Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
"Юно" операциясы – Норвегиялық науқан барысында Норвегия теңізіне жасалған неміс әскери қимылы, мақсаты – неміс әскеріне одақтастарды солтүстік Норвегиядан ығыстыруға және Нарвикті қайта басып алуға көмектесу. Операцияның ең ірі шайқасы – неміс шайқас кемелері "Шарнхорст" және "Гнейзенау" британдық авиатасымалдағыш кемені және оны қорғаған екі эсминецті батыруы болды. Басқа да шайқастарда бірнеше одақтас кемелері суға батты.
Operation Juno was a German sortie into the Norwegian Sea during the Norwegian Campaign, with the goal of helping the German Army to drive the Allied out of northern Norway and to recapture Narvik. The most notable engagement of the operation was the German battleships German battleship Scharnhorst and German battleship Gneisenau sinking the British aircraft carrier and its two escorting destroyers. Several Allied vessels were sunk in other engagements.
Өмірбаян
Неміс әскери-теңіз флоты (Kriegsmarine) Норвегияға «Весерюбунг» операциясы кезінде шабуыл жасады және көптеген кемелерін жоғалтты. 8 сәуірде британдық эсминец соқтығысынан кейін неміс крейсері «Адмирал Хиппер» құрғақ докта қалды. Неміс линкорлары «Шарнхорст» және «Гнейзенау» 9 сәуірде Лофотен аралы маңындағы шайқаста дауыл мен жарақаттардан зақымданып, құрғақ докқа кірді. «Дойчланд» класындағы екі ауыр крейсердің бірі – «Лютцов» торпедалық шабуылға ұшырап, бірнеше айға істен шықты, ал «Адмирал Шер» неміс крейсері әлі де жөндеуден өтіп жатты. Неміс крейсері «Блюхер», «Адмирал Хиппер» класындағы екі ауыр крейсердің бірі, 9 сәуірде Ослоға шабуыл жасаған норвегтер тарапынан баттырылды. 1940 жылғы 9 сәуірде Норвегияға неміс шабуылынан кейін француз және британ әскерлері орталық Норвегиядағы Намсос жорығын бастады, сондай-ақ солтүстік Норвегиядағы Харстадқа десант түсірді. Мамыр айының соңында одақтастар Норвегияның орталық бөлігінен эвакуацияланды, бірақ солтүстік Норвегиядағы маңызды Нарвик қаласын басып алды. Генерал Эдуард Дитль басқаратын неміс әскерлері Нарвик маңындағы тауларға шегінді, ал Kriegsmarine қолбасшысы адмирал Эрих Радер неміс теңіз күштеріне Норвегияның солтүстігіндегі армияға көмектесуге бұйрық берді. Одақтастардың десантына қарсы тұру үшін ірі кемелер қолда болмады, бірақ мамыр айының соңында жөндеуден өткен «Шарнхорст» және «Гнейзенау» линкорлары, ауыр крейсер «Адмирал Хиппер» және неміс эсминецтері «Z20 Карл Гальстер», «Z10 Ханс Лоди», «Z15 Эрих Штайнбринк» және «Z7 Герман Шёманн» құрамындағы шайқас тобы құрылды. Бұл күш адмирал Вильгельм Маршаллдың басқаруына берілді, ол Дитльге Харстадтағы одақтастардың теңіз базасына шабуыл жасап, Нарвикке қарай жылжыған неміс күштерін қолдау туралы бұйрық алды. Ұдайы операцияларды жүзеге асыру үшін неміс күштері Тронхеймнен әрекет етуі керек еді, онда теңіз базасы құрылған болатын.
