Кіріспе

Француздық қоғамдық қайраткер (1932–1993)

Мари Франсуаза Сюзанн Диор (7 сәуір 1932 – 20 қаңтар 1993) – француздық қоғамдық қайраткер және неонацистік қаржыландырушы. Ол француз сәнгері Кристиан Диордың және Кеңесқарыстық қозғалысының мүшесі Кэтрин Диордың қызы болды. 1963 жылы британдық неонацистік белсенді Колин Джорданға үйленгеннен кейін оның әпкесінен бас тартып, арақатынасын үзді. Ол Савитри Девидің жақын досы еді.

Жас шағы мен отбасы

Мари Франсуаза Сюзанна Диор 1932 жылдың 7 сәуірінде дүниеге келді. Ол Мадлен Лебланк пен Раймонд Диордың қызы, солшыл журналист және француз сәнгері Кристиан Диор мен Қарсылық қозғалысының мүшесі Кэтрин Диордың інісі. Оның әкесі Реймонд бірнеше жыл бойы Париждегі отбасылық кәсіпорын штаб-пәтерінде жұмыс істеді, Коммунистік Интернационалға жақтас болды, бұл оның әкесі, тыңайтқыш өнеркәсібінің өкілі Морис Диорды үмітсіздікке жетеледі. Реймонд сатирикалық «Le Crapouillot» газетімен байланысты болды және радикалды идеяларды қабылдады, «Екі жүз отбасы» деген теорияны қолдады, яғни оның сөзімен айтқанда, 200 француздық өнеркәсіптік және қаржылық отбасылар «жер бетіндегі барлық жамандықтарға» жауапты деген сенімде болды. Реймонд екі жынысты болған, ал ғалым Грэм Маклин Франсуазаның биологиялық әкесі венгр аристократы Валентин де Балла болуы мүмкін екенін айтады. Диордың нацизмге деген құштарлығы оның балалық шағында, Франция нацистер басып алған кезде пайда болды. Тарихшы Николас Гудрик Кларктың сөзінше, Диор үшін ең жақсы естеліктерінің бірі – Париждегі СС офицерінің оған айтқан «Қандай әдемі арий қызы» деген мақтауы болды. Ол бастапқыда жақтас роялист болды және революцияға дейінгі Францияны зерттеуге қызығушылық танытты. Диор француз революциясының идеалдары шын мәнінде ұлттық құлдырауға ұмтылған халықаралық элиталар басқарған жаһандық қастандықтың жамылғысы екеніне сенді. 1955 жылдың 27 сәуірінде Диор Монако князі III Оноре Гримальдиден тараған граф Роберт Анри де Каумонт ла Форске үйленді, олардан қыз дүниеге келді.

Ұлттық социалистердің дүниежүзілік одағы

Диор дәстүрлі аристократияға көңілі толып, некесі бақытсыз аяқталды. 1960 жылы олар ажырасып кетті. Прессада британдық неонацистік белсенді Колин Джорданның Трафальгар алаңында өткізген митингісі туралы естіген соң, ол 1962 жылдың жазында Англияға сапар шекті және Ұлттық социалистер қозғалысының (NSM) лондондық штаб-пәтеріне жиі баратын болды – бұл Джордан басқаратын неонацистік ұйым. Джордан Диорға қызығушылық танытып, оны Савитри Девимен таныстырды; Диор мен Деви сол сәттен бастап жақын дос болды. Диор өзінің байлығы мен әлеуметтік байланыстарын Джордан мен Джордж Линкольн Роквеллдің 1962 жылдың тамызында Котсвольд лагерінде құрған аңгло-американдық неонацистік ұйым – Ұлттық социалистердің әлемдік одағының (WUNS) француз бөлімін құруға жұмсады. Францияға оралғаннан кейін ол WUNS ұлттық бөлімін басқаруға кірісті. Диор бұрынғы Ваффен СС офицері Клод Жаннды қозғалысқа әкелді, ол 1963 жылы Батыс Еуропа Федерациясын (FOE) құрды – Франция, Бельгия, Люксембург, испан Баск елі және Романдияны қамтитын WUNS филиалы. Дегенмен, оның бұрынғы жоғары лауазымды нацистерді және әлеуметтік элита өкілдерін тартудағы жетістігі шектеулі болды. 1964 жылдың мамыр айында полиция ФОЕ-ді таратып жіберген кезде, топта бар болғаны 42 мүше болды, олардың көпшілігі қоғамға бейімделе алмаған адамдар еді.

