы, «Кішкентай Цезарь» (1931), «Қоғамдық жау» (1931) және «Scarface» (1932) моральдық тұрғыдан кінәлі кейіпкерлері бар қылмыстық драмаларға қызығушылық бар екенін көрсетті. Классикалық нуардың маңызды, ықпалды кинематографиялық алғы шебері – 1930 жылдардағы француз поэтикалық реализмі, оның романтикалық, фаталистік көзқарасы және өлімге кесілген батырларды мақтауы. Бұл қозғалыстың сезімталдығы Warner Bros. компаниясының «Мен тізбектелген топтан қашқан адаммын» (1932) драмасында көрініс тапты, ол нуардың алғашқы белгілерінің бірі болды. Нуар саналмайтын фильмдердің арасында, «Азамат Кейн» (1941) фильмі, режиссері Орсон Уэллс, жанрдың дамуына үлкен әсер еткен болуы мүмкін. Оның визуалды күрделілігі және күрделі, дауыстық баяндау құрылымы ондаған классикалық фильмдерде қайталанған. 1940 жылдардағы итальяндық неореализм, оның квази-документалдық шынайылыққа баса назар аударуы, американдық нуарда пайда болған тенденцияларға танылған әсер болды. «The Lost Weekend» (1945) фильмінің режиссері Билли Уайлдер, тағы бір Венада туған, Берлинде оқыған американдық автор, алкоголиктің тағдырын неореализмді еске түсіретіндей етіп баяндайды. Ол сондай-ақ классификациялау мәселесін көрсетеді: фильм-нуар ретінде сипатталған алғашқы американдық фильмдердің бірі, ол осы саланың қарастыруларынан көбінесе жоғалып кеткен. «Жылаңаш қала» (1948) фильмінің режиссері Жюль Дассен неореалистердің кәсіби емес актерлермен локацияда түсіруге шабыттандырғанын айтты. Бұл жартылай деректік тәсіл 1940 жылдардың соңы мен 1950 жылдардың басында көптеген нуар фильмдеріне тән болды. Неореализммен қатар, Дассин атаған американдық прецедент режиссер Генри Хатауэйдің «92-ші көшедегі үй» (1945) фильмінде болды, ол кинематографиялық жаңалықтардың параллель әсерін көрсетті.
Әдеби дереккөздер
Фильм-нуарға ең басты әдеби ықпал американдық детективтер мен қылмыстық әңгімелердің қатал мектебі болды. Оның алғашқы жылдарындағы негізгі өкілдері Дашилл Хэммет (оның тұңғыш романы «Қызыл орық» 1929 жылы жарық көрді) және Джеймс М. Кейн (оның «Пошташы әрқашан екі рет қоңырау шалады» романы бес жылдан кейін жарық көрді) болды. Бұл туындылар «Black Mask» сияқты журналдарда кең таралды. Классикалық фильм-нуарлар «Мальтийский бүркіт» (1941) және «Шыны кілт» (1942) Хэмметтің романдары негізінде түсірілді. Кейннің романдары «Қос өтемақы» (1944), «Милдред Пирс» (1945), «Пошташы әрқашан екі рет қоңырау шалады» (1946) және «Сәл қызыл» (1956; «Махаббаттың әдемі жалғандығы» романынан бейімделген) фильмдеріне негіз болды. Классикалық дәуірден он жыл бұрын Хэмметтің әңгімесі Рубен Мамулиан режиссерлік еткен «Қала көшелері» (1931) фильміне негіз болды. Бұл фильмті Ли Гармес түсірді, ол Стернбергпен үнемі жұмыс істеді. Лэнгтің «M» фильмінен бір ай бұрын шыққан «Қала көшелері» алғашқы маңызды фильм-нуар деп есептеледі, өйткені оның стилі мен сюжеті нуардың көптеген ерекшеліктерін қамтыды. 1939 жылы «Ұлы ұйқы» романымен әдебиетке қадам басқан Реймонд Чандлер, осы қатал мектептің ең танымал авторына айналды. Чандлердің романдары «Қиындық, менің сүйіктімім» (1944; «Қош бол, сүйіктімім» романынан бейімделген), «Ұлы ұйқы» (1946) және «Көлдегі әйел» (1947) сияқты маңызды фильм-нуарларға айналды. Ол жанрдағы маңызды сценарийшілердің бірі болды, «Қос өтемақы», «Көк далия» (1946) және «Поезддегі бейтаныс адамдар» (1951) фильмдеріне сценарий жазды. Чандлер, Хэммет сияқты, өзінің көптеген романдары мен әңгімелерінде жеке детективтің кейіпкерін орталыққа қойды. Ал Кейнге батырлық кейіпкерлерге қарағанда психологиялық ашуға көбірек назар аударды және қылмысты ашудан гөрі кейіпкерлердің ішкі әлемін көрсетуге ұмтылды. Кейннің осы тәсілі «нуар әдебиеті» деп аталатын қатал жанрдың бір саласымен байланыстырылды. 1940 жылдардың көп бөлігінде Корнелл Вулрич (кейде Джордж Хопли немесе Уильям Ирланд псевдонимімен) осы көңіл көтермейтін жанрдағы әңгімелердің ең өнімді және сәтті авторы болды. Вулричтің шығармалары классикалық кезеңдегі фильм-нуарлардың көптеген фильмдеріне негіз болды – барлығы он үш, соның ішінде «Қара періште» (1946), «Таңғы мерзім» (1946) және «Түндегі қорқыныш» (1947). Фильм-нуардың тағы бір маңызды әдеби көзі – В. Р. Бернетт, оның тұңғыш романы «Кішкентай Цезарь» 1929 жылы жарық көрді. Бұл роман 1931 жылы Warner Bros. үшін хитке айналды. Келесі жылы Бернетт «Жарқын бет» фильмі үшін диалог жазуға шақырылды, ал «Қаланың ажары» (1932) оның бір әңгімесінен бейімделді. Кем дегенде бір маңызды анықтамалық жұмыста бұл фильм оның ерте шығуына қарамастан, фильм-нуар деп танылады. Бернетттің баяндау стилі классикалық қатал жазушылар мен олардың нуар әдебиетіндегі әріптестері арасындағы ортаңғы нүктені құрады – оның кейіпкерлері көбінесе өздерінің жолымен батырлық көрсететін гангстерлер болды. Классикалық дәуірде оның туындылары, автор немесе сценарийші ретінде, қазір нуар деп есептелетін жеті фильмнің негізі болды, соның ішінде ең танымалдары: «Жоғары таулар» (1941), «Осы мылтық жалға алынған» (1942) және «Асфальт орманы» (1950).