The German Navy (Kriegsmarine) had led the invasion of Norway in Operation Weserübung and had lost many ships. German cruiser Admiral Hipper was in dry dock after being rammed by the British destroyer on 8 April. The battleships German battleship Scharnhorst and German battleship Gneisenau were in dry dock with storm and battle damage after their encounter with at the Action off Lofoten on 9 April. Of the two Deutschland class heavy cruisers, Lützow had been torpedoed and would be out of action for months and German cruiser Admiral Scheer was still being refitted. German cruiser Blücher; one of the two Admiral Hipper class heavy cruisers, had been sunk on 9 April by the Norwegians during the attack on Oslo. After the German invasion of Norway on 9 April 1940, the French and British had begun the Namsos campaign in central Norway and landings in Harstad in northern Norway. Towards the end of May, the Allies evacuated central Norway but had captured the important town of Narvik in northern Norway. German forces under the command of General Eduard Dietl had retreated into the mountains around Narvik and the commander of the Kriegsmarine, Admiral Erich Raeder, ordered the German navy to assist the army in northern Norway. No capital ships were available to oppose the Allied landings but at the end of May, a battle group was assembled, comprising the battleships Scharnhorst and Gneisenau which had completed their repairs, the heavy cruiser Admiral Hipper and the destroyers German destroyer Z20 Karl Galster, German destroyer Z10 Hans Lody, German destroyer Z15 Erich Steinbrinck and German destroyer Z7 Hermann Schoemann. The force was put under the command of Admiral Wilhelm Marschall who received the orders to assist Dietl by attacking the Allies at their naval base in Harstad and by supporting German forces advancing overland to Narvik. To make continuous operations possible, the German force was to operate from Trondheim, where a naval base had been set up.
Операция
Кемелер 4 маусымда Кильден шығып, Skagerrak арқылы, Норвегия жағалауымен және Арктикаға дейін жоғары жылдамдықпен жүзіп өтті. 6 маусым күні түнде екі эсминец соғыс кемелерінен жанармай алды, ал 7 маусымда адмирал Хиппер және тағы екі эсминец Ян-Майен аралының жанында Дитмаршен май құю кемесінен отын құйды. 7 маусым күні кешке Маршалл Гнейзенау бортында Харстадқа шабуылды ұйымдастыру жөнінде кеңес өткізді. Әуе барлауы конвойлер мен екі авианосецтің батысқа қарай бет алғанын көрсетті, бірақ Харстад туралы мәлімет болмады. Маршалл одақтастардың Норвегияны эвакуациялауы мүмкін деп күдіктенді және Харстадқа шабуылдан бас тартып, конвойлерді жоюға шешім қабылдады. 8 маусымда сағат 05:00-де неміс кемелері конвойлерді іздеу үшін тізім бойынша орналасты. 06:45-те адмирал Хиппер бір танкерді және оны сүйемелдеген траулерді байқады. Неміс крейсері қосалқы қаруларымен сүйемелдеуші кемені батырып, бір адамды құтқарып алды. Маршалл Гнейзенау бортында оқиға орнына жақындады, ал Гнейзенау «Ойл Пионер» танкерін атқылады, ол өртеніп кетті. Танкер Герман Шёманның торпедасымен батырылды, эсминец он бір адамды құтқарып алды, бірақ жиырма экипаж мүшесі қаза тапты. Осы шайқастан кейін неміс кемелері конвойді іздеуді жалғастырып, қарауылдық позицияға қайта оралды. Сағат 08:45-те адмирал Хиппер мен Шарнхорст әрқайсысы «Арадо Ar 196» барлау гидросамолетін ұшырды. Ұшақтар екі кеме тапты, бірақ конвойді таба алмады. Бірінші кеме – бос әскер тасымалдаушы «Орама» болды, ол адмирал Хиппер мен Ханс Лоди тарапынан 12:10-да батырылды, экипаждың он тоғыз мүшесі қаза тауып, 280 адам тұтқынға алынды. Екінші кеме – «Атлантис» госпитальдық кемесі, ол шабуыл туралы хабарлаудан бас тартты және немістер оның бейтараптығын құрметтеді. Маршалл конвойді іздеуден бас тартып, адмирал Хиппер мен эсминецтерге Трондхеймге баруды бұйырды, оның операциялық тапсырмаларының екінші бөлігін орындау үшін, Трондхеймдегі неміс әскерлерін қолдау және қорғау үшін. Соғыс кемелері Арктикада қалды және Дитмаршеннен отын алу үшін солтүстікке қарай бет алды. Маршалл өзінің кемесіндегі B қызметі бөлімі ұстаған авианосец пен ауыр крейсердің сигналдарын естіген кемелерге қарсы екі соғыс кемесімен әрекет етуді қалады. Ауа райы өте жақсы болды, көру шектеусіз болды және 16:45-те Шарнхорсттегі ең биік платформадағы қарауылдық әлсіз бұлтты байқады, ал оптикалық диапазонмен тексеру кезінде 46 км қашықтықта мачтаның жоғарғы бөлігі көрінді. Неміс соғыс кемелері дереу қуып жете бастады және 17:13-те немістер авианосецті, алдымен «Ark Royal» деп санайтын және екі сүйемелдеуші эсминецті анықтады, және .
