Кіріспе

Уильям Уэллс (шамамен 1770 – 15 тамыз 1812), сондай-ақ Апеконит ("Сәбіздің басы") деп те аталады, Майами басшысы Кішкентай Тасбақаның күйеу баласы болды. Ол Солтүстік-Батыс Үнді соғысында Майами үшін күресті. Осы соғыс барысында ол АҚШ армиясының офицері болды және 1812 жылғы соғыста да қызмет етті.

Майамидің Апекониті

Уэллс 1770 жылы Пенсильвания штатының Джейкобс-Крик қаласында дүниеге келген. Ол Америка төңкерісі кезінде Вирджиния ополчениесының капитаны Сэмюэлл Уэллстің ұлы болды. Отбасы 1779 жылы Луисвиллге (Кентукки штаты) көшіп, Уильям тоғыз жаста болғанда Беарграсс-Крикке қоныстанды. Көп ұзамай анасы қайтыс болды. 1782 жылы Майами жауынгерлері Сквайр Бунның стансасын эвакуациялаған қоныстарды тосқауылға алғаннан кейін, Уэллстің әкесі келесі күні екінші тосқауылда қаза тапты, ал жас Уэллс Уильям Поуптың отбасымен бірге тұруға кетті. Екі жылдан кейін, 1784 жылы, ол және тағы үш жігіт Иль-Ривер Майами және Делавэрдің рейдтік тобы тұтқындап, Индианаға әкелді. Ол кезде Уэллс 13 жаста еді. Уэллсты Гавиахат ("Поркупийн") есімді бас қолбасшы асырап алды және Индиананың солтүстігіндегі Логанспорттан солтүстікке қарай алты шақырым жердегі Иль өзеніндегі Кенапакококо (Жыланбалық қалашығы) ауылында өсті. Оның Майамидегі аты "Apekonit" (көкөшік), мүмкін оның қызыл шашы туралы айтылған шығар. Ол Майамидегі өмірге жақсы бейімделді және соғыс партияларына еріп жүрді, тіпті Огайо өзенінің бойындағы қайықтарды тонау үшін де қызмет етті. 1788 немесе 1789 жылдары оның ағасы Кэри оны іздеп келді. Ол Луисвиллдегі отбасына барып қайтты, бірақ Майамиде қалды, мүмкін, өйткені ол Уия әйеліне үйленіп, бала тапты. 1791 жылы генерал Джеймс Уилкинсонның шабуылы кезінде оның әйелі мен қызы тұтқындалып, Цинциннатиге әкелінді. Бұл арада Майамидің ұлы қолбасшысы Кішкентай Торғайдың басшылығымен Уэллс Майамидің мергендер тобымен бірге 1791 жылы Сент-Клэрде жеңіске жетті, бұл америкалықтардың АҚШ армиясына қарсы ең үлкен жеңісі болды. Келесі жылы ол тұтқынға алынған индейлерді босату үшін Луисвиллге оралды. Луисвиллде ағасы Сэм оны Цинциннатиге барып, Руфус Путнаммен кездесуге шақырды, ол Уэллсті Винсенстегі америкалықтармен келісім жасасу үшін жалдады, онда тұтқындар босатылды. Содан кейін Путнам Уэллсты 1792 және 1793 жылдары Огайоның солтүстік-батысындағы Моми өзенінің бойындағы конфедерациялық үнді кеңестеріне тыңдау үшін жалдады. Бірінші әйелі Цинциннатиде тұтқында болған кезде, Уэллс Кішкентай Торғайдың қызы Вангапетке ("Сұсақ жел") үйленді, оның төрт баласы болды. Уэллс пен Ванагапеттің балалары Форт-Уэйндегі доктор Уильям Тернердің әйелі Энн; Джеймс Уолкоттың әйелі Мэри; Форт-Уэйндегі Джеймс Хаклидің әйелі Ребекка; Джон Г. Григгстің әйелі Джейн Тернер; және Вест-Пойнттағы АҚШ әскери академиясының түлегі Уильям Уэйн Уэллс болды. 