Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Гавайи округінің ауданы, Гавайи
District of Hawaiʻi County, Hawaii
Пуна – Гавайи аралындағы (Үлкен арал; Гавайи округі) Гавайи округінің 9 ауданының бірі. Ол аралдың жел соғатын жағында (шығыс жағында) орналасқан және солтүстікте Оңтүстік Хило ауданымен, батыста Кау ауданымен шекаралас. Шамамен 500 шаршы миль (немесе 1295 шаршы километр) аумақты алып жатқан Пуна, Кауаи аралынан сәл кішірек. Пуна ауданы жиі лава құйылуына және ағындарына ұшырайды, соның ішінде 2018 жылғы төменгі Пуна құйылуының нәтижесінде Капохо қауымы толығымен қирады, себебі Пуна Килауэа жанартауының жанартаулық жарылыс аймағында орналасқан.
Puna is one of the 9 districts of Hawaii County on the Island of Hawaii (Big Island; County of Hawaii). It is located on the windward side (east side) of the island and shares borders with South Hilo district in the north and Kaū district in the west. With a size of just under or 500 sq. miles, Puna is slightly smaller than the island of Kauai. The Puna District is subject to frequent lava eruptions and flows, which include the complete destruction of the community of Kapoho, a result of the devastating 2018 lower Puna eruption, as Puna is located on a volcanic rift zone of Kilauea Volcano.
Гавай Корольдігі
Каламаның 1837 жылғы картасы Пунаның Гавай корольдігінің үлкен махелесінен бұрын аралдың оңтүстік-шығыс бөлігін қамтитын Моку (дәстүрлі аймақ) болғанын көрсетеді.
Kalama's map of 1837 shows that Puna was a Moku (traditional district) covering the southeastern corner of the island before the great mahele of the Hawaiian Kingdom.
Соңғы лава белсенділігі
Килауэа – әлемдегі ең белсенді жанартаулардың бірі. 2018 жылдың тамызына дейін 1983 жылдан бері Килауэаның Шығыс жарықша аймағында үздіксіз әрекет етіп келді және оны Гавайи жанартаулары обсерваториясы тығыз бақылап отырды. Корольдік бақтар ауданы мен Каиму және Калапана ауылдары лава ағындарынан көбінесе қирады. 2014 жылдың күзінде лава Пунадағы басты ауыл Пахоаның шетіне қысқа уақытқа жетіп, тоқтады, содан кейін Камокунада оңтүстікке қарай жаңа бағыт іздеді. Гавай вулкандары ұлттық паркі салыныс кезінде екі кіреберісі болды. 1986 жылы төменгі Пунадан кіреберіс жол жабылды, ал жағалау бойындағы бірнеше шақырымдық жол жарылыс кезінде болған бірнеше лава ағындарымен көмілді. Жыл сайын миллиондаған туристер лаваның теңізге құлап, суға тигенде жарылатын кереметін көру үшін келеді. Лава ағындары ескі жағалауға жаңа жерлерді қосуын жалғастырды, нәтижесінде көбінесе тұрақсыз дельта пайда болып, ол уақыт-уақыт жарылып теңізге құлап жататын; келушілерге қауіпсіз қашықтықта қарау орындары ұсынылды.
Kīlauea is one of the world's most active volcanoes, and until August 2018 was continuously in action since 1983 along Kīlauea's East Rift Zone, and closely monitored by the Hawaii Volcano Observatory. The Royal Gardens subdivision and the villages of Kaimu and Kalapana were largely destroyed by lava flows and in the Fall of 2014, lava briefly touched the outskirts of Pahoa, the main village in Puna, before halting and seeking a new course south into the ocean at Kamokuna. Hawaii Volcanoes National Park, when constructed, had two entrances. The entrance from lower Puna was cut off in 1986, and several miles of the road along the ocean were covered by several flows that occurred over the course of the eruption. Millions of tourists came each year to witness the spectacle of a torrent of lava plunging into the sea and exploding as it hit the water. Lava flows continued to add new land to the old shoreline, often resulting in an unstable delta that periodically formed cracks and broke off into the sea; visitors were provided with viewing stations at a safe distance.
