Энох Арден: Теннисон поэмасының трагедиясы

Кіріспе

1864 жылы Альфред, лорд Теннисонның жазған поэмасы

«Енох Арден» – Альфред, лорд Теннисонның 1864 жылы британдық ақын лауреат қызметін атқарып тұрған кезінде жарық көрген повесті. Осы оқиғаның негізін Томас Вулнер Теннисонға ұсынған. Поэманың аты заңдағы бір қағидаға берілген: белгілі бір мерзімге (әдетте жеті жылға) жоғалған адам қайтыс деп есептеліп, оның туыстары қайтадан некеге тұруға және мүлікті мұраға алуға құқылы болады.

Өмірбаян

Балықшыдан саудагерге айналған Энох Арден әйелі Энни мен үш баласын тастап, ескі капитанымен теңізге шығады. Жұмысынан апат салдарынан айырылған ол, сол дәуірдегі еркектік қағидаларға сәйкес, отбасының жағдайы үшін өзінің ыңғайлылығы мен туған-туысқандарымен бірге болуын құрбан етеді. Саяхат барысында Енох екі серігімен бірге кеме апатына ұшырап, шөлейт аралға тігіледі. (Бұл оқиғаның бөлігі Робинзон Крузоны еске түсіреді.) Енох он бір жарым жыл бойы хабарсыз жоғалады. Енохтың жоғалып кеткеніне он жыл өткен соң, Филипп Рей Энни Арденге үйленуге ұсыныс жасайды, оның Енохтың қайтыс болғаны анық екенін айтады. XVIII ғасырдағы сауда кемелері айлар не жылдар бойы теңізде қалуы мүмкін еді, бірақ басқа кемелер арқылы олардың қайда екені туралы хабар келіп тұратын. Филип Энниге Енохтың кемесінен ешқандай жаңалық жоқ екенін еске салады. Энни Филиптен бір жыл күтуге келісуін сұрайды. Бір жыл өткен соң, Филип тағы да Энниге ұсыныс жасайды. Ол оны тағы да жарты жылға кейінге тығып қояды. Энни Киелі кітаптан Енохтың тірі ме, өлген ме екенін білу үшін белгі сұрайды. Ол Енохтың шөлейт аралда екенін түс көреді, оны жұмақ деп қате түсінеді. Ол Филипке тұрмысқа шығып, балалары болады. Енох теңізден оралғанда, әйелі балалық шағындағы досы және қарсыласымен бақытты тұрмыс құрғанын және одан баласы бар екенін біледі. Енохтың өмірі толыққанды болмайды, оның бір баласы қайтыс болады, ал әйелі мен қалған балаларына басқа адам қараушылық жасайды. Енох әйелі мен балаларына өзінің тірі екенін айтпайды, өйткені оның жаңа бақытын бұзуға ниеті жоқ. Енох жүрек ауруынан қайтыс болады. Бұл оқиғаны классикалық Одиссей мифінің өзгеше нұсқасы және оған қарсы қойылуы деп қарастыруға болады, Одиссей Троя соғысы мен теңізде 20 жыл болғаннан кейін, оны адал күткен әйелін табады. Енох есімінің осылай таңдалуы, оның жақындарының өмірінен жоғалып кеткен адамды бейнелеу үшін Киелі кітаптағы Енох кейіпкерінен шабыттанғанын көрсетеді. Шындығында, басты кейіпкердің өмірінің хронологиялық құрылымы, "Жаратылыс күндерінің" библиялық символизмімен байланысты циклдерімен бірге, Енох есімімен байланысты, бұл осы туындыны ұзақ уақыт бойы зерттеген итальяндық ойшылдың талдауымен дәлелденген, және Теннисонның теологиялық мағыналарды ағылшын әдебиетінде бұрын-соңды болмаған күрделілікпен қарапайым жоқтау үлгісіне енгізу қабілетін көрсетеді.