АҚШ-тан тыс жерлерде
Кейбір сыншылар классикалық фильм-нуарды АҚШ-қа ғана тән цикл ретінде қарастырады; Ален Сильвер және Элизабет Уорд, мысалы, "Батыспен бірге фильм-нуар американдық кино стиліне жататын, түпкілікті американдық форманың ерекшелігін бөліседі" дейді. Дегенмен, "фильм-нуар" термині бастапқыда Голливуд фильмдерін сипаттау үшін қолданылса да, ол халықаралық құбылыс болды. Жалпы қабылданған классикалық кезең басталғанға дейін, Голливудтан алыс жерде түсірілген фильмдер бар еді, оларды кейіннен фильм-нуар ретінде қарастыруға болады, мысалы, француздық "Пепе ле Моко" (1937), режиссері Жюльен Дювивье, және "Күн шыға бастады" (1939), режиссері Марсель Карне. Сонымен қатар, Мексика 1946 жылдан 1952 жылға дейін фильм-нуардың қарқынды дамуын бастан өткерді, бұл АҚШ-тағы фильм-нуардың гүлдену кезеңімен бірдей уақытта болды. Классикалық кезеңде Еуропада, әсіресе Францияда, американдық фильм-нуармен стиль, тақырып және сезімталдық элементтерін бөлісетін көптеген фильмдер түсірілді, олар жанрдың канонына енгізілуі мүмкін. Кейбір жағдайларда Голливудтың фильм-нуарымен байланысы айқын: американдық режиссер Жюль Дассен 1950-ші жылдардың басында Голливудтың қара тізіміне ілінгендіктен Францияға көшіп, ең танымал француз фильмдерінің бірін – "Рифифи" (1955) түсірді. Француздық танымал фильмдердің ішінде фильм-нуар ретінде саналатындары – "Орфèvre даңғылы" (1947) және "Құдайлар" (1955), екеуін де Анри Жорж Клузо режиссерлік етті. Жаки Беккер режиссерлік еткен фильмдер: "Алтын маска" (1952), "Гризбиге тиіспеңдер" (1954) және "Тру" (1960); Луи Малле режиссерлік еткен "Қашқыштарға арналған лифт" (1958). Француз режиссері Жан-Пьер Мельвиль трагикалық, минималистік фильмдерімен кеңінен танымал. "Боб ле фламбер" (1955), классикалық кезеңнен кейін, "Ле Дулос" (1962), "Екінші дем" (1966), "Самурай" (1967) және "Қызыл шеңбер" (1970) фильмдері түсірілді. 1960-шы жылдары грек фильмдері "Қызыл плащтың құпиясы" және "Қорқыныш" көрермендерге мүгедектік туралы стереотиптерге қарсы тұруға мүмкіндік берді. Ғалым Эндрю Спайсердің пікірінше, британдық фильм-нуар америкалық экспрессионистік стильге қарағанда француз поэтикалық реализміне көбірек қарызды. Британдық фильм-нуардың (кейде "брит-нуар" деп аталады) классикалық кезеңдегі мысалдары: Джон Болтингтің "Брайтон Рок" (1947), Альберто Кавалькантидің "Мені қашқын етті" (1947), Майкл Пауэлл мен Эмерик Прессбергердің "Кішкентай артқы бөлме" (1948), Рой Уорд Бейкердің "Қазан айының адамы" (1950) және Льюис Гилберттің "Қара көлеңке таста" (1955). Теренс Фишер Хаммер фильмдері үшін бірнеше төмен бюджеттік триллерлер түсірді, соның ішінде "Соңғы бет" (a. k. a. "Адам-құбыжық"; 1952), "Ұрланған бет" (1952) және "Жақыннан кісі өлтіру" (a. k. a. "Қараңғылық"; 1954). Францияға кетер алдында Жюль Дассен саяси қысымға ұшырап, Ұлыбританияда классикалық фильм-нуар кезеңіндегі соңғы ағылшын тіліндегі фильмін түсіруге мәжбүр болды: "Түн және қала" (1950). Бұл фильм АҚШ-та ойлап табылғанмен, оны америкалық режиссер ғана емес, сонымен қатар екі американдық актер – Ричард Видмарк пен Джин Тиерни де ойнады. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл Ұлыбританияда түсірілген фильм, оны 20th Century Fox британдық еншілес компаниясы қаржыландырды. Британдық классикалық фильм-нуардың ең танымал туындысы – режиссер Кэрол Ридтің Грэм Гриннің сценарийі бойынша түсірген "Үшінші адам" (1949) фильмі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Венада оқиғасы өтеді, онда Джозеф Коттен мен Орсон Уэллс сияқты екі американдық актер де ойнайды, олар бірге "Азамат Кейн" фильмінде пайда болған. Басқа елдерде итальяндық режиссер Лучино Висконти Джеймс Кейннің "Пошташы әрқашан екі рет қоңырау шалады" романын "Оссиссионе" (1943) фильміне бейімдеді, оны үлкен фильм-нуардың бірі және неореализмнің дамуындағы маңызды туынды деп санайды. (Бұл Кейннің романының алғашқы экрандық нұсқасы емес, оған дейін 1939 жылы француздық "Le Dernier Tournant" фильмі шыққан). Жапонияда танымал Акира Куросава фильм-нуар ретінде танылатын бірнеше фильмдерді түсірді, соның ішінде "Мас періште" (1948), "Бос ит" (1949), "Жақсы ұйқы" (1960) және "Жоғары және төмен" (1963). Испан жазушысы Мерседес Формиканың "Жоғалған қала" романы 1960 жылы фильмге айналдырылды. Бірінші ірі нео-нуар фильмдердің бірі – бұл термин көбінесе классикалық фильм-нуар дәстүріне саналы түрде сілтеме жасайтын фильмдерге қолданылады – француздық "Пианистке оқ атыңыз" (1960), режиссері Франсуа Труфо америкалық фильм-нуар әдебиетінің ең қараңғы жазушыларының бірі Дэвид Гудистің романынан түсірген. Пост-классикалық кезеңде көптеген елдерде фильм-нуар және мелодрамалар түсірілді. Олардың кейбіреулері өзіне тән нео-нуар фильмдері – мысалы, "Il Conformista" (1969; Италия), "Der Amerikanische Freund" (1977; Германия), "The Element of Crime" (1984; Дания) және "El Aura" (2005; Аргентина). Ал кейбіреулері классикалық фильм-нуармен байланысты сюжеттік элементтер мен мінез-құлықты бөліседі, мысалы, "Құм сарайы" (1974; Жапония), "Ұйқысыздық" (1997; Норвегия), "Крупие" (1998; Ұлыбритания) және "Қара шахта" (2003; Қытай).
Нео-нуар және классикалық режимнің эхосы
Нео-нуар жанры суық соғыстың орта кезінде қалыптасты. Бұл кинематографиялық бағыт сол дәуірдегі цинизмді және ядролық қарудың жойқын күшіне байланысты туындаған қорқынышты көрнекті түрде бейнеледі. Бұл жаңа жанр бұрынғы ноар фильмдерінде болмаған жаңашылықтарды ұсынды. Зорлық-зомбылық та күштірек болды.
1960 және 1970 жылдар
1960 жылдардың басындағы кейбір нойр фильмдері, мысалы, "Үнсіздік жарлымы" (1961) және "Қорқыныш тіршілігі" (1962) пен 1950 жылдардың соңындағы нойр фильмдері арасындағы шекараны анықтау қиын болғанымен, классикалық кезеңнен кейінгі жаңа үрдістер пайда болды. Джон Франкенхаймердің "Манчжуриялық үміткер" (1962), Сэмюэл Фуллердің "Шоқ дәліз" (1963) және тәжірибелі актер Уильям Конрадтың "Миға шабуыл" (1965) фильмдері классикалық нойр фильмдерінен алынған стильдік және мазмұндық құрылымдарда психикалық тұрақсыздық тақырыбын қарастырады. "Қашқын" (1963–67) телесериалы классикалық нойр тақырыптары мен көңіл-күйін ұзақ уақыт бойы кіші экранға әкелді. Басқаша айтқанда, классикалық нойр фильмдерінің конвенцияларын тарихи үлгілер ретінде мойындап, қайта жандандыруға, қабылдамауға немесе қайта ойлауға ұмтылған фильмдер пайда бола бастады. Осы әрекеттер нео-нойр деп аталды. Бірнеше кеш классикалық нойр фильмдері, әсіресе "Мені сүйіп өп" (1955) өзін-өзі жақсы білгенмен және дәстүрлі емес болғанымен, сол кездегі американдық сыншылардың назарына ерекше түспеді. Бұл бағытты ашық түрде зерттеген алғашқы ірі фильм француз режиссері Жан-Люк Годардың "Атқыштар" (1960) фильмі болды, ол Богарт пен оның қылмыс фильмдеріне құрмет көрсетіп, жаңа күн үшін батыл жаңа стильді ұсынды. АҚШ-та Артур Пенн (1965 жылғы "Микки Уан", Трюфоның "Пианистке ату" және басқа француздық жаңа толқын фильмдерінен шабыттанды), Джон Бурман (1967 жылғы "Тік бұрыш", Nouvelle vague-тің терең суларында) және Алан Дж. Пакула (1971 жылғы "Klute") бастапқы фильмдерге сілтеме жасайтын фильмдер түсірді. Нейр дәстүрлерімен байланыс – оның мәні бойынша, оларға қатысты әртүрлі түсіндірулерге мүмкіндік береді – сондай-ақ осы дәстүрлерді ашық сынға алуға негіз бола алады. 