The ships departed from Kiel on 4 June and steamed undetected at high speed through the Skagerrak, along the Norwegian coast and into the Arctic. During the night of 6 June two destroyers refuelled from the battleships and on 7 June Admiral Hipper and the two other destroyers refuelled from the replenishment oiler Dithmarschen near Jan Mayen island. In the evening of 7 June Marschall held a conference aboard Gneisenau to organize the attack on Harstad. Air reconnaissance had reported convoys and two carriers steaming westwards but no information about Harstad was available. Marschall suspected the Allied were evacuating Norway and he decided to abandon the attack on Harstad and destroy the convoys. At 05:00 on 8 June, the German ships formed a line abreast in search of the convoys. At 06:45 Admiral Hipper sighted a tanker and an escorting trawler. The German cruiser sank the escort with her secondary armament and rescued a survivor. Marschall, aboard Gneisenau, closed in on the scene and Gneisenau shelled the tanker Oil Pioneer which caught fire. The tanker was sunk by a torpedo from Hermann Schoemann, the destroyer rescued eleven survivors but twenty crew were killed. After this engagement, the German ships resumed their position in the patrol line, searching for the convoy. At 08:45 Admiral Hipper and Scharnhorst each launched a Arado Ar 196 reconnaissance floatplane. The airplanes found two ships, but no convoy. The first ship was the empty troop transport Orama which was sunk by Admiral Hipper and Hans Lody at 12:10, nineteen members of the crew were killed and 280 men were taken prisoner. The second ship was the hospital ship Atlantis which refrained from reporting the attack and the Germans respected its immunity. Marschall decided to abandon the search for the convoy and ordered Admiral Hipper and the destroyers to Trondheim, to comply with the second part of his operational orders, to support and cover the German troops at Trondheim. The battleships remained in the Arctic and steamed northwards to refuel from Dithmarschen. Marshall wanted to operate with the two battleships against ships reported by the B Dienst section aboard his ship, which had intercepted signals from the carrier and and the heavy cruiser The weather was excellent with unlimited sight and at 16:45 a lookout at the highest platform on Scharnhorst reported a faint cloud, and upon investigation with the optic rangefinder the top of a mast was noticed at a distance of 46 km. The German battleships gave chase immediately and at 17:13 the Germans identified a carrier, first believed to be Ark Royal and two escorting destroyers, and .
HMS Glorious кемесінің батуы