Fisherman turned merchant sailor Enoch Arden leaves his wife Annie and three children to go to sea with his old captain, having lost his job due to an accident; reflective of a masculine mindset common in that era, Enoch sacrifices his comfort and the companionship of his family in order to better support them. During the voyage, Enoch is shipwrecked on a desert island with two companions who eventually die. (This part of the story is reminiscent of Robinson Crusoe.) Enoch remains lost for eleven and half years. Ten years after Enoch's disappearance,
Phillip Ray asks Annie Arden to marry him, stating that it is obvious Enoch is dead. It was not unusual for 18th century merchant ships to remain at sea for months or years, but there was always news of a ship's whereabouts by way of other ships that had communicated with it. Phillip reminds Annie that there has been no word of Enoch's ship. Annie asks Phillip to agree to wait a year. A year passes, and Phillip proposes to Annie again. She puts him off for another half year. Annie reads her Bible and asks for a sign as to whether Enoch is dead or alive. She dreams of Enoch being on a desert island which she misinterprets as heaven. She marries Phillip and they have a child. Enoch finds upon his return from the sea that his wife is married happily to his childhood friend and rival and has a child by him. Enoch's life remains unfulfilled, with one of his own children now dead and his wife and remaining children now being cared for by another man. Enoch never reveals to his wife and children that he is really alive, as he loves her too much to spoil her new happiness. Enoch dies of a broken heart. The story could be considered a variation on and antithesis to the classical myth of Odysseus, who, after an absence of 20 years at the Trojan War and at sea, found a faithful wife who had been loyally waiting for him. The use of the name Enoch for a man who disappears from the lives of his loved ones is surely inspired by the biblical character Enoch. In fact, also the entire chronological structure of the protagonist's life with its cycles related to the biblical symbolism of the "days of Creation" binds to the name of Enoch, as demonstrated by the analysis of an Italian thinker long interested in this work, and denotes Tennyson's ability to insert theological intentions into simple elegiac mode with an unprecedented complexity in English literature.

Музыкалық күйлер

1897 жылы Ричард Штраус өлеңді диктор және фортепианоға арналған оқу түрінде жазды, ол Op. 38 ретінде жарияланды. 1962 жылдың 24 мамырында Columbia Records компаниясы Энох Арденнің (1961 жылдың 2-4 қазанында жазылған) жазбасын шығарды, онда Гленн Гулд фортепианода, ал Клод Рейнс баяндамашы ретінде орындады. LP жасауға 1500 доллар жұмсалды және тек 2000 данасы ғана шығарылды. Ол әлі де коллекционерлер арасында бағалы зат саналады. 2010 жылы Чад Боулз және Дэвид Рипли CD шығарды, ал 2020 жылы пианист Кирилл Герштейн мен швейцариялық актер Бруно Ганц неміс тілінде жазба жасады. Дирижер Эмиль де Ку камералық оркестр мен баяндаушыға арналған нұсқасын жасады. Бұл Вирджиния камералық оркестрі мен актер Гэри Слоанның қатысуымен 2010 жылы орындалды. Британдық актер Кристофер Кент және пианист Гамал Хамис 2020 жылғы карантин кезінде жартылай сахналанған тікелей эфирде орындады, содан кейін SOMM Recordings үшін мақтауға толы CD жазды, ол 2022 жылы жарық көрді. Өлең сонымен қатар композитор Отмар Герстер мен либретто авторы Карл Майкл Фрайхерр фон Леветзовтың «Энох Арден» (операсы) негізі болып табылады, оның премьерасы 1936 жылдың 15 қарашасында Дюссельдорфта өтті.

