Кіріспе
Виргиниялық (басқаша атауы – Виргиниялық: Дала серкесі) – американдық автор Оуэн Вистердің (1860–1938) 1880-ші жылдардағы Вайоминг аймағында өтетін 1902 жылғы романы. Онда мал шаруашылығымен айналысатын шаруаның өмірі суреттеледі және бұл, қысқа әңгімелер мен арзан басылымдардан өзге, алғашқы нағыз көркем батыс романы саналады, бірақ қазіргі ғалымдар осы мәселеде пікірталас жүргізеді. «Виргиниялық» Зейне Грей, Луи Л’Амур және тағы да басқа көптеген авторлардың батыс жанрындағы туындыларына жол ашты. Роман 1893 жылдың қарашасынан 1902 жылдың мамырына дейін «Харперс» журналында және «The Saturday Evening Post» журналында жарияланған бірнеше әңгімелер негізінде жазылған.
The Virginian (otherwise titled The Virginian: A Horseman of the Plains) is a 1902 novel by the American author Owen Wister (1860–1938), set in Wyoming Territory during the 1880s. It describes the life of a cowboy on a cattle ranch and is considered the first true fictional western ever written, aside from short stories and pulp dime novels, though modern scholars debate this. The Virginian paved the way for many more westerns by such authors as Zane Grey, Louis L'Amour and several others. The novel was adapted from several short stories published in Harper's Magazine and The Saturday Evening Post between Nov 1893 and May 1902.
Шығарма кейіпкері
Вирджиниялық – Вайоминг штатының Медисин Боу қаласының шетінде орналасқан Санк Крик ранчосында жұмыс істейтін шаруа. Оның досы Стив оны, болжам бойынша Джефферсон Дэвистің құрметіне "Джефф" деп атайды, бірақ оны әрқашан Вирджиниялық деп атайды және оқиға барысында есімі есімдерінде айтылмайды. Ол биік, қараңғы, жіңішке, жас алып ретінде сипатталады, терең мінезді. Бастапқыда ол тек ковбой ғана, бірақ кітаптың ортасында толық уақытты бригадир болып тағайындалады. Ол – судьяның ең сенімді адамы. Кітап бойында бірнеше рет оған жауы Трампасты жасырын түрде жеңу мүмкіндігі ұсынылады, бірақ ол әрқашан осы құлқыны қабылдамайды, Трампас Вирджиниялықты дуэльге шақырады. Ол өзінің бригадир лауазымын қызметкерлерін басып-жаншу үшін пайдаланбайтынын нақты көрсетеді. Романның басты сюжеттерінің бірі – Вирджиниялықтың Медведь Крик мектебінің жаңа тағайындалған "мұғалімі" Мисс Молли Старк Вудпен қарым-қатынасы. Ол Шығыстан келгендіктен, жабайы Батысқа бейімделмеген, ал Вирджиниялық оған нағыз джентльмендей қарап, оны "соңына дейін махаббатқа бөлеуге" ниетті.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Роман аты аталмаған баяндаушының "шығыстан" Вайоминг штатының Медисин Боу қаласына келуінен және таңғажайып бойлы және келбетті бейтаныспен кездесуінен басталады. Бейтаныс ат байлауда да, "құқықсыз бала" деп атаған құмар ойыншы Трампамен күресуде де шебер екенін дәлелдейді. Ол қолына тапанша ұстап, жай ғана: "Маған осылай деп қойсаң, күлімсірей бер!" - деп қорқытады. Вирджиниялық деп аталатын бейтаныс адам баяндаушының Сунк-Криктегі судья Генридің ранчосына алып бара жатқан еркегі болып шығады. Екі адам 263 мильді ранчоға дейін саяхаттағанда, "Жылы табан" деген лақаппен аталған баяндаушы мен Вирджиниялық