1973 жылы режиссер Роберт Альтман "Ұзақ қоштасу" фильмінде нойр жанрына қарсы шықты. Реймонд Чандлердің романы негізінде түсірілген бұл фильмде Богарттың ең танымал кейіпкері, Филип Марлоу, прототиптік қатал детектив, қазіргі заманғы әдеп-моральмен байланысы жоқ, бақытсыз адам ретінде бейнеленеді. Альтманның нойр мифологиясын бұзуы кейбір замандас сыншыларды ашуландырса, сол кезде Вуди Аллен "Ойна, Сэм" (1972) фильмінде классикалық стильге сүйіспеншілікпен, тіпті құдайға сыйынғандай құрмет көрсетті. "Блэксплойтишн" фильмі "Shaft" (1971), онда Ричард Раундтри титулды афроамерикалық жеке детектив Джон Шафт рөлін ойнайды, классикалық нойрден конвенцияларды алды. Сол дәуірдегі ең танымал нео-нойр фильмдердің бірі режиссер Роман Поланскидің 1974 жылғы "Қытай кварталы" болды. Роберт Таунның сценарийі бойынша, оқиға 1930 жылдардағы Лос-Анджелесте, нойр үшін әдеттегі орында өтеді, бірақ бірнеше жылға кері жылжытылып, оқиғадағы тазалықтың жоғалуын одан да қатты сезіндіреді. Полански мен Таун нойрді қараңғылыққа көтергенде, режиссер Мартин Скорсезе мен сценарист Пол Шредер "Таксиші" (1976) фильмімен нойр көзқарасын қазіргі заманға шаптырып, екі жүз жылдық Американың қанды көрінісін жасады. 1978 жылы Уолтер Хилл "Жүргізуші" фильмін жазып, режиссерлік етті, бұл фильм Жан-Пьер Мельвильдің абстрактілі көңіл-күйінде түсірілгендей көрінеді. Хилл 1970-ші жылдардың қарапайым нойр фильмдерінің орталық тұлғасы болды, ол режиссер Сэм Пекинпаның "Қашқындар" (1972) фильмінің сценарийін жазды, Джим Томпсонның романын бейімдеді, сондай-ақ екі қатал жеке күзетші фильмдері үшін: "Хики мен Боггс" (1972) үшін түпнұсқа сценарий және Хаммет пен Чандлердің әдеби мұрагері Росс Макдональдтың романынан "Суға бату бассейні" (1975) фильмін бейімдеді. Шындығында, 1970-ші жылдардың ең күшті нойр фильмдерінің кейбіреулері классикалық фильмдердің "нео" ремейктары болды: жүректі ауыр "Біз сияқты ұрылар" (1974), Альтманның "Олар түнгі уақытта өмір сүреді" дереккөзден және "Қоштасу, сүйікті" (1975), Чандлер ертегісі классикалық түрде "Murder, My Sweet" ретінде қайта түсірілді, Роберт Митчемнің соңғы есімді нойр рөлінде. Американдық теледидарда сол кезеңде таралған детективтік сериалдар қатал дәстүрді әртүрлі жолдармен жаңартты, бірақ ең нойр көңіл-күйін тудырған шоу - бұл қорқынышты кроссовер, ол шалаң, ұзақ қоштасу стилімен әзілдеді: "Колчак: Түнгі аңшы" (1974–75), Чикаго газетінің репортері әдетте табиғаттан тыс оқиғаларды зерттейді.
1980 және 1990 жылдар
Онжылдықтың басында Скорсезе қара-ақ түсті «Raging Bull» (1980, Шредермен бірлесіп жазылған) фильмін жасады. 2007 жылы Америка кино институты оны 1980-ші жылдардың ең ұлы американдық фильмі деп мойындады және барлық уақыттың төртінші ең ұлы фильмі деп санады. Ол боксшының моральдық құлдырауын көрсетеді, бұл тақырып және визуальды атмосфера жағынан «Body and Soul» (1947) және «Champion» (1949) сияқты нуар драмаларын еске түсіреді. 1981 жылдан бастап Лоуренс Касданның жазып, түсірген «Body Heat» фильмі классикалық нуар элементтерінің өзге жиынтығын шақырады, бұл жолы ылғалды, эротикалық Флоридада. Оның табысы Голливудтың ірі студиялары тәуекелге барудан қорқып жүрген кезде нео-нуардың коммерциялық сәттілігін растады. Нео-нуардың кең таралғанын «Қара жесір» (1987), «Shattered» (1991) және «Final Analysis» (1992) фильмдері көрсетеді. Пауль Верховеннің режиссерлік еткен және Джо Эстерхастың жазған «Basic Instinct» (1992) фильмінен артық ақша тапқан немесе нуардың екіұштылығын тапқыр жаңартқан нео-нуарлар аз. Фильм сондай-ақ нео-нуардың көп түсті палитрасы классикалық қара-ақ нуардың экспрессионистік әсерлерін қалай қайта жасай алатынын көрсетеді. Режиссер Дэвид Финчер өте сәтті «Seven» (1995) нео-нуарынан кейін бастапқыда көңіл көншілік тудырған, бірақ кейін культтық сүйіктіге айналған «Fight Club» (1999) фильмін жасады, ол нуар эстетикасының, бұзық комедияның, спекуляциялық мазмұнының және сатиралық мақсатының ерекше қоспасы. Ағайынды Джоэл мен Итан Коэн көбінесе шағын бюджетпен жұмыс істей отырып, классикалық нуардың ықпалымен ең көп жұмыс жасаған фильмдердің бірін жасады, мысалы «Blood Simple» (1984) және «Fargo» (1996), соңғысы кейбірлердің пікірінше, нео-нуар жанрындағы шедевр. Коэндер «Miller's Crossing» (1990) фильмінде нуарды басқа жанрлық дәстүрлермен қатар қолданады, ол Дэшилл Хэмметтің «Red Harvest» және «The Glass Key» романдарына негізделген, ал «The Big Lebowski» (1998) комедиясы Чандлерге құрмет көрсетіп, Альтманның «The Long Goodbye» нұсқасына арналған. Дэвид Линчтің ерекшелігі – фильм нуар троптарын және психологиялық бұзылған кейіпкерлермен жетекшілікке ие сценарийлерді біріктіреді, мысалы «Blue Velvet» (1986) фильміндегі Деннис Хоппер сомдаған психопат қылмыскер және «Lost Highway» (1997) фильміндегі адасқан басты кейіпкер. «Twin Peaks» циклы, телесериал (1990–91) және «Fire Walk with Me» (1992) фильмі детективтік сюжетті бірінен соң бірі ерекше спазмдар арқылы өткізеді. Дэвид Кроненберг Уильям С. Берроуздың романынан шабыттанған «Naked Lunch» (1991) фильмінде де сюрреализм мен нуарды араластырады. Америкалық нео-нуар фильмдерінің ішінде классикалық нуар B фильмінің рухын ең жақсы бейнелейтін фильмдердің бірі режиссер-жазушы Квентин Тарантиноның фильмдері. Оның «Reservoir Dogs» (1992) және «Pulp Fiction» (1994) сияқты нео-нуарлары Жаңа толқын режиссерлері мен Коэндердің жұмыстарына ұқсас, үнемі өзін-өзі зерделейтін, кейде тілдік қытықтататын сезімталдық көрсетеді. Сол дәуірдегі басқа да нео-нуар деп танылатын фильмдер (кейбіреулері ретро, кейбіреулері заманауи) режиссер Джон Дальдың «Kill Me Again» (1989), «Red Rock West» (1992) және «The Last Seduction» (1993); Джим Томпсонның «The Kill Off» (1989), «After Dark, My Sweet» (1990), «The Grifters» (1990) романдарының төрт адаптациясы және «The Getaway» (1994) қайта түсірілімі; және басқа көптеген фильмдер, соның ішінде басқа ірі нуар көркем әдебиет жазушыларының шығармаларының адаптациялары: Чарльз Уильямстың «The Hot Spot» (1990), оның «Hell Hath No Fury» романынан; Чарльз Уиллфордтың романынан «Miami Blues» (1990); және Элмор Леонардтың романынан «Out of Sight» (1998). «The Spanish Prisoner» (1997) және «Heist» (2001). Телевизияда «Moonlighting» (1985–89) классикалық нуарға құрмет көрсетіп, бастапқы циклда жиі кездесетін әзіл-қалжың сезімін ерекше бағалады. 1983 және 1989 жылдар аралығында Микки Спиллейннің қатал жеке детективі Майк Хаммерді Стейси Кич серияда және бірнеше жеке телефильмдерде (1997–98 жылдары сәтсіз жандару) қызықтай ойнады. Британдық мини-сериал «The Singing Detective» (1986), Деннис Поттер жазған, Филипп Марлоу есімді құпия жазушының оқиғасын баяндайды; оны кез-келген ортадағы ең жақсы нео-нуарлардың бірі деп санайды, кейбір сыншылар оны барлық уақыттағы ең керемет теледидарлық өндірістердің қатарына жатқызады.