1793 жылы 11 қыркүйекте Уэллс Форт-Джефферсонға Ұлы Кеңестің сәтсіздіктері туралы хабармен келді, ол кеңестің сәтсіздіктерін Александр Макки мен Саймон Гиртиге жүктеді. Ол сондай-ақ Форт Джефферсонға және АҚШ легионына шабуыл жасауға дайын 1500-ден астам жауынгердің күштері бар екенін ескертті, содан кейін Форт Вашингтонның жанында қостарын тікті. Уэллс Америка Құрама Штаттарының легионында капитанға теңестірілді, ол тыңшылар мен аудармашылардың элиталық тобының басшысы ретінде әрекет етті және генерал "Mad Anthony" Уэйннің бұйрықтарына "қалай болғанда да" мойынсұнуға келісті. Капитан Уэллс Бірінші суб-легионды Сент-Клэрдің жеңілісі (оның өзі соғысқан) майданына бастап, түпкүлді американдықтар көміп тастаған бірнеше тасталған АҚШ оқ-дәрілерін тапты. Генерал Уэйн Легионға табылған сүйектерді көмуді және содан кейін соғыс орнында Форт Рекувериді салуды бұйырды. Уэллстің тыңшылары Уэйннің легионының 1794 жылдың жазында Маумиге қарай аттанған кезде жолды бастады. 1794 жылы 30 маусымда "Көк жакеттің" қол астындағы америкалықтар Форт-Рекуверьге шабуыл жасағанда, Уэллс қауіп туралы ескертті және кейіннен барлау миссиясын басқарды, ол АҚШ-тың көмілген оқ-дәрілерді қайтарып алғанын білместен, оқ-дәрілер мен оқ-дәрілерді әкелген британдық офицерлерді тапты. Уэллс құлаған ағаштар шайқасынан бірнеше күн бұрын жараланды, ол өз тобындағы тыңшыларды 15 Делавэр жауынгерлерінің лагеріне бастап, жай ғана әңгімелесуге кірісті. Шпиондар табылғаннан кейін қашып кетеді, бірақ Уэллс қолына оқ түсіп, билегі сынған. Ол Уэйнге қашан шабуыл жасау керектігі туралы маңызды кеңес бере алды, бұл жеңіске қол жеткізді. Келесі жылы ол Гринвилл шартында Уабаш индеецтері (Майами, Иль-Ривер, Уиа, Пьянкешоу, Кикапу және Каскаскиа) үшін аудармашы болды, онда үнді конфедерациясы Огайоның көп бөлігін берген. Аудармашы ретінде ол өзінің қайын атасы Кішкентай Торғайдың алдында тұрды, ол - тағайындалған шарттарға күшті қарсылық көрсеткен жалғыз басшы болды, және генерал Уэйн, Уэллстің бас қолбасшысы. Кішкентай Торғай, шартына соңғы қол қойған, Уэллсті Майами бекінісі Кекионгаға, қазір американдықтар бақылауындағы және Форт-Уэйн деп аталған, үнді агенті ретінде жіберуді сұрады.