бір-бірін таниды, өйткені "Жылы табан" батыстағы өмірдің табиғатын біртіндеп түсіне бастайды, ол ол күткеннен мүлдем өзгеше. Бұл кездесу өмір бойы достық қарым-қатынастың бастамасы және баяндаушының Вирджинияның өміріндегі негізгі эпизодтарды қайталауының бастауы болып табылады. Роман виргиниялық пен оның өмір сүруі туралы. Вирджиниялық жігіттің жауы Трампаспен болған қақтығысын және әдемі мұғалім Молли Старк Вудпен болған романсын сипаттағаннан кейін, Уистер іс-әрекет, зорлық-зомбылық, жек көру, кек алу, махаббат және достық туралы әңгіме жасайды. Бір көріністе Вирджиниядан келген жігіт Стивті, оның жақын досы болған малды ұрлап кеткенін мойындаған адамды, асып тастауға қатысуға мәжбүр болады. Виргиниялықтар оны үкімет жемқорлығы мен әрекетсіздікке қажетті жауап ретінде көрсетеді, бірақ Виргиниялықтар оны қорқынышты міндет деп санайды. Әсіресе, ол ұрының тағдырына батыл қарауынан және оның жүрегіне түсіретін ауыр жүгінен әсер алады. Өлімге әкелетін атыс бес жыл бойы жек көруден кейін Трапамспен жалғасып жатқан қақтығысты шешеді. Дуальда Трампас бірінші атқаннан кейін Вирджиниялық Трампасты өзін-өзі қорғау үшін атып, жас келініне үйленуге кетеді. Вирджиниялық пен Молли бірге бір ай бойы тауға барып, содан кейін шығысқа, Вермонтқа барып, оның отбасымен танысады. Оларды Вуд отбасы қатты қабылдады, бірақ Моллидің үлкен әпкесі жылы қабылдады. Жаңа жұп Вайомингке оралады, ал Вирджиниялық судья Генридің ранчосының серіктесі болады. Кітаптың соңында Вирджиниядан келген адам аймақта маңызды адам болып, бақытты отбасымен өмір сүргенін айтады.
Мәдениеттің әсері
1902 жылғы роман баспа саласына, содан кейін кино мен теледидарға зор әсер етті, Батыс жанрын және әсіресе ковбой бейнесін американдық символ ретінде қалыптастырды. Оның шешімді атыс жекпе-жегі көркем әдебиеттегі алғашқы "көресу" саналады. Романда "Мені осылай атасаң, күлімсіре!" деген тіркес алғаш рет қолданылған. Бұл сөз, көптеген нұсқаларында, кейінірек Батыс туындыларында, кинодан бастап музыкаға дейін кеңінен таралды. XXI ғасырдың батыс көркем әдебиетін зерттеуші ғалымдары "Вирджиниялық" романының "дешевый роман" дәстүрінен тыс тұрған алғашқы ковбой романы болып есептелуі керек пе деген мәселені талқылайды. Мысалы, Виктория Ламонт бұл атақты он үш жыл бұрын жарық көрген Эмма Гент Кертистің (Джон Б. Алден Баспасы, 1889) "Администратрикс" кітабына жатқызу керек дейді. Дегенмен, "Администратрикс" романы "Вирджиниялық" романының танымалдылығына жете алмады.
Сахна
Вистер мен Кирк Ла Шелл романды сахналық қойылымға бейімдеді. «Виргиниялық» 1904 жылдың 5 қаңтарында Манхэттен театрында алғашқы көрсетілімін берді және 1904 жылдың мамырына дейін сахнада болды. 1905 жылдың қазан айында Нью-Йорктегі Музыка академиясында 16 қосымша көрсетілім өтті. 2022 жылы драматургтар Л. С. Бернадин мен Спенсер Хаффман романды Чикагодағы City Lit театры үшін жаңадан бейімдеді. Қойылым 2022 жылдың 16 қаңтарында 5 апталық кезеңге басталды.
Комикстер
Роман Classics Illustrated #150 комиксі ретінде бейімделді. 1963 жылы Gold Key Comics телесериалға байланысты бір ғана нөмір шығарды.