Неон-ноар
Үлкен бюджетті авторлардың ішінде Майкл Манн нео-нуар режимінде жиі жұмыс істеді, мысалы, «Thief» (1981) сияқты фильмдерде классикалық тақырыптар мен мотивтер заманауи көркем стильмен және рок немесе хип-хоп негізіндегі музыкалық саундтрекпен қайта қарастырылады. Нео-нуар фильмдер кинонуардың көптеген ерекшеліктерін қабылдап, көрсетеді: қылмыс пен зорлық-зомбылықтың болуы, күрделі кейіпкерлер мен сюжеттік желілер, құпия және моральдық бейтараптық – бәрі де неон-нуар жанрында ойнайды. Бірақ жанрдың сыртқы белгілерін ғана көрсетуден гөрі, неон-нуар фильмнің әлеуметтік сын-тегесіне баса назар аударады, кинонуардың алғаш рет танымал болған соғыс аралық жылдардағы әлеуметтік-мәдени контекстін еске түсіреді: жаһандық экзистенциалдық дағдарыс, депрессия және ауылдық халықтың қалаларға жаппай қоныс аударуы. Қалалық пейзаждардың алыстан түсірілген кадрлары немесе монтаждары, көбінесе қараңғы және қауіпті тұрпатта бейнеленген, Дьюк атаған «мұңды әлеуметтік көзқарасқа» сілтеме жасайды, бұл жаһандық капитализм мен тұтынушылықты сынға алады. Басқа ерекшеліктеріне жоғары стильденген жарық беру техникаларын қолдану, мысалы, кьяроскуро, неон жарнамалары мен жарқын жарықтандырылған ғимараттар кіреді, олар оқшаулану және тұтқынға түсу сезімін тудырады. 1940 және 50-жылдардағы фильмдерде жарық пен неонды қолдануды ерекшелендірсе, неон-нуар фильмдері бұл эстетиканы электрлі түстермен және манипуляцияланған жарықпен күшейтеді, осылайша әлеуметтік-мәдени сын-пікірлерін және қазіргі заманғы және поп-мәдениетке сілтемелерін көрсетеді. Осы арқылы неон-нуар фильмдері қалалық құлдырау, тұтынушылық ыдырау және капитализм, экзистенциализм, сексуалдық, нәсіл және зорлық-зомбылық мәселелерін, Америкада ғана емес, бүкіл жаһандану әлемінде кеңінен таныстырады. Неон-нуар фильмдері нео-нуардың шатыры астында сәл сусылған қазіргі заманғы нуарды мәдениетті зерттеуге қайтаруға тырысады: тап, нәсіл, гендер, патриархат және капитализм. Неон-нуар фильмдері гипертехнологиялық және жаһандану әлеміндегі қоғамның экзистенциалды зерттеуін ұсынады. Қоғамды құлдыраған және тұтынушылық ретінде, ал жеке басын шатасқан және алаңдаулы ретінде бейнелейтін неон-нуар фильмдері қазіргі заманғы нуарды қалалық құлдырау аясында қайта орналастырады, көбінесе жер асты қалаларындағы көріністерді көрсетеді: борделдер, түнгі клубтар, казинолар, стриптиз-барлар, ломбардтар, кір жуу орындары. Неон-нуар фильмдері 1970-80 жылдары «Такси жүргізушісі» (1976), «Блейд Раннер» (1982) және Дэвид Линчтің «Көк барқыт» (1986) және кейіннен «Жоғалған тас жол» (1997) фильмдері арқылы танымал болды. Бұл дәуірдегі басқа фильмдерге Брайан Де Палманың «Blow Out» (1981) және Коен ағайындыларының дебюттік «Blood Simple» (1984) кіреді. Соңғы жылдары Хармони Кориннің өте қоздырғыш «Жазғы демалыс» (2012) және Дэнни Бойлдың «Транс» (2013) фильмдері неонмен суреттелген фильмдері үшін ерекше аталып кетті, ал «Транс» «(нуардың) ингредиенттерін банкадағы түрлі түсті құм сияқты шайқады» деп мақталып, «Жазғы демалыс» «қызу арман» эстетикасы мен «неонмен жабылған артықшылықтың жарылысы» үшін сынға ұшырады (Кон). «Қызу арман» эстетикасына ие тағы бір неон-нуар – «Персиялық байланыс», ол Линк эстетикасымен байланысты неонға толы заманауи нуар ретінде тікелей байланысты. Неон-нуар терминін нео-нуар терминінің тым көп қолданылуына жауап ретінде қарастыруға болады. Нео-нуар термині нуарды қазіргі заманғы ландшафтқа енгізуге мүмкіндік берсе де, ол көбінесе нуар жанрын сусыру үшін сынға ұшырайды. Автор Роберт Арнетт оның «белгісіз» ауқымы туралы былай деді: «Детектив немесе қылмыс туралы кез келген фильм жарамды». Неон-нуар, керісінше, социомәдени түсініктеме мен гипер стильді эстетикаға назар аудара отырып, нуар сезімталдығын көбірек мақсатты түрде қайта жаңғыртуға тырысады.
2000 және 2010 жылдар
Коэн ағайындары «Ол жерде болмаған адам» (2001) фильмінде нуар дәстүріне қайта оралады; 1949 жылы түсірілген қара-ақ қылмыс мелодрамасы; онда «Өткеннен тыс» фильміндегі бір көріністі сомдау үшін сахналанған көрініс бар. Линчтің «Мулхолланд драйвы» (2001) өзінің ерекшелігін сақтап, Лос-Анджелестің классикалық нуар ортасын нуарға толы психологиялық жұмбақ құрастыру орнына айналдырды. Британдық режиссер Кристофер Ноланның қара-ақ дебюті «Following» (1998) классикалық нуарға айқын құрмет көрсетті. Жаңа ғасырдың алғашқы онжылдығында ол «Memento» (2000) және «Insomnia» (2002) фильмдерімен Голливудтың ең танымал нео-нуар режиссерлерінің бірі болды. Режиссер Шон Пенннің «Келісім» (2001) фильмі Фридрих Дюрренматтың өзіндік рефлексиялық романына негізделгенімен, апатты әсер ететін қараңғылықты тікелей көрсетеді. Сценарист Дэвид Айер «Тренинг күні» (2001) және Джеймс Эллройдың әңгімесінен бейімделген «Қара көк» (2002) фильмдерінің сценарийлерімен, «Қалқан үшін қорқыныш» (1954) және «Жұмбақ полицей» (1954) фильмдеріндегі классикалық нуардағы жаман полицей туралы әңгімені жаңартты; кейіннен ол одан да қараңғы «Қырық уақыт» (2006) фильмін жазды және режиссерлік етті. Майкл Манннің «Коллатераль» (2004) фильмінде Том Круз «Ле Самурай» дәстүріндегі саскін ретінде ойнайды. Брэд Андерсон режиссерлік еткен «Машинист» (2004) фильмі «Бой клубы» және «Memento» фильмдерін еске түсіреді. 2005 жылы Шейн Блэк «Kiss Kiss Bang Bang» фильмін түсірді, сценарийі Брет Холлидейдің 1920 жылдары жарияланған қылмыстық романына негізделген. Фильм классикалық нуар және нео-нуардың рефлексивтілігін де ескереді. «Симпатия Мистер Өтеуге» (2002) және «Тыңдау» (2009) сияқты зорлық-зомбылыққа толы фильмдерімен Оңтүстік Кореяның Пак Чан Вук жаңа мыңжылдықта нуар стилінде тұрақты жұмыс істейтін АҚШ-тан тыс ең танымал режиссер атанды. Бұл кезеңдегі ең коммерциялық сәтті нео-нуар «Sin City» (2005) фильмі болды, оны Роберт Родригес экстравагантты стильде қара-ақ түсте, түрлі түстердің шашырауымен түсірді. Фильм Франк Миллердің (фильмнің кодиректоры ретінде танылған) комикс кітаптарына негізделген, олар өз кезегінде Спиллейн және басқа да детективтердің шығармаларына қарыздар. Сол сияқты, «Жоғалу жолына» (2002) режиссер Сэм Мендес және «Зорлық-зомбылық тарихы» (2005) режиссері Дэвид Кроненберг фильмдерінің негізінде графикалық романдар жатыр; соңғысы Village Voice журналының жылдық сауалнамасында жылдың ең жақсы фильмі деп танылды. Жазушы-режиссер Риан Джонсонның «Күпірек» (2005) фильмінде қазіргі заманғы мектеп оқушылары 1930 жылдарғы қатаң жаргонды қолданады, ол Санденс кинофестивалінде «Көрнектің түпнұсқалығы» үшін арнайы жюри сыйлығын жеңіп алды. «Вероника Марс» (2004–2007) телесериалы және «Вероника Марс» (2014) фильмі де кинонуарға жастарға бағытталған жаңа көзқарас әкелді. Мұндай жанрлық тоғысу «жас нуар» деп аталды. 2010 жылдары шыққан нео-нуар фильмдеріне Ким Джи Вуонның «Мен шайтанды көрдім» (2010), Фред Кавайнның «Болдырмалы нүкте» (2010), На Хонг Джиннің «Сары теңіз» (2010), Николас Виндинг Рефнның «Драйв» (2011), Клэр Денистің «Бастардс» (2013) және Дэн Гилройдың «Түнгі жұлқылаушы» (2014) фильмдері жатады.