7 маусым мен 8 маусым аралығында «Глориус» авианосы (капитан Гай Д’Ойли Хьюз) Корольдік әуе күштерінің (RAF) 263 эскадрильясынан он «Гладиатор» және 46 эскадрильясынан сегіз «Хуррикан» истребителін қабылдады, бұл заманауи ұшақтардың тұтқындарсыз авианоска қонуының алғашқы мүмкіндігі болды. Бұл истребительдер эвакуация кезінде жойылмау үшін құрлықтағы базалардан ұшып келді. «Глориус» «Арк Роял» авианосымен бірге Скапа-Флоуға бағытталған әскер конвойының бөлігі болды. 8 маусым таңында «Глориус» капитаны эскорттағы «Акаста» және «Ардент» эсминецтерімен бірге тәуелсіз жүруге рұқсат сұрады, себебі Д’Ойли Хьюз өзінің ұшу командирі Дж. Б. Хит пен лейтенант-командир Эвелин Слессорға әскери сот отырысын өткізуге асығып жатқан еді. Бейт «Глориус» дайындық деңгейінің төмен екенін атап өтті. Қарау мұнарасында қарауыл болмады, бақылау міндеті эсминецтерге жүктелді, олардың бақылау бұрыштары төмен болды. 18 қазандықтың тек 12-сі ғана жұмыс істеп тұрды, сондықтан толық жылдамдыққа тез жете алмады. «Глориус» RAF-тан жеті «Хуррикан» және он «Гладиатор» истребителін, 823 теңіз әуе эскадрильясының алты «Свордфиш» торпеданосецін және 802 теңіз әуе эскадрильясының «Си Гладиаторларын» алып жүрді. Палуба астында бір «Свордфиш» және үш «Си Гладиатор» он минуттен кейін ұшуға дайын тұрды, бірақ бұрынғы командир әрқашан әуеде ұшақтарын ұшырып тұрды. Д’Ойли Хьюз авианоска қарсы әуе күзетуін ұйымдастырмады, әуе экипаждарына демалыс беру үшін. 8 маусымда Норвегия теңізінен өтетін кезінде авианоска, «Акаста» және «Ардент» Норвегия жағасында 69° с.б., 00° ш.б. координаталарында неміс «Шарнхорст» және «Гнейзенау» линкорларымен кездесті. «Шарнхорст» «Гнейзенаудан» Маршаллдың нақты бұйрығын күтпей, оны көргенде бірден «Глориусқа» қарай бұрылды, сондықтан «Шарнхорст» «Гнейзенаудан» озып кетті және 17:32-де алдыңғы мұнараларынан сальвомен оқ ашты. 52 секундтан кейін сальво мақсаттан тысқары кетті, содан кейін «Шарнхорст» әрқайсысы бір мұнарасынан үш түзету сальвосын жасады. Екінші сальвомен қашықтықты анықтағаннан кейін, төртінші сальвомен тікелей соққыға ұшыраған атыс басталды. «Шарнхорст» 17:38-де, «Глориус» торпеда тасымалдағыштарын ұшыруға үлкермей тұрып, ең алыс қашықтықта алғашқы соққысын берді. 17:46-да «Гнейзенау» «Глориусқа» негізгі батареясымен оқ ашты. Эсминецтер «Глориусты» қорғау үшін түтін шығара бастады, ол бастапқыда тиімді болды, бірақ 18:20-да сейілді, «Глориусты» қайтадан ашық қалдырды. «Ардент» және «Акаста» неміс кемелеріне торпедалармен шабуылдауға үнемі тырысты. Шамамен 18:39-да «Шарнхорст» «Акаста» атқан төрт торпеданың біріне тап болды, елу теңізші қаза тауып, кемеге су кіріп, кор мұнарасы істен шықты. «Ардент» жеті торпедалық шабуылдан кейін шамамен 18:20-да батып кетті. «Глориустан» алынған соңғы хабарламаға сәйкес, «Гнейзенау» борттағы Маршалл «Шарнхорстқа» «Глориусқа» оқ-дәріні ысырап етуді тоқтатуды бұйырды. «Гнейзенау» «Шарнхорстқа» қарағанда «Глориусқа» жақын болды.