Уильям Уэллс, АҚШ-тың үнді агенті

Гринвилл келісімінен кейін бас қайың Уэллстің Майамидегі АҚШ үнді агенті болып тағайындалуын сұрады. АҚШ жаңа аталған Форт-Уэйнге агент үйі салды, ал Уильям мен Свит Бриз балаларымен бірге Кентуккиден Маямиға қоныс аударды. Генерал Уэйннің ұсынысымен Кішкентай Торғай мен Уэллс Филадельфияға президент Джордж Вашингтонды көру үшін барды. Оларды жылы күтіп алды. Вашингтон Кішкентай Торғайға салтанатты қылыш сыйлады, ал Уэллске Fallen Timbers шайқасында алған жаралары үшін айына 20 доллар зейнетақы берілді. 1797 жылы екеуі тағы да шығысқа сапар шегіп, жаңа президент Джон Адамсты көруге барды. Томас Джефферсон АҚШ-тың үшінші президенті болғанда, Уэллс оны Форт-Уэйнде сауда бекетін құруға шақырды. Джефферсон оны құруға келісті, бірақ басқарушы болып Джон Джонстонды тағайындады. Уэллс Джефферсонның үнді саясатын іске асыруды күтті, ол үндістерді «мәдениеттендіруді» және келісімдер арқылы олардың жерлерін мүмкіндігінше жылдам иемденуді көздеді. Джонстон мен Уэллс жақсы қарым-қатынас құра алмады, бірден бір-біріне ренжіді. Аумақтық губернатор Уильям Генри Харрисон бастапқыда Уэллсті жақтады және оны бейбіт судья етіп тағайындады. Уэллс Форт-Уэйн мен Форт-Дирборн арасында пошта жолын құрумен де жүктелді. Алайда, Уэллстің Харрисонмен жақсы қарым-қатынасы 1804 жылғы Винсенс келісіміне қарсылық білдірген Кішкентай Торғаймен бірге болған кезде тез бұзылды, бұл келісім американдықтарға қоныстану үшін үлкен жерлерді берді. Харрисон Уэллсті Майамидегі квакерлердің шаруашылық миссияларына қарсы болды деп айыптады. Уэллс генерал Джеймс Уилкинсонға жүгінді, бірақ Уилкинсон Харрисон мен Джонстонның жағына шықты. 1805 жылы губернатор Харрисон генерал Джон Гибсон мен полковник Фрэнсис Вигоны Уэллс пен Кішкентай Торғайды салықтық жемқорлық және АҚШ-қа қарсы Маямиді қоздыру күдігімен тергеуге жіберді. Олардың баяндамасында Уэллс «АҚШ халқына қарағанда үндістерге көбірек көңіл бөлетін сияқты» деген қорытынды жасалды. 1805 жылы Свит Бриз қайтыс болғаннан кейін Уильям қыздарын Кентуккидегі ағасы Сэмюэлл Уэллске жіберді. Ол Кішкентай Торғаймен бірге Винсенске барды, онда олар «үкіметке достық ниет білдірді», - деп жазды Харрисон. «Капитан Уэллспен түсіністікке келдім және өткенге кешірім беру туралы келістім». Уильям мен Кішкентай Торғай Харрисонның Граузеланд келісімін жасады. 1808 жылы Уэллс түрлі тайпалардан келген үнді басшыларының тобын, соның ішінде Майами басшылары Кішкентай Торғай мен Ричардвиллді Вашингтонға алып барды, президент Джефферсонмен тікелей кездесу үшін. Бұл соғыс министрі Генри Дирборнды ашуландырып, Уэллсті жұмыстан босатып, оның орнына қарсыласы Джон Джонстонды тағайындады. 1809 жылы Уильям үшінші әйелі Мэри Гейгерге үйленді, полковник Фредерик Гейгердің қызы. Олар және Уэллстің төрт баласы Форт-Уэйнге оралды, онда ол жаңа АҚШ үнді агенті Джон Джонстоннан босатылды. Сол күзде Форт-Уэйн келісіміне қол қойылды. Бұл жаңа жер келісімі Текумсе мен оның ағасының жаушыл ұстанымға көшуіне тікелей себеп болды. Уэллс үкіметті осы жаңа және қауіпті оқиға туралы ескертті, бірақ ол Вашингтонда елемеді, ал Текумсе мен оның ізбасарларының жеккөрінісіне ұшырады. Уэллс Майами басшыларының және Кентукки сенаторы Джон Поуптың қолдауына ие болды және Джонстонның шешімін даулау үшін Вашингтонға барды. Ақырында Уэллстің мәселесі аумақтық губернатор Уильям Генри Харрисонның қолына берілді, ол Уэллске сенімсіздікпен қараса да, Майами Текумсеге қосылса қорқып, олардың жағына шықты. Уильям Уэллс Форт-Уэйнде АҚШ үнді агенті ретінде жұмысын жалғастырды және Майамиді Текумсе конфедерациясынан алды. Ол 1807 жылы АҚШ соғыс министрі Генри Дирборнды Текумсе мен оның ағасы бастаған өсіп келе жатқан қозғалыс туралы ескерткен алғашқы адам болды. Уильямның үлкен ағасы, полковник Сэмюэлл Уэллс және оның қайын атасы Фредерик Гейгер Типпекано шайқасында болды; Гейгер алғашқы шабуылда жараланды. Уэллс сонымен қатар Форт-Уэйнде ферма құрып, оны досы Жан Франсуа Хамтрамкпен бірлесіп басқарды. Ол 1807 жылы Сент-Джозеф пен Сент-Мэри өзендерінің қосылған жеріндегі жер учаскесін беру үшін Конгреске өтініш жасады, ол президент Джефферсон бекітіп, қол қойды. Кішкентай Торғай 1812 жылы үйінде қайтыс болды және жақын жерде жерленді.