Колин Джорданмен неке

1962 жылы жарымәскери топ құрғаны үшін сотталғаннан кейін Джордан түрмеде отырғанда, Диор 1963 жылғы маусым айында NSM мүшесі және Джорданның досы Джон Тиндаллмен шамамен бір ай бойы қарым-қатынаста болды. Бұл оқиға екі одақтас арасындағы шиеленісті күшейтті, нәтижесінде 1964 жылы NSM-де жарылыс болды. Бірақ Джордан босатылғаннан кейін Диор оған үйленуді жөн көрді. 1963 жылғы қыркүйекте Ұлыбританияға ұшып бара жатқанда Джордан оған той жасау туралы ұсыныс жасады; Диормен арақатынасы қозғалысқа қарағанда маңыздырақ бола бастады. 1963 жылғы 5 қазанда Ковентриде өткен азаматтық рәсімде, нацистік сәлемдеме берген жұпқа наразылар шіріген жұмыртқа мен алма лақтырды. Диор мен Джордан 6 қазанда Лондондағы NSM штаб-пәтерінде тағы бір той жасады. Рәсімнің суреттері мен кинохроникалық кадрлары – олар саусақтарын пышақпен кесіп, қанды араластырып, "бірлік тамшысын" "Менің күресім" кітабының ашық бетіне тамдырған сәттерін көрсетті – баспасөзде кеңінен жарияланды. Қонақтар Гитлер сәлемімен амалдасып, "Хорст Вессель әнін" орындады. Диор: "Менің бар тілегім – кішкентай нацистік балалар" деді. Диордың анасы бұл некеге қарсы шығып, "Біз бұл қайғылы оқиғаға араласуды қаламаймыз" деді және Джорданды үйіне кіргізбейтінін мәлімдеді. Оқиғаларға қатысты ақпарат тарағаннан кейін, Диордың әпкесі, Равенсбрюк концлагерінен аман қалған Кэтрин Диор, "баспасөз бен теледидардың оның немересі Франсуаза Диордың мәуесіз сөздерін жариялауын" айыптайтын баспасөз хабарламасын жариялады. "Менің ағам Кристиан Диордың атағын осы скандалды жария ету үшін пайдалануға және отбасымның абырой мен патриотизммен байланысты атын қаралауға болмайды". Савитри Деви тойға қатыса алмады, өйткені 1962 жылы WUNS-тің Котсвольдтағы негізін қалаушы лагерінен кейін Ұлыбританияға кіруіне тыйым салынған еді. Джорданмен үйленгеннен кейін үш ай өткен соң, жұп ажырасып, тағы да баспасөздің қызу назарына ілікті. Өзін сол кезде Диор Джордан деп атаған ол күйеуінің басшылық қабілетіне көңілі тоймады және оны "қарапайым орташа адам" деп атады. Daily Mirror газетінің бірінші бетінде "Нацистке: 'Неке бітті' " деген тақырып жарияланды, ал тақырыптың астында "Сен жетекші емессің, дейді Франсуаза" деп жазылған. Ертесі күні газетте "Фюрер: 'Мен сені жақсы көремін' " деген тақырыпта тағы бір мақала жарық көрді, онда Джордан Диордан "өтінемін, үйге қайтып кел" деп жалбарынып айтқан сөздер келтірілді. Диор мен Джордан, ол NSM-ді басқаруға қабілетті екеніне көз жеткізгеннен кейін қайта табысты, өйткені бұл қозғалыс фракцияларға оңай бөлінетін еді.

Тұтқындалу

Диор Лондондағы Ұлттық Социалистік Қозғалыста (NSM) ықпалды болып қала берді. 1965 жылғы 31 шілдеде ол алты NSM мүшесінің Ильфорд және Ли Бридж Роуд синагогтарына қарсы жасаған өртке салуға қатысты. Диор сол жылы WUNS-тің Франциядағы ресми өкілі де болды. 1965 жылғы 4 маусымда ол Париждегі британ елшілігінің қабырғаларына неонацистік жарнама парақтарын жабысқандығы үшін 4 айға бас бостандығынан айырылды. Диор кейін Францияға оралды, онда 1966 жылғы 4 қазанда Ниццада тұтқындалып, Париж оқиғасы бойынша қамауда ұсталды. Ол 1967 жылғы ақпанда босатылып, содан кейін NSM-де танысқан жаңа сүйіктісі Теренс Купермен бірге Джерсиге қашып кетті. Жұбайлар көп ұзамай Нормандияға көшіп, онда Савитри Деви оларды зиярат етті, содан кейін 1967 жылдың жазында Купердің отбасы жалға алған Шығыс Лондондағы Дагенхэмдегі кеңес үйінде қайта пайда болды. Осы кезде екеуі де NSM-нен қуылды. Диор полициямен сұраққа алынып, екі жыл бұрын Лондондағы синагогтарды өртеп жіберуге NSM мүшелерін итермелегені үшін айыпталды. 1968 жылғы қаңтарда ол 18 айға бас бостандығынан айырылып, Холлоуэй түрмесіне жіберілді. Түрмеде Диорды басқа тұтқындар "Нацист Нелл" деп атады. Джордан 1967 жылғы қазанда Купермен жасаған неке бұзушылық себептерімен әйелінен ажырасты. 1969 жылы Диор француз неонацисі Марк Фредриксенмен және FANE ұйымымен байланыс орнатып, "Антисионистік Біріккен Фронт" (Front Uni Antisioniste) деп аталатын антисемит қозғалысын құруға тырысты. 1969 жылғы 6 ақпанда Диор, Фредриксен, Генри Костон және Пьер Сидос "еврей ықпалы мен сионистік насихатқа" қарсы күресті ұйымдастыру мақсатымен кездесу өткізді, бірақ ұйым ешқашан құрылмады. 1970 жылғы қазанда Диор Савитри Девиді Нормандиядағы Дусидегі үйіне шақырды. Деви 9 ай бойы сол жерде өмірбаяндық еңбектерін жазып, 1971 жылғы тамызда Нью-Делиге оралды.

Кейінгі өмір және өлім

Купер мен Диор 1970 жылдың тамызынан бастап 1980 жылдың шілдесіне дейін, қарым-қатынастары аяқталғанға дейін, Нормандияның Дюси қаласында бұрынғы пасторлық үй болған жерде бірге тұрды. 1980 жылдардың басында Диор Париждегі түнгі клубқа жасаған сәтсіз инвестициядан кейін қаржылық қиындыққа ұшырап, 1982 жылы үйді сатуға мәжбүр болды. 1983 жылдың желтоқсанында британдық фашист Мартин Вебстер Ұлттық фронттан қуылғаннан кейін қысқа ғана өмір сүрген "Біздің Ұлтымыз" тобын құрғанда, Диор оның кейбір сот шығындарын төлеген деген қауесет бар. Ол 1993 жылдың 20 қаңтарында 60 жасында Ньюиль-сюр-Сендегі американдық ауруханада өкпе рагынан қайтыс болды.