Кіріспе
Иерусалим патриархы, 634-638 жылдары. Софроний (; صفرونيوس; шамамен 560 – 11 наурыз, 638), Софроний Софист деп аталды, 634 жылдан өліміне дейін Иерусалим патриархы болды. Ол Шығыс православие және католик шіркеулерінде қасиетті кісі ретінде құрметтеледі. Иерусалим шіркеуінің басшылығына таяу жүргенге дейін, ол монах және теолог болды, Иса Мәсіһтің мәнді табиғаты және оның ерікті іс-әрекеттері туралы доктриналық тартыста православиелік ілімді қорғаған басты тұлға болды. Ол сонымен қатар Иерусалимнің мұсылман халифасы Омар ибн әл-Хаттабқа тапсырылуы үшін келіссөздер жүргізгенімен де белгілі.
Sophronius (; صفرونيوس; c. 560 – March 11, 638), called Sophronius the Sophist, was the Patriarch of Jerusalem from 634 until his death. He is venerated as a saint in the Eastern Orthodox and Catholic Churches. Before rising to the primacy of the see of Jerusalem, he was a monk and theologian who was the chief protagonist for orthodox teaching in the doctrinal controversy on the essential nature of Jesus and his volitional acts. He is also renowned for negotiation of surrender of Jerusalem to the Muslim caliph Umar ibn al Khattab.
Саяхат
Софроний 560 жылы Дамаскіде дүниеге келген. Оның византиялық грек немесе сириялық тегінен екені айтылады. Риторика пәнінің мұғалімі Софроний 580 жылы Мысырда тақуа болды, содан кейін Феодосий монастырына кірді. 619 жылы Москус Римде қайтыс болғанда Софроний оның денесін монастырьда жерлеу үшін Иерусалимге қайтарды. Ол 633 жылы Александрияға, Мысырға және Константинополге барып, тиісті патриархтарды Моноэнергизмнен бас тартуға көндіруге тырысты, бұл еретік ағым, ол Христианда адамның таңдау мүмкіндігін жоққа шығаратын, жалғыз құдайлық энергияны жақтады. Константинопольдің үшінші кеңесіне арналған синодалық хатынан басқа, Софронийдің осы мәселе бойынша жазған кең көлемді еңбектерінің бәрі жоғалып кетті.
Патриарх болып сайланған
Моноэнергизмді айыптауға жасаған тырабы сәтсіз аяқталғанымен, Софроний 634 жылы Иерусалим патриархы болып сайланды. Оның таққа отыруынан кейін көп ұзамай, ол өзінің танымал синодтық хатын Папа Гонорий I-ге және Шығыс патриархтарына жолдады. Хатында Мәсіхтің екі табиғаты – адам және құдайлық – туралы дұрыс сенімді түсіндірді. Бұл сенім Моноэнергизмге қарсы болды, ол Софронийдің еретикалық Монофизизмнің (Мәсіхтің бір ғана құдайлық табиғаты бар екенін айтушылық) күрделі түрі деп есептегені болжамдалды. Сонымен қатар, ол христиандық Диотелитизм (Мәсіхте адам және құдайдың екі еркі бар екенін білдіретін) ұстанымын қолдаған ертедегі шіркеу әулиелерінен құралған шамамен 600 мәтінді қамтитын «Флорилегиум» (Антология) атты жинақ құрастырды. Бұл құжат та қазір жоғалып кеткен.
Ұстазы
Софроний 634 жылы Рождестволық уағызында дін қызметкерлерін Халкидондықтардың Құдайға қатысты көзқарасына сай ұстауға көбірек мән берді, ал Сарацендердің Палестинаға шабуылы туралы тек қана ең көп таралған ескертулер жасады, Сарацендердің Бейтлехемді бұрыннан бақылап отырғанын баялады. Сарацендердің Палестинаны бақылауын «әлсіз және шешімін таппаған христиандарды жазалау үшін Құдайдың білмейтін өкілдері» деп қараған Софроний, 637 жылы Иерусалим халифа Омар І-ге түскен соң көп ұзамай қайтыс болды, бірақ бұрын христиандарға азаматтық және діни еркіндік беру туралы келісімге келді – бұл келісім «Омари шарты» деп белгілі. Халифаның өзі Иерусалимге келіп, Киелі қабір шіркеуінде патриархпен кездесті. Софроний Омарды онда дұға етуге шақырды, бірақ Омар шіркеудің христиан ғибадатханасы ретіндегі мәртебесіне зиян келтіруден қорқып, бас тартты. Газаның 60 шейітінің азаптары туралы айтуынша, Софроний Амр ибн әл-Ас тарапынан мұсылман дініне өткендерді крещениелегені үшін өлім жазасына кесілді, бұл оқиға ерте мешіттің Храм тауындағы жер сілкінісінен қирауымен бірге шиеленіскен кезде болды. Софронийдің жазбаларында діни пікір таластарынан басқа, Александриялық шейіттер Кир мен Иоаннға оның нашар көру қабілетінің керемет түрде жазылуы үшін алғыс айту арнаған мақтау өлеңдері де бар. Ол сондай-ақ мұсылмандардың Иерусалимді қоршауы және әртүрлі діни мерекелер туралы 23 анакреондық (классикалық өлшем) өлеңдер жазды. Оның «Анакреонтика» 19 және 20 өлеңдері қасиетті қалаға деген құштарлығын білдіреді, мүмкін ол көп сапарларының бірінде Иерусалимнен алыс болғанда сезінген. Екі өлеңнің ретін ауыстыру арқылы әртүрлі тақырыптардың дұрыс тізбегін орнату қажет. Осылай реттелген екі өлең 6 ғасырдың соңындағы Иерусалимнің ең маңызды қасиетті орындарынан толық айналым жасауды сипаттайды, бұл қасиетті жерде христиандықтың алтын ғасыры деп есептеледі. «Анакреонтикон» 20-ның тақырыптарына Иерусалим қақпалары (немесе Солима), Анастасис, Крест тасы, Константин базиликасы, Сион тауы, Преториум, Пробатикадағы Әулие Мария және Гетсимани кіреді. «Анакреонтикон» 19-да Зәйтүн тауы, Бетания және Бейтлехем жайлы айтылады. Софроний Мысырлық Әулие Марияның өмірін де жазды, ол Византиялық қағида бойынша Ұлтық оразаның бесінші бейсенбісінде оқылады.