2020 жылдар
Science Channel 2021 жылы «Killers of the Cosmos» ғылыми деректі фильмдер сериясын «ғарыш нуары» деп сипаттаған форматта көрсетті. Сериалда актер Айдан Гиллен анимациялық түрінде жүргізуші рөлін орындайды, сонымен қатар жеке тергеуші бейнесінде адамзатқа ғарыштан төнетін өлім қаупін анықтауға тырысады. Анимациялық сахналар фильм нуарының және 20 ғасырдың орта шеніндегі танымал көркем әдебиеттердің графикалық романдарының ерекшеліктерін үйлестіреді, сондай-ақ құбылыстардың қауіптілігін түсіндіретін сарапшылардың деректі фильмдер бөлімдерімен байланыстырады.
Ғылыми фантастика
Классикалық кезеңнен кейінгі дәуірде ноир кроссоверлеріндегі маңызды тенденция ғылыми фантастика болды. Жан-Люк Годардың «Альфавиль» (1965) фильмінде Лемми Коушн – болашақ қаланың ескі мектеп детективінің есімі. «The Groundstar Conspiracy» (1972) тағы бір табанды тергеуші және Уэллс атымен танысқан амнезиялық жағдайды бейнелейді. «Soylent Green» (1973) – алғашқы маңызды американдық мысал, дистопиялық, жақын болашақ әлемін ноир детективтік сюжет арқылы көрсетеді; «Зұлымның жанасуындағы» (Touch of Evil) басты рөлді ойнаған Чарлтон Хестон қатысады, сонымен қатар классикалық ноир актерлері – Джозеф Коттен, Эдвард Г. Робинсон және Уит Бисселл де бар. Фильмді Ричард Флейшер режиссерлік еткен, ол екі он жыл бұрын «Қарулы көлік тонауы» (Armored Car Robbery, 1950) және «Тар шегі» (The Narrow Margin, 1952) сияқты бірнеше күшті B-ноир фильмдерін түсірген. Классикалық ноир фильмінің цинизмді және стильді көзқарасы 1980-ші жылдардың басында пайда болған киберпанк ғылыми-фантастика жанрына қалыптастыратын әсер етті; киберпанк жанрына ең тікелей әсер еткен фильм – Ридли Скотттың «Блейд-Раннер» (1982) фильмі, ол классикалық ноир стиліне құрмет көрсетеді (кейіннен Скотт 1987 жылы «Кімде-кім мені бақылайды» (Someone to Watch Over Me) деген сезімтал қылмыстық мелодраманы режиссерлік етті). Ғалым Джамалуддин Бин Азиз «Филип Марлоудың көлеңкесі» «болашақ ноир» фильмдерінде, мысалы, «12 Monkeys» (1995), «Dark City» (1998) және «Minority Report» (2002) фильмдерінде қалай сақталып қалғанын байқаған. Финчердің толық метражды фильмдегі дебюты «Alien 3» (1992) болды, ол классикалық ноир түрме фильмі «Brute Force»-ты еске түсірді. Дэвид Кроненбергтің Дж. Г. Баллардтың спекулятивтік романынан бейімделген «Crash» (1996) фильмі «көкшіл іздердегі ноир фильмі» деп сипатталған. «Gattaca» (1997) фильміндегі басты кейіпкер тергеу нысаны болады, ол фильм ноир мотивтерін «Жаңа әлем» (Brave New World) сценарийімен үйлестіреді. «The Thirteenth Floor» (1999) фильмі, «Блейд-Раннер» сияқты, классикалық ноирге тікелей сілтеме жасайды, бұл жағдайда виртуалды шындық туралы болжамдар бар. Ғылыми фантастика, ноир және аниме 90-шы жылдардағы жапон фильмдерінде біріктірілген, мысалы, «Ghost in the Shell» (1995) және «Ghost in the Shell 2: Innocence» (2004) фильмдері, екеуі де Мамору Осии режиссерлігімен түсірілген. Ғылыми фантастикалық ноир тақырыбындағы аниме телесериалдарына «Noir» (2001) және «Cowboy Bebop» (1998) жатады. 2015 жылғы «Ex Machina» фильмі Франкенштейн мифін еңсеріп, ақыл-ойы бар андроид Ава әлеуетті фаталь әйел рөлінде, оның жасаушысы Натан зорлық-зомбылық көрсететін күйеу немесе әке бейнесін, ал оны құтқаруға тырысатын Калеб Аваға қызығатын «надан саяхатшы» рөлінде бейнеленеді.