On the night of 7/8 June, the aircraft carrier Glorious (Captain Guy D'Oyly Hughes), took on board ten 263 Squadron Royal Air Force (RAF) Gladiator fighters and eight Hurricane fighters of 46 Squadron RAF, the first landing of modern aircraft without arrestor hooks on a carrier. These fighters had flown from land bases to keep them from being destroyed in the evacuation. Glorious was part of a troop convoy headed for Scapa Flow, also including the carrier Ark Royal. In the early hours of 8 June, the captain of Glorious requested permission to proceed independently with her escorting destroyers Acasta and Ardent, at a faster speed because D'Oyly Hughes was impatient to hold a court martial of his Commander, Flying, J. B. Heath and Lieutenant Commander Evelyn Slessor. It has been noted by Beith that Glorious was in a low state of readiness. The crow's nest look out was not manned, leaving the observation task to the destroyers with much lower observation angles. Only twelve out of 18 boilers were in use, so she could not develop quickly full speed [from to ]. Glorious carried seven Hurricanes and ten Gladiators from the RAF along with six Swordfish of 823 Naval Air Squadron and the Sea Gladiators of 802 Naval Air Squadron. A Swordfish and three Sea Gladiators were at ten minutes' notice below deck but the previous commander always had some aircraft in the air. D'Oyly Hughes failed to launch aircraft for a Combat Air Patrol around the carrier group, reportedly to give the aircrews a rest. While sailing through the Norwegian Sea on 8 June, the carrier, Acasta and Ardent were intercepted by the German battleships Scharnhorst and Gneisenau off Norway at about 69° N, 00° E. The carrier and her escorts were sunk in two hours, roughly west of Harstad. As Scharnhorst had turned towards Glorious immediately upon her sighting, without waiting for an explicit instruction from Marschall aboard Gneisenau, Scharnhorst was well ahead of Gneisenau and opened fire first at 17:32 with a salvo from her forward turrets at a distance of After 52 seconds the salvo fell short and then Scharnhorst fired three ranging salvoes with one turret each. Having found the range with the second salvo, impact shooting started with the fourth salvo. Scharnhorsts scored a first hit at 17:38 at the extreme range of , before Glorious could launch her torpedo bombers. At 17:46 Gneisenau opened fire with her main battery at Glorious. The destroyers had begun to make smoke to protect Glorious which was effective at first but receded around 18:20, exposing Glorious again. Ardent and Acasta made continual attempts to launch torpedoes at the German ships. At about 18:39, Scharnhorst was hit by one of four torpedoes launched by Acasta; fifty sailors were killed, of water flooded into her and her aft turret was put out of action. Ardent was sunk at around 18:20, having made seven attacks with torpedoes. The approximate sinking position based on last transmission from Glorious is Marschall, aboard Gneisenau, ordered Scharnhorst to cease wasting ammunition on Glorious. Gneisenau was closer to Glorious than Scharnhorst.
Салдары
Гнейзенау мен зақымдалған Шарнхорст жөндеуге Тронгеймге бет алды, онда адмирал Хиппер мен төрт эсминецке қосылды. 10-12 маусым аралығында Маршалл Гнейзенау, адмирал Хиппер және төрт эсминецпен бірге теңізге шықты; әуе барлаудың жетіспеуі және британдық флоттың болуына байланысты ол Тронгеймге қайтып оралды. 13 маусымда Арк Рояльден 15 флоттық әуе күшінің Скуа бомбалаушылары портодағы Шарнхорстқа шабуыл жасады. Бір жарамсыз бомба оған тиді, ал одан сегіз Скуа ұшағы жойылды. Тронгеймде торпедалық зақымды жедел жөндеуден кейін, Шарнхорст төрт эсминецтің сүйемелдеуімен Германияға бағыт алды, 23 маусымда Кильге жетіп, құрғақ докқа кірді. Шарнхорстың шығуын қамтамасыз ету үшін Маршалл 20 маусымда Гнейзенау және адмирал Хиппермен бірге Тронгеймнен теңізге шықты, бірақ Гнейзенау британдық Шарнхорст суасты қайығымен торпедаланып, мұрты зақымдалды. Гнейзенау 1940 жылдың соңына дейін жөндеуде қалды. Операцияның көрінетін сәттілігіне қарамастан, Маршалл операциялық бұйрықтарының әрпін сақтамағаны және Харстадқа шабуыл жасамағаны үшін Рейдерден қатал сын естіді. Маршалл, өзі белгілі бір операциялық еркіндік алғанын және теңіздегі командирдің осыған құқылы екенін сендірген, Флот командирі лауазымынан алынып, адмирал Гюнтер Лютженспен ауыстырылды.
Gneisenau and the damaged Scharnhorst made for Trondheim for repairs, where they joined Admiral Hipper and the four destroyers. Between 10 and 12 June Marschall sortied with Gneisenau, Admiral Hipper and the four destroyers; due to a lack of air reconnaissance and the presence of the British fleet he returned to Trondheim. On 13 June, 15 Fleet Air Arm Skua bombers from Ark Royal attacked Scharnhorst in harbour. One dud bomb struck her for the loss of eight Skuas. After emergency repairs in Trondheim of the torpedo damage, Scharnhorst departed for Germany escorted by the four destroyers, reaching Kiel on 23 June to go into dry dock. To cover the withdrawal of Scharnhorst, Marshall sortied with Gneisenau and Admiral Hipper from Trondheim on 20 June but Gneisenau was torpedoed and damaged in the bows by the British submarine Scharnhorst and Gneisenau remained under repair until the end of 1940. Despite the apparent success of the operation, Marschall was roundly criticised by Raeder for not sticking to the letter of his operational orders and not having attacked Harstad. Marschall, who believed that he had received some degree of operational freedom and who firmly believed that a commander at sea should have some, was sacked and replaced as Fleet commander by Admiral Günther Lütjens.