Танымал мәдениетте

Эвелин Шарптың 1897 жылғы «Мектеп оқушысының тууы» атты балалар романында қыздар студенттің туған күніне «Энох Арден» пьесасын қойып берді. Гю де Мопассанның «Le Retour» атты әңгімесінде де осыған ұқсас сюжет бар. «Энох Арден» (1911), режиссері Д.У. Гриффит – осы өлеңге негізделген фильм. 1915 жылғы осы аттас фильмді Кристи Кабанн түсірген. 1925 жылғы австралиялық «Бушвакерлер» фильмі де осы өлеңге негізделген. Франклин Уэскотт 1936 жылғы «Анна Винди Попларс» романында, «Анна Грин Гейблз» сериясының төртінші кітабында былай дейді: «Энох Ардендегі соңғы екі жол мені бір түні қатты ашуландырды, кітапты терезеден лақтырып жібердім. Бірақ келесі күні «Бургуль әнінің» құрметі үшін оны қайта алдым». 1940 жылғы «Too Many Husbands» комедиялық фильмі осы оқиғаға негізделген, онда Жан Артур Фред МакМюррей ойнаған күйеуінің әйелі рөлін сомдады. 1955 жылы бұл фильм «Шоу үшін үш» деген атаумен қайта түсірілді, басты рөлдерде Бетти Грейбл, Джек Леммон, Мардж Чемпион және Гоуэр Чемпион болды. 1940 жылғы «Менің сүйікті әйелім» комедиялық фильмі – «Энох Арден» оқиғасының комедиялық нұсқасы. Агата Кристи өлеңді үш әңгімесінде пайдаланған. «Жарқ жалғаса берсе» атты әңгіме алғаш рет 1924 жылғы сәуірде «The Novel Magazine» журналында жарияланды, ондағы басты кейіпкер Тим Нюгент Арденге ұқсас оқиғалар тізбегінен өтеді. Сол сюжеттік желі үлкен әсер етіп, 1930 жылғы «Жұлдызды нан» романында (Christie-нің Мэри Уэстмакотт псевдонимімен жазған алты романының біріншісі) қолданылды. Соңында, 1948 жылғы «Тасқын кезінде алынған» қылмыстық романында Роберт Андерхей кейіпкері Оңтүстік Африканың шұрайлы жерінде жоғалып, қайтыс болған деп есептеледі. Бір кейіпкер Андерхейдің әйелі Розалинді және оның жаңа отбасын шантаж ету үшін «Энох Арден» псевдонимін пайдаланады. 1946 жылғы Клодетт Колберт, Орсон Уэллс және Джордж Брент ойнаған «Келер күн мәңгілік» фильмі поэмаға негізделген, бірақ Теннисонға авторлық құқық берілмеген. «Move Over, Darling» (1963) – «Менің сүйікті әйелім» фильмінің қайта түсірілімі. Бұл жоба 1962 жылғы Мэрилин Монроның «Бірдеңе беруге тиіс» жобасы Монроның қайтысынан кейін тоқтатылғаннан кейін қолға алынды. 1966 жылғы «Нирмон» фильмі осы оқиғаға негізделген. 1967 жылғы хинди фильмі «Тақдир» – «Нирмон» фильмінің қайта түсірілімі. 2000 жылғы «Қалдықтар» фильмі осы оқиғадан шабыттанды.

In Evelyn Sharp's 1897 children's novel The Making of a Schoolgirl, the girls put on a play of Enoch Arden for a student's birthday. The Guy de Maupassant story "Le Retour" has a similar plot. Enoch Arden, the 1911 film directed by D. W. Griffith, is based on this poem. The 1915 film of the same name was directed by Christy Cabanne. The 1925 Australian film The Bushwhackers is based on this poem. Franklin Wescott in the 1936 novel Anne of Windy Poplars, the fourth book in the Anne of Green Gables series, says, "Those last two lines in Enoch Arden made me so mad one night, I did fire the book through the window. But I picked it up the next day for the sake of the Bugle Song." The 1940 comedy film Too Many Husbands was based on the story, with Jean Arthur playing the wife of the returning husband, played by Fred MacMurray. It was remade in 1955 as Three for the Show, with Betty Grable, Jack Lemmon, Marge Champion and Gower Champion. The 1940 screwball comedy film My Favorite Wife is a comic inversion of Enoch Arden. Agatha Christie referenced the poem in three stories. "While the Light Lasts", a short story first published in The Novel Magazine in April 1924, has its protagonist Tim Nugent suffer the same chain of events as did Arden. The same plot arc was used, to greater effect, as part of Giant's Bread (1930), the first of six novels written by Christie under the pseudonym of Mary Westmacott Finally, in the crime novel Taken at the Flood (1948), the character Robert Underhay is lost in the South African bush and presumed dead; A character uses the pseudonym "Enoch Arden" as he attempts to blackmail Underhay's wife Rosaleen and her new family. The 1946 film Tomorrow Is Forever, starring Claudette Colbert, Orson Welles and George Brent, is based on the poem, although no writing or adaptation credit is given to Tennyson. Move Over, Darling is a 1963 remake of My Favorite Wife, starring Doris Day, James Garner and Polly Bergen. This project was undertaken after the 1962 Marilyn Monroe version, Something's Got to Give, was aborted upon Monroe's death. The 1966 Konkani film Nirmon is based on this story. The 1967 Hindi film Taqdeer was a remake of the Konkani film Nirmon. The 2000 film Cast Away was loosely based on this story.