Пародиялар
Фильм-нуар көптеген рет пародияланды, түрлі жолдармен. 1945 жылы Дэнни Кей қасақана түсірілген фильм-нуар пародиясы болған «Ғажайып адам» фильмінде ойнады. Сол жылы Диана Дурбин «Поезддегі әйел» комедиялық нуар фильмінде әнші рөлін сомдады, ол Вулрич брендінің мұңды, көңілсіздігін әжуалайды. Боб Хоуп «Менің сүйікті қоңыршам» (1947) қойылымымен жеке детективтер туралы нуар пародиясын бастады, онда ол темірдей қатал детектив деп жаңылысқан нәресте фотографының рөлін ойнады. Питер Фолк қатысқан «Арзан детектив» (1978) фильмі Богарттың «Мальтийлік соқыр» және «Касабланка» классикалық фильмдері сияқты бірнеше фильмнің кең ауқымды пародиясы болып табылады. Карл Райнердің қара-ақ «Өлгендер киім тақпайды» (1982) фильмі классикалық нуарлардан кадрларды әзіл үшін пайдаланады, ал оның «Қатаң сезім» (1993) фильмі классикалық нуарды («Қос өлім») және нео-нуарды («Негізгі инстинкт») пародиялайды. Роберт Земекистің «Роджер Түйеге кім айып тақты» (1988) фильмі 1940 жылдардағы Лос-Анджелестегі оқиғаны мультфильм кейіпкерлерінің көптігімен нуар сюжеті ретінде дамытады. Нуар пародиялары көңіл көтермейтін түстерде де кездеседі. Ирвинг Лернердің режиссерлік еткен «Келісімшарт бойынша кісі өлтіру» (1958) фильмі нуардың әжуалық жолы, оның финалдық бөлігі қараңғы фильмдерге тән мұңды атмосфераға толы. Columbia Pictures студиясының өте төмен бюджетпен түсірілген бұл фильм қазіргі кезде нео-нуар деп аталатын жанрдың алғашқы қасақана мысалы болуы мүмкін; ол Мелвиллдің «Самурай» және Скорсезедің «Такси жүргізушісі» фильмдеріне шабыт көзі болды. Пародикалық сипатына қарамастан, «Ұзақ қоштасудың» соңғы бөлімі өте ауыр. «Такси жүргізушісі» «қараңғы» қылмыстық фильмді сынап, абсурдтық деңгейге жеткізеді, содан кейін барлық мүмкін болатын аяқтамаларды – жеңіске толы, трагикалық, шеберлікпен екіұшты – қысымға алып, оларды бірден бейнелейді. «Қанды қарапайым» (Coens' Blood Simple) фильмі сплэттерге одан да батыл ұқсап, классикалық нуардың нақты пастиші және шамадан тыс үлкейтілген нұсқасы болып табылады. Режиссер Робинсон Девор Чарльз Уиллефордтың романынан бейімделген «Әйелді қуушы» (1999) фильмі тек нуар жанрын ғана емес, бүкіл Голливудтың кино түсіру процесін пародиялайды, әр кадр Марлоудың өткір әзіл-қалжыңының визуалды эквиваленті ретінде сахналанады. Басқа да медиада «Sledge Hammer!» (1986–88) телесериалы нуарды, сондай-ақ өлім жазасы, қаруға құштарлық және «Кір жегі» сияқты тақырыптарды пародиялайды. «Сезам көшесі» (1969–қазіргі уақытқа дейін) кейде Кермитті жеке детектив ретінде бейнелейді; осы эскиздер нуар фильмдерінің типтік мотивтеріне, әсіресе дауыстауға сілтеме жасайды. Гаррисон Киллордың радио бағдарламасы «Прериядағы үй серігі» қайта-қайта пайда болатын Гай Ноир кейіпкерін ұсынады, ол қатал детектив, оның оқиғалары әрқашан фарсқа ұласады (Гай Киллордың шоуы негізінде Альтман режиссерлік еткен фильмде де пайда болады). Firesign Theatre-дің Ник Дэнжері радиода да, комедиялық альбомдарда да сондай жаман емес көшелерде қадам басты. «Гарфилдтің Бейбстер мен оқтар» (1989) сияқты мультфильмдер және Кальвин мен Хоббстың «Трейсер пулясы» сияқты комикстегі кейіпкерлер фильм-нуарды және оның туысқан қатал дәстүрін пародиялады – фильм-нуардың пайда болған және қазір одан асып кеткен көзі. «Филадельфияда әрқашан күн ашық» сериалының 14-ші маусымындағы «Қолпақ әрқашан екі рет мазалайды» атты эпизоды нуар жанрын пародиялады.
Көрнекі стилі
Көптеген классикалық нуар фильмдеріндегі жарық схемалары өткір жарық-қоңыр контрасттармен және күшті көлеңкелермен байланысты – бұл Ренессанс кезеңінің суреттерінен алынған «кьяроскуро» деп аталатын стиль. Венециялық жалюзилердің немесе балюстрада таяқшаларының актерге, қабырғаға немесе бүкіл декорацияға түсетін көлеңкелері нуардағы есімді көрініс болып табылады және нео-нуар дәуірінен көп бұрын-ақ клишеге айналды. Кейіпкерлердің беттері қараңғылықтың ішінде жартылай немесе толығымен жасырылуы мүмкін – бұл дәстүрлі Голливуд фильмдерінде сирек кездесетін жағдай. Көптеген адамдар қара-ақ түсірілімді классикалық нуардың маңызды атрибуты санайды, бірақ «Оны тастап кет» (1945) және «Ниагара» (1953) сияқты түсті фильмдер де нуар фильмографиясына жиі енгізіледі, ал «Азаяқ қызыл» (1956), «Партиялық қыз» (1958) және «Алқызыл» (1958) фильмдері әртүрлі сыншылар тарапынан нуар деп танылады. Фильм-нуар төмен бұрыштан, кең бұрыштан және қисайған, немесе «голланд бұрышынан» түсірілген кадрларды қолдануымен де белгілі. Фильм-нуарда жиі кездесетін дезориентация құралдарына бір немесе бірнеше айнада көрінетін кадрлар, иілген немесе мұңғажайған шыны немесе басқа да бұрмалайтын объектілер арқылы түсірілген кадрлар (мысалы, «Поезддегі бейтаныстар» фильміндегі тұншықтыру сахнасы) және кейде таңғажайып әсер ететін арнайы эффектілер жатады. Голливудтың күндіз түнді түсіру нормасына қарамастан, түнді түнгі түсіру жиі қолданылды. 1940 жылдардың ортасынан бастап нуарда локациялық түсірулер жиірек бола бастады. «Мені сүй» (Kiss Me Deadly) фильмінің визуальдық тәсілін талдаған сыншы Ален Сильвер кинематографиялық таңдаулардың оқиғаның тақырыптары мен көңіл-күйін қалай күшейтетінін сипаттайды. Бір сахнада кейіпкерлер «бұрышты пішіндердің арасында» көрінеді, соның салдарынан олар «көзге көрінетін құйында түсіп немесе тұзаққа ілінгендей» сезім тудырады. Сильвер «жанама жарық кейіпкерлердің екіұштылығын көрсету үшін қолданылады» дейді, ал төменнен жарықтандырылған кейіпкерлердің кадрлары «беттен жоғарыға көтерілетін көлеңкелерді табиғаттан тыс және қауіпті нәрселермен байланыстыратын визуальдық экспрессия конвенциясына сәйкес келеді».
Құрылым және баяндау құрылғылары
Фильмдер нуар әдетте өте күрделі сюжет желілерімен ерекшеленеді, көбінесе флэшбэктер мен басқа да монтаждау тәсілдерін қолданады, олар баяндау тізбегін бұзып, кейде жасырады. Бүкіл негізгі оқиғаны флэшбэк ретінде беру де стандартты тәсіл. Дауыстық баяндама, кейде құрылымдық құрал ретінде қолданылатын, нуардың айрықша белгісі саналды; классикалық нуар көбінесе бірінші тұлға баяндамасымен (яғни, басты кейіпкердің өзінен) байланысты, бірақ Стивен Нил үшінші тұлға баяндамасы жартылай деректі стильдегі нуарларда жиі кездесетінін атап өтеді. «Қылмыстың құрамы» (сюрреалистік), «Қараңғыдан кейін, тәттім» (ретро) және «Kiss Kiss Bang Bang» (мета) сияқты нео-нуарлар флэшбэк/дауыстық баяндама комбинациясын пайдаланған. Кинодағы әңгіме айтудың батыл тәжірибелері классикалық дәуірде де жасалған: мысалы, «Көлдегі әйел» фильмі басты кейіпкер Филип Марлоудың көзқарасынан түсірілген, ал жұлдыз (және режиссер) Роберт Монтгомеридің жүзі тек айналарда ғана көрінеді. «Қуғын» (1946) фильмі онэаризм мен фатализмді фантастикалық сюжеттік жүйенің негізі ретінде алады, ол кейбір қорқынышты оқиғаларды еске салады, бірақ реалистік жанрда бұрынғыдай кең таралмаған. «Сансет бульвары» мен «D.O.A.» фильмдері әртүрлі жолмен, бірақ екеуі де өлі адамдардың айтқан әңгімелері. Қазіргі заманғы нуар танымал кинодағы құрылымдық эксперименттердің алдыңғы қатарында, «Pulp Fiction», «Fight Club» және «Memento» сияқты фильмдер осының жарқын мысалы.