2014 жылғы лава ағыны
2014 жылдың маусым айында 27 маусымдық лава ағыны деп аталған лава ағындары Килауэа жанартауының шығыс жарылыс аймағындағы Пуу Ооо деп аталатын шашырау конусынан солтүстік-батысқа қарай Каохе және Пахоа елді мекендеріне қарай ағып бастады. Қыркүйек айының басында лава ағыны Каохе-Хомстедс шағын қауымына қарай бет алғаны байқалды. Қоғамдық лидерлер мен мемлекеттік қызметкерлер эвакуация жоспарларын жасауға кірісті, ал қала әкімі Каохе Хомстедс ауданының тұрғындары Килауэа жанартауынан келген лаваның жақын екенін және бір апта ішінде оларға жете алатынын білген кезде төтенше жағдай туралы жарлыққа қол қойды. 13 қыркүйекте Гавайи вулканы обсерваториясы ағынның ауданнан алыстай бастағанын мәлімдеді, себебі ол Килауэа жанартауының Шығыс жарылыс аймағындағы жарықтармен және Каохе Хомстедс елді мекенінен алыстаған табиғи аңғардағы құлаған тас блоктарымен әрекеттесті. 2014 жылдың қазан айының басында лава ағыны Гавайидегі Пахоа қаласына қарай бағытталды. 25 қазанда лава ағыны салдарынан жабылған және басқа жерге көшірілген Пахоа қайта өңдеу және тасымалдау станциясының жанындағы Апаа жолындағы Зират жолынан өтті. Ағын жақын жердегі зиратқа қарай жылдам қозғалды және алғашқы эвакуациялар басталды. 10 қарашада ағын бір үйді қиратты. Лава ағыны өз бағытын жалғастырса, төменгі Пунаға кіретін және шығатын жалғыз жол – 130-шы тас жол жабылып қалуы мүмкін деп билік өкілдері қорқынышты. 22 қазанда Ұлттық паркс қызметі мемлекеттік және округтік шенеуніктерге төтенше жағдайға дайындалу үшін жол құруға көмектесетінін хабарлады. Бұл жол 130-шы тас жол лавамен жабылған жағдайда, Пуна тұрғындары Гавайидің қалған бөлігіне қол жеткізу мүмкіндігінен айырылып қалмас үшін құрылатын болды. Крейтерлер тізбегінің балама жолын салу үшін Гавайи жанартаулары ұлттық паркіндегі жолды жауып тұрған лавалық тас қабырғасын бұзу қажет болды. Егер 27 маусымдағы лава ағыны теңізге жетсе, саябақ пен Калапана арасында қиыршық тас жол ретінде қайта құрылатын, құны 12 миллионнан 15,5 миллион долларға жететін бұл жол төменгі Пунаға кіретін және шығатын жалғыз бағыт болар еді. Парк құрылыс жұмыстары басталғанда "Крейтерлер тізбегі" жолының соңғы бөлігін жапты. Парк ішінде және 130-шы тас жолдың сыртында ресми түрде Крейтерлер тізбегі деп аталатын жолдың шамамен 8 миліне жуық бөлігі Пахоаға қауіп төндірген Пуу Ооо жанартауының бұрынғы ағындарымен жабылған еді. Парк мәліметтеріне сәйкес, 1965 жылы ашылған Крейтерлер тізбегі жолының 49 жылдық тарихының 37 жылында лавамен жабылған немесе бөлігін жоғалтқан. Жолдың ұзындығы паркте шамамен 19 мильді құрайды. Лава ағыны Пахоа елді мекеніне жетпей тоқтады. 2016 жылы Пуу Ооо-дан оңтүстікке қарай, мұхитқа ең қысқа жолмен, алдыңғы онжылдықтарда лавамен жабылған аймақтан жаңа ағын (АҚШ Геологиялық қызметі Эпизод 61G деп атады) пайда болды. 130-шы тас жол мен Крейтерлер тізбегі жолын байланыстырған төтенше жағдайға дайындалу жолы жаңа ағынның салдарынан қирады. 2018 жылы бұл жол 2016 жылғы лава арқылы тазартылып, 2018 жылғы төменгі Пунадағы жарылыс кезінде шұғыл түрде қол жеткізуді қамтамасыз етті.
