Кіріспе

4 ғасыр б.з.д. грек перипатетик философы

Аристоксен Таранттық (туған жылы шамамен 375 ж., белгілі 335 ж. б.з.б.) – грек перипатетик философы және Аристотельдің шәкірті. Оның философия, этика және музыка саласындағы жазбаларының көп бөлігі жоғалып кеткен, бірақ «Гармония элементтері» (грекше: Ἁρμονικὰ στοιχεῖα; латынша: Elementa harmonica) атты музыкалық трактаты толыққанды сақталмаған күйде жетіп келді, сондай-ақ ырғақ және өлшемге қатысты бірнеше фрагменттер де бар. «Элементтер» – ежелгі грек музыкасы туралы біліміміздің басты көзі.

Элемента гармоникасы

Аристоксен өзінің "Гармония элементтерінде" (соның ішінде "Гармоника") музыканы толық және жүйелі түрде баяндауға тырысты. Бірінші кітапта грек музыкасының түрлері мен олардың аралас түрлері туралы түсінік берілген; содан кейін терминдердің кейбір жалпы анықтамалары, әсіресе дыбыс, интервал және жүйе туралы түсініктер келтірілген. Екінші кітабында Аристоксен музыканы жеті бөлікке бөліп, оларды: түрлер, аралықтар, дыбыстар, жүйелер, тондар немесе ладтар, өзгерістер және мелопея деп атайды. Бұл түсіндірушілері арасындағы жиі қайталанатын қателіктер мен қарапайым он екі тондық теорияларға қазіргі заманғы бейімділікпен растауға ұмтылу арқылы ғана түсіндірілуі мүмкін. Аристоксеннің өзі "екі нәрсені естен шығармау керек: Біріншіден, көптеген адамдар біздің бір тонды үш тең бөлікке бөлуге болатынын дұрыс түсінбеді. Олар бұл қателікке тонның үштен бір бөлігін пайдаланудың бір нәрсе екенін, ал тонды үш бөлікке бөліп, барлығын орындаудың басқа нәрсе екенін түсінбегендіктен келді. Екіншіден, біз таза абстрактілі тұрғыдан қарағанда, ең кішкентай интервал жоқ деп санаймыз". Үшінші кітабында Аристоксен классикалық грек мелодиясының құрылысына қызығушылық танытқандарға үлкен қызығушылық тудыратын әуендік тізбектіліктің жиырма сегіз заңын сипаттайды.

Ритмика және метрика туралы

Ритмика мен метрикаға арналған еңбектің екінші кітабының бір бөлігі, Elementa rhythmica, ортағасырлық қолжазбалар дәстүрінде сақталған. Аристоксен сонымен қатар "Бастапқы ұзақтық туралы" (хронос) атты еңбектің авторы болды. Метр туралы трактаттың бес бағандық фрагменті (P. Oxy. 9/) Grenfell мен Hunt-тың "Оксиринх папирустері", 1 том (1898) басылымында жарияланған және, мүмкін, Аристоксенге тиесілі.

Басылымдар мен аудармалар

Баркер, Эндрю (1989). Грек музыкалық жазбалары, 2-том: Гармониялық және акустикалық теория (Кембридж), 119–89-беттер, кіріспе және түсіндірмелермен ағылшын тіліне аударма,
Макран, Генри Стюарт (1902). Аристоксеннің гармоникасы (Оксфорд), ағылшын тіліне аудармасы және түсіндірмелері бар грек мәтіні (archive.org, Internet Archive)
Маркуард, Пол (1868). Аристоксеннің гармониялық фрагменттері (Берлин), неміс тіліне аудармасы және түсіндірмелері бар грек мәтіні (archive.org, Google Books)
Пирсон, Лайонел (1990). Аристоксен: Элемента ритмика. ІІ кітаптың фрагменті және Аристоксеннің ырғақтық теориясының қосымша дәлелдері (Оксфорд), кіріспе, аударма және түсіндірмелері бар грек мәтіндері,
Верли, Фриц (1967). Аристотель мектебі, 2-том: Аристоксенос, 2-басылым (Базель/Штутгарт), грек мәтіні (гармониялық фрагменттерді, ырғақты фрагменттерді, «Негізгі ұзақтық туралы» және «Тоноида туралы» еңбектерді қоспағанда: 28-бетті қараңыз), неміс тілінде түсіндірмелермен,
Вестфаль, Рудольф (1883–1893). Таранттық Аристоксен: Классикалық эллинизмнің мелодикасы және ритмикасы, 2 томдық (Лейпциг) (1-том, 2-том)
Вестфаль, Рудольф (1861). Грек ритмиктерінің фрагменттері мен ілімдері (Лейпциг), 26–41-беттер, «Элемента ритмика» және «Негізгі ұзақтық туралы» еңбектерінің грек мәтіні (Internet Archive)