Сюжеті, кейіпкерлері және орны
Қылмыс, әдетте кісі өлтіру, дерлік барлық нуар фильмдерінің құрамына кіреді; стандартты ашкөздіктен өзге, қызғаныш жиі қылмыстық ниет болып табылады. Қылмыстық тергеу – жеке детектив, полиция детективі (кейде жалғыз әрекет етеді) немесе алаңдаған жанкүйер – ең көп кездесетін, бірақ ең басты сюжет емес. Басқа кең таралған сюжеттерде кейіпкерлер қарақшылыққа немесе алаяқтыққа немесе көбінесе адалдықтан айырылған қатынастарға байланысты кісі өлтіруге қатысады. Жалған күдіктер мен қылмысқа айыптаулар, сондай-ақ сатқындық пен екіжүзділік жиі кездесетін сюжеттік элементтер. Дж. Дэвид Слокемнің айтуынша, "нуар фильмдерінің шамамен он бес пайызында кейіпкерлер өлген адамдардың кімдігін қабылдайды". Амнезия – кинотарихшы Ли Сервердің сөзімен айтқанда, "нуардың жалпы суық тиюі" сияқты, кең таралған құбылыс. Нуар фильмдері көбінесе қалыптыдан гөрі кемшіліктері бар және моральдық тұрғыдан күмәнді кейіпкерлерді бейнелейді, көбінесе олар бір түрлі құрбандықтар болады. Көптеген сыншылар нуардың басты кейіпкерлерін "шеттетілген" деп сипаттайды; Сильвер мен Уордтың сөзімен айтқанда, "экзистенциалдық ашумен толған". Көптеген нуар фильмдерінде архетиптік кейіпкерлер кездеседі – қатал детективтер, фаталь әйелдер, жемқор полицейлер, қызғанышпен толған күйеулер, батыл талап-тартыс шешушілер және таңсық жазушылар. Әр түрлі кейіпкерлердің арасында темекі шегу кең таралған. Тарихи комментаторлардан нео-нуар фильмдеріне және поп-мәдениет эфемераларына дейін жеке детектив және фаталь әйел нуардың ең танымал кейіпкерлері ретінде қабылдалды, бірақ олар классикалық нуар деп есептелетін көптеген фильмдерде кездеспейді. Ұлттық кино тізіліміндегі жиырма алты нуар фильмнің тек төртеуінде ғана жұлдыз жеке детектив рөлін ойнайды: "Мальталық соқыр", "Ұлы ұйқы", "Өткеннен тыс" және "Маған өлімге дейін сүйген". Детективтік оқиғаларға жататын төрт фильм бар: "Лаура", "Қиялылар", "Жылаңаш қала" және "Зұлымдықтың әсері". Көбінесе есірткі немесе алкогольді пайдалану элементі кездеседі, әсіресе детективтің қылмысты шешу әдісінің бір бөлігі ретінде, мысалы, 1955 жылғы "Маған өлімге дейін сүйген" фильміндегі Майк Хаммер кейіпкері барға кіріп, "Маған қос бурбон беріңіз, бөтелкені де қалдырыңыз" дейді. Шометон мен Борд нуар фильмдерінің "дәрі-дәрмек және алкоголь әдебиетінен" пайда болғанын айтады. Нуар фильмдері көбінесе қалалық ортамен байланысты, ал Лос-Анджелес, Сан-Франциско, Нью-Йорк және Чикаго сияқты бірнеше қала классикалық фильмдердің көп бөлігіне орын береді. Көптеген сыншылардың пікірінше, қала нуарда "лабиринт" немесе "қиын жол" ретінде бейнеленеді. Барлар, лаунждар, түнгі клубтар және құмар ойындары жиі оқиғалардың ортасы болады. Көптеген нуар фильмдерінің кульминациялық сахналары визуалды түрде күрделі, көбінесе өнеркәсіптік орындарда, мысалы, мұнай өңдеу зауыттарында, зауыттарда, пойыз станцияларында, электр станцияларында – ең танымал "Ақ қызу" фильмінің химиялық зауыттағы жарылыспен аяқталуы. Көптеген адамдардың (және жиі сыншылардың) ойынша, нуарда әрқашан түн және жаңбыр жауады. Соңғы кездегі нуардағы маңызды тенденция – сыншы Д. К. Холм "фильм соллей" деп атаған – дәл кері бағытта, алдау, азғыру және жемқорлық туралы әңгімелер жарқын, күнге толы орындарда, әдетте шөлде немесе ашық суда өтеді. Классикалық және классикалықтан кейінгі кезеңдердің маңызды алдыңғылары: "Шанхайдан келген ханым"; Роберт Райанның "Inferno" (1953) фильмі; Патрисия Хайсмиттің "Талантты мистер Рипли" романының француздық бейімделуі, Plein soleil (АҚШ-та "Қызғылт түскі", басқа жерлерде "Жарқын күн" немесе "Толық күн" деп аударылған; 1960); және режиссер Дон Сигельдің "Қиялылар" (1964) фильмі. Бұл тенденция 1980 жылдардың соңы мен 1990 жылдары "Тыныш өлім" (1989), "Түннен кейін, жаным" (1990), "Ыстық нүкте" (1990), "Алдану" (1991), "Red Rock West" (1993) және "Майами вице" телесериалы сияқты фильмдерде ең жоғары деңгейге жетті.
Әлемге көзқарасы, мораль және дыбыс
Фильм-нуар көбінесе теріс көзқараспен сипатталады. Ең тиянақты деп саналатын нуар оқиғалары қалаусыз жағдайға түсіп қалған адамдар туралы айтады (әдетте, олар осы жағдайды тудырмаған, бірақ оны ушықтыруға жауапты), бейкүндеу тағдырмен күресіп, көбінесе құрдымға барады. Бұл фильмдер бұзылған әлемді бейнелейді. Классикалық фильм-нуар көптеген сыншылармен Американың сол дәуірдегі әлеуметтік ортасымен байланысты, әсіресе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайда болған үлкен алаңдаушылық пен оқшалану сезімімен. Жазушы Николас Кристофердің пікірінше, "соғыс және одан кейінгі әлеуметтік дүмпулер ұлттық санада жиналған қара күштерді босатқандай болды". Нуар фильмдері, әсіресе 1950-ші жылдардағы және «Қызыл үрей» кезеңінде, көбінесе мәдени паранойяны көрсетеді; «Kiss Me Deadly» осы тұжырымға дәлел ретінде ең көп пайдаланылады. Фильм-нуар көбінесе «моральдық беймәлімдікпен» сипатталса да, өндіріс кодексі классикалық нуар фильмдерінің көпшілігінде адал ізгілік ақырында марапатталатынын және ұят пен кешірімсіздік жағдайында жамандық қатаң жазаланатынын көрсетуді талап етті (соңғы жазаның қаншалықты сенімсіз болғанына қарамастан). Бірақ, кейінгі нуар фильмдерінің көптеген фильмдері осы қағидаларды бұзады: «Chinatown» және «Hot Spot» сияқты әртүрлі фильмдерде жамандық жеңіске жетеді. Фильм-нуардың тоны көбінесе көңіл көтермейтін деп есептеледі, ал кейбір сыншылар оны тіпті қараңғырақ деп сипаттайды – Роберт Оттосон айтқандай, «күлгін қара». Әсерлі сыншы (және режиссер) Пол Шредер 1972 жылғы мақаласында «фильм-нуар тонымен анықталады» деп жазды, ол осы тонды «үмітсіз» деп қабылдайды. «Double Indemnity» фильмінің бейімделуін сипаттағанда, нуар сарапшысы Фостер Хирш фильм жасаушылардың қол жеткізген «қажетті үмітсіз тонын» сипаттайды, бұл оның нуарға қатысты жалпы көзқарасын көрсетеді. Екінші жағынан, «The Big Sleep», «The Lady from Shanghai», «Scarlet Street» және «Double Indemnity» сияқты классикалық нуар фильмдері өткір диалогтарымен, көбінесе сексуалдық мағыналармен және өзіне-өзі сыналы әзілдермен танымал.
Музыка
Фильм-нуар музыкасы Голливуд стандартына сәйкес, көбінесе оркестрлік болды, бірақ жиі қосымша диссонанспен үйлесімді. Басты композиторлардың көптегені, режиссерлер мен операторлар сияқты, еуропалық эмигранттар еді, мысалы, Макс Штайнер ("The Big Sleep", "Mildred Pierce"), Миклош Рожа ("Double Indemnity", "The Killers", "Criss Cross") және Франц Ваксман ("Fury", "Sunset Boulevard", "Night and the City"). "Double Indemnity" – Paramount музыка директорының қаталдығына байланысты ұнамаған, бірақ режиссер Билли Уайлдер мен студия басшысы Бадди ДеСилваның ыстық қолдауына ие болған маңызды музыка. "Жаман" джаз саксофоны мен пиццикато бас фильм-нуардың дыбысын құрайды деген кең таралған пікір бар, бірақ бұл ерекшеліктер 1950 жылдардың соңында Генри Манчинидің "Touch of Evil" және "Peter Gunn" телесериалының музыкасында пайда болды. Бернард Херрманның "Такси жүргізушісі" фильміне жазған музыкасында саксофон жиі қолданылған.