Шығындар
Олардың ашық орналасқандығына байланысты неміс кемелері ешқандай кемелердің құтқарылғандарын құтқару үшін тоқтай алмады. "Глориус" кемесінде 33 офицер қаза тауып, тағы 42 адам із-түссіз жоғалып кетті, 72 теңізші қаза тапты немесе жарақаттан қайтыс болды, 865 теңізші із-түссіз жоғалып кетті. Он тоғыз Корольдік теңіз жаяу әскері қаза тауып, сексен адам жоғалып кетті; бір Мальталық теңізші қаза тауып, тағы отыз адам жоғалып кетті, сондай-ақ NAAFI-дің алты қызметкері де жоғалып кетті. RAF-тан бес адам қаза тауып, 36 адам із-түссіз жоғалып кетті, 46-шы және 263-ші эскадрильядан 18 RAF ұшқышы қаза тауып немесе із-түссіз жоғалып кетті; "Глориус" кемесінде қаза тапқан немесе жоғалып кеткендердің жалпы саны 1,207 адамды құрады. "Акаста" кемесінде екі офицер қаза тауып, алтысы із-түссіз жоғалып кетті, он екі теңізші қаза тауып немесе жарақаттан қайтыс болды, 139 теңізші жоғалып кетті және NAAFI қызметкерінің бірі жоғалып кетті, барлығы 160 адам қаза тауып немесе із-түссіз жоғалып кетті. "Ардент" кемесінде он офицер қаза тапқан деп есептеледі, екі теңізші қаза тауып немесе жарақаттан қайтыс болды, ал 139 теңізші және NAAFI қызметкері жоғалып кетті, барлығы 152 адам қаза тауып немесе жоғалып кетті. Барлық үш кемедегі қаза тапқан немесе жоғалып кеткендердің саны 1,519 адамды құрады. 45 адам аман қалды, "Акаста" кемесінен аман қалған адамды Норвегияның "Боргунд" сауда кемесі құтқарып алды, ол сондай-ақ "Глориус" кемесінің құтқару қайығының бірінен 38 адамды құтқарып алды. "Боргунд" кемесі құтқарып алған адамдар 14 маусымда Фарер аралдарындағы Торшавен қаласына жеткізілді. "Свалбард" II кемесі аман қалған төрт адамды және жарақаттан қайтыс болған бір адамды Норвегияға, содан Германиядағы тұтқын лагерлеріне алып кетті.
Due to their exposed position, the German ships were not able to stop to rescue survivors of any of the ships. Thirty three officers were killed and another forty two were missing in Glorious, seventy two ratings killed or died of wounds and 865 were missing. Nineteen Royal Marines were killed and eighty missing; a Maltese rating was killed and another thirty missing along with six NAAFI staff. Five RAF personnel were killed and thirty six were missing and eighteen RAF pilots of 46 Squadron and 263 Squadron were killed or missing; the total number of men killed or missing in Glorious was 1,207. Acasta suffered two officers killed and six missing, twelve ratings killed or died of wounds and 139 ratings missing and one NAAFI staff member missing, a total of 160 killed or missing. In Ardent ten officers were missing presumed killed, two ratings were killed or died of wounds and 139 ratings and one NAAFI staff member were missing, for a total of 152 killed or missing. Casualties for all three ships was 1,519 killed or missing. There were 45 survivors, the survivor from Acasta was rescued by the Norwegian steam merchant ship Borgund which also saved 38 men from one of Glorious''' lifeboats. The men saved by Borgund were set ashore at Tórshavn in the Faroe Islands on 14 June. The steamship Svalbard'' II took four survivors and one man who had died of wounds to Norway, thence to prison camps in Germany.