Кіріспе

Rubus parviflorus, көбінесе thimbleberry деп аталады, (қызыл бас киім деп те аталады) - Солтүстік Американың солтүстік умеренный аймақтарына тән Rubus туысына жататын өсімдік. Өсімдіктің ірі, түкті жапырақтары және тікендері жоқ. Ол раушанға ұқсас, бірақ қысқарақ, жарты шар пішіндес жеуге жарамды қызыл жеміс береді. Бұл өсімдік бөлшек сауда жеміс нарығы үшін коммерциялық тұрғыдан дамытылмаған, бірақ ландшафтты безендіру үшін өсіріледі.

Сипаттама

Rubus parviflorus – диаметріне дейін жететін тығыз бұта, көбінесе өсімдіктің жер астындағы тамырсабағы арқылы таралатын үлкен топтамаларда өседі. Бұл түрдің көптеген басқа өкілдерінен айырмашылығы, оның қырлары жоқ. Жапырақтары бес бөлікті, пальма тәрізді, (басқа Rubus түрлеріне қарағанда әлдеқайда ірі), жұмсақ және түкті құрылымды. Гүлдерінің диаметрі , бес ақ жапырақшасы және көптеген ақшыл сары аталықтары бар. Бұл түрдің гүлі Rubus түрлері арасындағы ең ірі гүлдердің бірі болып есептеледі.

Этимология

Parviflorus ("кіші гүлді") деген атау қате, себебі бұл түрдің гүлі – тұқымдастың ең ірісі.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Rubus parviflorus Солтүстік Американың батысында Аляскадан Калифорнияға, Нью-Мексикоға, Чиуауаға және Сан-Луис-Потосиге дейін табиғи түрде өседі. Оның ареалы шығысқа қарай Роки тауларына және үзіліс-үзіліс Ұлы көлдер аймағына дейін созылады. Ол солтүстікте теңіз деңгейінен бастап, оңтүстікте белгілі бір биіктіктерге дейін өседі. R. parviflorus көбінесе жол жиектерінде, теміржол бойында және орман аралықтарында өседі, әдетте жаңадан кесілген және орман өрттерінен кейінгі экологиялық жаңарудың бастапқы кезеңінде кездеседі. Шымкент бұтасы орманның төменгі қабаттарында өседі, оның ішінде жағалаулық қызылжапырақ (Dryopteris arguta), Trillium ovatum және Smilacina racemosa сияқты өсімдіктермен бірге таралған.

Экология

Жемістерін құстар мен аюлар жейді, ал қара құйрықты бұғылар жас жапырақтарымен және сабақтарымен қоректенеді. Diastrophus kincaidii (thimbleberry gallmaker) масаның дернәсілдері R. parviflorus сабақтарындағы ірі, ісінген галлдарда дамиды.

Өсіру

R. parviflorus арнайы өсімдік шаруашылықтарында сәндік өсімдік ретінде өсіріледі, дәстүрлі, жергілікті және жабайы флора бақтарында, табиғи ландшафт дизайнында және ортаны қалпына келтіру жобаларында қолданылады. Жемісінің хош иісі бар. Шымкент өсімдіктерін жақсы нәтиже беру үшін қымырып жатқан тамыр сабақтарының бөліктерін отырғызу арқылы, сондай-ақ тұқымдардан немесе сабақ кесінділерінен көбейтуге болады. Гүлдері тозаңдаушыларды тартады, оның ішінде жергілікті аралар, бал аралары және дала аралары үшін ерекше құнды. Бұл өсімдік сары жолақты сфинкс көбелегінің личинкаларына тамақ болып табылады және оларға нектар береді. Бұл түр саудаға түспеген, бірақ Британдық Колумбия университетінің Ботаникалық бағында (Ванкувер) және Корольдік Британдық Колумбия мұражайының Жергілікті өсімдік бағында (Виктория) өсіріледі.

Ас мәзірі

Раушан жемісінің пішіні құлпынайға қарағанда жалпақтап, жұмсақ (қажуға оңай), бірақ олардың да көптеген ұсақ тұқымдары болады. Жемісі өте жұмсақ болғандықтан, оны тасымалдауға қолайлы емес, сондықтан раушан жемісі коммерциялық мақсатта сирек өсіріледі. Жабайы раушан жемісін шикі немесе кептіріп жеуге болады (піскен раушан жемісінің сулылығы әртүрлі), және одан жергілікті деликатес ретінде сатылатын джем жасауға болады, әсіресе Мичиганның Жоғарғы бөлігіндегі Кьюинау түбегінде.

Дәстүрлі медицина

Өсімдіктің көптеген бөліктерін американдық жергілікті халық дәстүрлі медицинада қолданған. Оның жапырақтары мен тамырынан жасалған шай жараларды, күйіктерді, безеуді немесе ас қорыту проблемаларын емдеуге арналған деп есептелген; сабақтарынан жасалған шай зәр айдағыш ретінде пайдалы деп саналған. 2019 жылға дейін, заманауи клиникалық зерттеулер мен тәжірибеде *R. parviflorus*-тың қандай да бір ауруды емдеуде тиімді екенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ. Шөлде болғанда шөлбауыр жапырақтарын дәретхана қағазының орнына пайдалануға болады.