In June 2014, a lava flow dubbed the June 27th flow started flowing from a vent of a spatter cone called Puʻu ʻŌʻō on the east rift zone of Kilauea Volcano in a northwest direction towards the villages of Kaohe Homesteads and Pahoa. In early September it appeared that the lava flow was en route to the small community of Kaohe Homesteads. Community leaders and state officials began to draw up plans for evacuations and the mayor signed an emergency proclamation as residents of the Kaohe Homesteads subdivision learned that lava from Kilauea Volcano was just away and could reach them within a week. On September 13, a release from the Hawaiian Volcano Observatory stated that the flow had begun to shift away from the subdivision as it had interacted with both the cracks and down dropped blocks within the East Rift Zone of Kīlauea volcano and a natural valley that leveled away from Kaohe Homesteads. In early October 2014, the lava flow was heading towards the community of Pahoa, Hawaii. On October 25, the flow had crossed Cemetery Road at Apa'a Road near the Pahoa Recycling and Transfer Station, a waste/trash station, which was closed and relocated due to the lava flow. The flow was quickly advancing on a nearby cemetery and triggered the first series of evacuations. On November 10, the flow claimed a home. Officials feared that if the lava flow continued on its path it would cover and close the only route in and out of lower Puna, Highway 130. On October 22, The National Park Service announced that it would help state and county officials create an emergency route along 8 miles of the buried Chain of Craters Road in order to help Puna residents who would lose access to the rest of Hawai‘i if that lava flow covered Highway 130. Construction of the Chain of Craters alternate route began by making a path over a wall of lava rock covering the road in Hawaii Volcanoes National Park. The $12 million to $15.5 million route, to be re established between the park and Kalapana as a gravel road, would have been the only road in and out of lower Puna, if the June 27 lava flow had made its way to the sea. The park closed the end of Chain of Craters Road as construction began. Nearly 8 miles of the roadway, officially known as Chain of Craters Road inside the park and Highway 130 outside of it, had been covered by past flows from the ongoing Puʻu ʻŌʻō eruption that threatened Pahoa. Chain of Craters Road, which opened in 1965, had portions blocked or covered by lava for 37 years of its 49 year existence, according to the park. The road is about 19 miles long inside the park. The lava flow stopped just short of the village of Pahoa. In 2016 a new flow (called Episode 61G by the United States Geological Survey) emerged from Puʻu ʻŌʻō in a southerly direction, the shortest way to the ocean, across an area that had been covered in lava during the preceding decades. The emergency road connecting Hwy 130 to the Chain of Craters Road was severed by the new flow. In 2018 this road was again cleared through the 2016 lava to provide emergency access around the 2018 lower Puna eruption.
2018 жылғы атылу
2018 жылдың 3 мамырында Лейлани естігіндегі Мохала көшесінде жарық пайда болып, лава ағып шықты. 2018 жылдың 5 маусымына қарай, Гавайи округінің шенеуніктерден алынған мәліметтерге сәйкес, бірнеше аудандардағы жүздеген үйлер жалғасып жатқан жарылыс салдарынан қирады. Тамыз айының басына қарай, жарылыс тоқтағанда, лава 13,7 шаршы мильді, оның ішінде 875 акр жаңа құрлықты жапты.
On May 3, 2018, a fissure opened and lava started spewing out on Mohala Street in Leilani Estates. By June 5, 2018, reports from Hawai'i County officials indicated that hundreds of homes in several subdivisions had been destroyed by the ongoing eruption. By early August, when the eruption ended, over 13.7 square miles had been covered by lava, including about 875 acres of new land offshore.