Ұсынылған оқу
Ауэрбах, Джонатан (2011). Фильм-нуар және американдық азаматтық. Дурхэм, Н. К.: Дьюк университетінің баспасы. Чопра Гант, Майк (2005). Голливуд жанрлары және соғыстан кейінгі Америка: танымал фильмдердегі ерлік, отбасы және ұлт, сондай-ақ фильм-нуар. Лондон: IB Tauris. Кокран, Дэвид (2000). America Noir: Соғыстан кейінгі кезеңнің жер асты жазушылары мен режиссерлері. Вашингтон, Смитсон институтының баспасы. Дикос, Эндрю (2002). Атауы жоқ көше: Классикалық американдық фильм-нуар тарихы. Лексингтон: Кентукки университетінің баспасы. Димендберг, Эдвард (2004). Фильм-нуар және заманауи кеңістіктер. Кембридж, Массачусетс және Лондон: Гарвард университетінің баспасы. Диксон, Уилер Уинстон (2009). Фильм-нуар және паранойя киносы. Нью-Брансуик, Н. Дж.: Ратгерс университетінің баспасы. Гарсия Мартин, Дж. Х. (2018). 40-шы жылдардағы голливудтық қара кинодағы дағдарыстың музыкалық бейнелеуі. Классикалық музыка – қақтығыстың белгісі. Área abierta, 18(3), 389–407. https://doi.org/10.5209/ARAB.58492
Гроссман, Джули (2009). Фильм-нуардағы femme fatale кейіпін қайта қарастыру: жақын планға дайын. Басингстоук, Ұлыбритания: Palgrave Macmillan. Хансберри, Карен Берроуз (1998). Femme Noir: Фильмнің жаман қыздары. Джефферсон, Н. К.: McFarland. Хансберри, Карен Берроуз (2003). Bad Boys: Фильм-нуар актерлері. Джефферсон, Н. К.: McFarland. Хар, Уильям (2003). Алғашқы фильм-нуар: Ашкөздік, құмарлық және кісі өлтіру – Голливуд стилінде. Джефферсон, Н. К.: McFarland. Хоган, Дэвид Дж. (2013). Фильм-нуар FAQ. Милуоки, Висконсин: Hal Leonard. Каплан, Э. Энн (ред.) (1998). Фильм-нуардағы әйелдер, жаңа басылым. Лондон: British Film Institute. Кини, Майкл Ф. (2003). Фильм-нуар нұсқауы: Классикалық дәуірдің 745 фильмі, 1940–1959. Джефферсон, Н. К.: McFarland. Мейсон, Фрэн (2002). Американдық гангстер киносы: Little Caesar-ден Pulp Fiction-ға дейін. Хаундмиллс, Ұлыбритания: Palgrave. Мейер, Джефф және Брайан МакДоннелл (2007). Фильм-нуар энциклопедиясы. Вестпорт, Коннектикут: Greenwood. МакАртур, Колин (1972). Underworld U.S.A. Нью-Йорк: Viking. Наремор, Джеймс (2019). Фильм-нуар: Өте қысқаша кіріспе. Оксфорд: Oxford University Press. Остин, Марк. Nightmare Alley: Фильм-нуар және американдық арман (Johns Hopkins University Press; 2013) 336 бет; фильм-нуар жанрын жоғары көтерілу және өзін-өзі жаңарту туралы американдық мифологияға қарсы тұратын жанр ретінде қарастырады. Палмер, Р. Бартон (1994). Голливудтың қараңғы киносы: Американдық фильм-нуар. Нью-Йорк: Twayne. Палмер, Р. Бартон (ред.) (1996). Фильм-нуарға қатысты көзқарастар. Нью-Йорк: G. K. Hall. Паппас, Чарльз (2005). "Бұл өмір ащы: Фильм-нуардан алынған ең ақылды, ең қатал, ең әдепсіз цитаталар". Айола, Висконсин: Writer's Digest Books. Рабиновиц, Паула (2002). Black & White & Noir: Американың Пулп Модернизмі. Нью-Йорк: Columbia University Press. Шац, Томас (1997). Boom and Bust: 1940 жылдардағы американдық кино. Беркли, Лос-Анджелес және Лондон: University of California Press. Селби, Спенсер (1984). Dark City: Фильм-нуар. Джефферсон, Н. К.: McFarland. Шадоян, Джек (2003). Dreams and Dead Ends: Америкалық гангстер киносы, 2-ші басылым. Оксфорд және Нью-Йорк: Oxford University Press. Сильвер, Ален және Джеймс Урсини (1999). The Noir Style. Вудсток, Нью-Йорк: Overlook Press. Сильвер, Ален және Джеймс Урсини (2016). Film Noir Compendium. Милуоки, Висконсин: Applause. Спайсер, Эндрю (2002). Film Noir. Харлоу, Ұлыбритания: Pearson Education. Старман, Рей (2006). TV Noir: ХХ ғасыр. Трой, Нью-Йорк: The Troy Bookmakers Press.
Grossman, Julie (2009). Rethinking the Femme Fatale in Film Noir: Ready for Her Close Up. Basingstoke, UK: Palgrave Macmillan. Hannsberry, Karen Burroughs (1998). Femme Noir: Bad Girls of Film. Jefferson, N. C.: McFarland. Hannsberry, Karen Burroughs (2003). Bad Boys: The Actors of Film Noir. Jefferson, N. C.: McFarland. Hare, William (2003). Early Film Noir: Greed, Lust, and Murder Hollywood Style. Jefferson, N. C.: McFarland. Hogan, David J. (2013). Film Noir FAQ. Milwaukee, WI: Hal Leonard. Kaplan, E. Ann, ed. (1998). Women in Film Noir, new ed. London: British Film Institute. Keaney, Michael F. (2003). Film Noir Guide: 745 Films of the Classic Era, 1940–1959. Jefferson, N. C.: McFarland. Mason, Fran (2002). American Gangster Cinema: From Little Caesar to Pulp Fiction. Houndmills, UK: Palgrave. Mayer, Geoff, and Brian McDonnell (2007). Encyclopedia of Film Noir. Westport, Conn.: Greenwood. McArthur, Colin (1972). Underworld U. S. A. New York: Viking. Naremore, James (2019). Film Noir: A Very Short Introduction. Oxford: Oxford University Press. Osteen, Mark. Nightmare Alley: Film Noir and the American Dream (Johns Hopkins University Press; 2013) 336 pages; interprets film noir as a genre that challenges the American mythology of upward mobility and self reinvention. Palmer, R. Barton (1994). Hollywood's Dark Cinema: The American Film Noir. New York: Twayne. Palmer, R. Barton, ed. (1996). Perspectives on Film Noir. New York: G. K. Hall. Pappas, Charles (2005). It's a Bitter Little World: The Smartest, Toughest, Nastiest Quotes from Film Noir. Iola, Wisc. : Writer's Digest Books. Rabinowitz, Paula (2002). Black & White & Noir: America's Pulp Modernism. New York: Columbia University Press. Schatz, Thomas (1997). Boom and Bust: American Cinema in the 1940s. Berkeley, Los Angeles, and London: University of California Press. Selby, Spencer (1984). Dark City: The Film Noir. Jefferson, N. C.: McFarland. Shadoian, Jack (2003). Dreams and Dead Ends: The American Gangster Film, 2d ed. Oxford and New York: Oxford University Press. Silver, Alain, and James Ursini (1999). The Noir Style. Woodstock, N. Y.: Overlook Press. Silver, Alain, and James Ursini (2016). Film Noir Compendium. Milwaukee, WI: Applause. Spicer, Andrew (2002). Film Noir. Harlow, UK: Pearson Education. Starman, Ray (2006). TV Noir: the 20th Century. Troy, N. Y.: The Troy Bookmakers Press.