Кіріспе

Аюрведа медицинасының концепциясы
Аюрведа бойынша денедегі биоэлементтер туралы ұғым

Доша (IAST: doṣa) – санскрит тілінен шыққан, Аюрведадағы маңызды термин. Оны «проблема тудыруы мүмкін нәрсе» деп аударуға болады (сөзбе-сөз «кемшілік» немесе «ақау» дегенді білдіреді). Бұл термин адамның денесі мен санасында тұжырымдамалық тұрғыдан бар деп саналатын үш түрлі затты немесе санатты білдіреді. Осы дошаларға нақты қасиеттер мен функциялар тағайындалады. Бұл қасиеттер мен функцияларға денеге түсетін сыртқы және ішкі әсерлер ықпал етеді. ХХ ғасырдан бастап аюрведалық әдебиеттерде «үш доша теориясы» (tridoṣa upadeśaḥ) ауа, өт және шырыш (पित्त, कफ; vāta, pitta, kapha) деп аталатын үш негізгі заттың мөлшері мен сапасының маусымдарға, күнің уақытына, ас қорыту процесіне және басқа да факторларға байланысты қалай өзгеретінін сипаттайды. Осы өзгерістер өсу, қартаю, денсаулық және ауру жағдайларын анықтайды. Дошалар туған кезде қалыптасқан табиғи конституцияға сәйкес физикалық дене құрылымын қалыптастырады деп есептеледі. Бұл конституция ата-ананың конституциясы, жүктілік кезеңі және басқа да факторларға байланысты анықталады. Бұл табиғи конституция белгілі бір адам үшін дененің тепе-теңдік күйін білдіреді. Адамның табиғи конституциясындағы дошалардың арақатынасы оның дене-ақыл типін, соның ішінде физикалық келбеті, дене бітімі және мінез-құлқы сияқты физиологиялық және психологиялық ерекшеліктерін анықтаумен байланысты. Аюрведаның үш доша теориясы еуропалық юморизммен салыстырылады, бірақ ол жеке тарихы бар ерекше жүйе. Бұл теория сондай-ақ астрологиямен және физиогномиямен салыстырылады, себебі олардың негізгі қағидалары ежелгі философия мен сенімдерден алынған. Оларды ауруды диагностикалау немесе емдеу үшін қолдану ғылыми емес деп саналады.

Аурудың пайда болуындағы рөлі, Рога

Дошалар – таза ойдан туған ұғымдар, олардың болуына ешқандай дәлел жоқ. Аюрведадағы дошалар туралы түсінік, жаман әдеттер, дұрыс тамақтанбау, шамадан тыс жұмыс істеу сияқты факторлардың адамның табиғи дене құрылымынан (пракрити) ауытқуына, қазіргі күйін (викрити) өзгертуіне және осының нәтижесінде ауруға шалдығуына себеп болатынын сипаттайды. Мысалы, ватаның артық болуы психикалық, жүйкелік және ас қорыту жүйесінің бұзылуына, сондай-ақ жалпы әлсіздікке және дене тіндерінің нашарлауына жауапты деп есептеледі. Сол сияқты, питтаның артық болуы қанның улануына, қабынуға және инфекцияға себеп болады. Кафаның артық болуы шырыштың көбеюіне, салмақтың артуына, ісінуге және өкпе ауруларына әкелуі мүмкін. Барлық дошаларды басқарудың кілті – ватаға күтім жасау; осы арқылы қалған екеуін де реттеуге болады деп үйретіледі. Сенімсіз дереккөз: күні=2018 жылғы тамыз.