Дирборн бекінісі

1812 жылы Мэдисон әкімшілігі шекарадағы аймақтарға АҚШ Ұлыбританияға соғыс жариялайтыны туралы хабарламады. Осының салдарынан, британдықтар мен үндістер американдықтардан бірнеше күн бұрын соғыс басталғанын білді. Потаватоми тайпасының жүздеген жауынгерлері Дирборн бекінісін (қазіргі Чикаго қаласы) қоршап алып, оның тапсырылуын талап етті. Уэллс Индиана штатының Форт-Уэйн қаласынан Майами үндістерінің тобын алып келіп, Дирборн бекінісін эвакуациялауға көмектесті. Дирборн бекінісіндегі қоршаудағы американдықтардың арасында оның қызының күйеуі, бекініс командирі Натан Хилдтың әйелі Ребекка Уэллс та болды. Уэллс бекініс гарнизоны мен олардың отбасыларын – барлығы 96 адамды, оның үштен бірі әйелдер мен балалар – қорғауды көздеді. Олар бекіністен шығып, Форт-Уэйнге қарай жол тартты. Чикаго өзені бойындағы бекіністі қоршап тұрған Потаватоми тайпасымен келіссөздер жүргізіп, оларға бекіністен кетуге рұқсат алды, бірақ арақтың және қарудың жойылғаны Потаватомиді ашуландырды. Содан кейін, бекіністен оңтүстікке қарай жылжығаннан кейін олар шабуыл жасады, бұл шайқас Дирборн бекінісінің шайқасы деп танылды. Натан мен Ребекка Хилд екеуі де жараланды, бірақ Потаватоми тайпасы оларды тұтқынға алып, кейіннен британдықтарға саудалады. Алдын ала барлаушы ретінде әрекет еткен Уэллс, үндістердің шабуыл жасайтынын білгендіктен, бетін қара бояды: бұл батылдықтың белгісі, Потаватомиге олардың ниетін білетінін және өзінің де қаза табатынын көрсететін белгі болды. Эвакуацияланған гарнизон жағалаумен төмен қарай жүргенде, Уэллс Потаватомиді қадағалау үшін алға аттанды және шабуыл басталғанда бірінші болып құлдырады. «Шайқас» Мичиган көлінің жағасындағы құмды төбелерде, қазіргі Чикаго қаласының орталығында, Чикаго өзенінен шамамен бір шақырым оңтүстікке қарай болды. Уэллс Потаватоми тайпасының шабуылынан қаза тапты. Оның қарсыластары, оны өздерінің ісіне сатқын деп есептесе де, оның жүрегін жеп, оның батылдығын алуға тырысты. Уэллс 1810 жылы жазған өсиеті бойынша, әйелі Мэри «Полли» мен бес баласына мүлікті тең бөліп беруді тапсырды. 1817 жылы Полли Луисвилл қаласында Роберт Тернерге қайта тұрмысқа шықты.