Тұрғын үй
Тұрғын үйдің қолжетімді бағасы Пунадағы құрылыс жұмыстарының үлкен өсуіне әкелді, бұл ауданды Үлкен аралдағы ең қарқынды дамитын аймаққа айналдырды. Соңғы 20 жылда халық саны шамамен 20 мың адамға өсті және 2020 жылға қарай Пуна халқы Хилодан асып түсетіні күтілуде. Дегенмен, 2002 және 2006 жылдар аралығында үй бағасы екі еседен астамға, ал бос жер бағасы бес еседен астамға өсті, себебі ауданнан тыс, көбінесе АҚШ материгінен келген адамдар мемлекеттегі соңғы қолжетімді нарыққа инвестиция жасады. Пунаның лава ағыны қаупі бар 1 немесе 2 аймақтарында үй иелері үшін сақтандыру полисін алу қиын болуы мүмкін. Килауэа жарылыс аймағының барлық бөлігі 1-аймақта, ал оңтүстік-шығыс беткейі 2-аймақта орналасқан. Көптеген үйді сақтандыру компаниялары 1 немесе 2 аймақтағы үйлерді 350 000 доллардан жоғары құнмен сақтандырмайды. Гавайидегі 20-шы ғасырдан бергі жеке меншіктің көп бөлігі Пунаның төменгі бөлігінде, соның ішінде Капохо, Корольдік бақтар, Калапана және Каиму аудандарындағы қираулар нәтижесінде жойылды. 1983 жылдан бастап (бірақ 2018 жылға дейін) лава ағыны шамамен 190 нысанды жойып, Пунаның 500 шаршы милінен 50 шаршы мильді жапты. Пунада тұрудың тағы бір ерекшелігі бар. Мысалы, Пунадағы көптеген үйлер тұрмыстық сумен қамтамасыз ету үшін жаңбыр суын жинауға тәуелді. Өрт сөндіру үшін жеткілікті судың болмауы сақтандыру компаниялары үшін де маңызды мәселе болып табылады.
The affordable housing prices have led to an enormous increase in developments in Puna, and have made this district the fastest growing area on the Big Island. In the last 20 years the population has grown by nearly 20,000 people and it is estimated that Puna will have a higher population than Hilo by 2020. However, between 2002 and 2006 the price of houses more than doubled and the price of vacant land increased over fivefold, as increasing numbers of people from outside the district (often from the mainland U. S.) bought into the last affordable market in the state. Homeowners Insurance can be more difficult to secure in the parts of Puna that are located in Lava Flow Hazard Zones 1 or 2. The entire Kīlauea rift zone region is in Zone 1, while the southeastern slope is in Zone 2. Most home insurance companies will not cover homes in Zone 1 or 2 for values over $350,000. Most of the volcanic destruction of private property in Hawaii since the 20th century has occurred in lower Puna, including the destruction of sections of Kapoho, Royal Gardens, Kalapana and Kaimū. Since 1983 (but prior to 2018), lava flows destroyed about 190 structures and covered approximately 50 square miles out of the 500 square miles of Puna. Living in Puna has some other unique considerations. For example, most homes in Puna rely on rainwater catchment for their household water. This lack of water availability for firefighting is also an issue with insurance companies.
Климат
Климаты: ылғалды тропикалық климат, жауын-шашын мол, әсіресе солтүстік бөліктері мен биік жатқан аймақтарда. Жер бедері анық су арналары жоқ, көлбеу беткейлермен сипатталады. Жауын-шашын кейде өте ауыр болады (2003 жылы бір дауыл 24 сағат ішінде 90 см жаңбыр әкелді), бірақ еңістігі мен жанартаулық тау жынысының кеуектілігіне байланысты су тасқыны сирек болады. Өсімдік жамылғысы тропикалық ормандардан шөлді бұталарға және жағалаулық жолақтарға дейін алуан түрлі. Уао Келе о Пуна және Кахауала аймақтарында кең аумақты табиғи орман бар.
The climate is a mild tropical climate with abundant rainfall, especially in the northern parts and areas of higher elevation. The terrain is characterized by gentle slopes with no defined waterways. Although rainfall is occasionally very heavy (one storm in 2003 brought 36 inches (90 cm) of rain in 24 hours), flooding is rare due to the slope and porosity of the volcanic rock. The vegetation ranges from rainforest to desert shrub and coastal strand. Large areas of native forest are present in the Wao Kele o Puna and Kahauala tracts.