Кіріспе

Батыс Кейп, Оңтүстік Африкадағы өзен. Олифантс өзені – Оңтүстік Африканың Батыс Кейп провинциясының солтүстік-батыс аймағындағы өзен. Олифант өзенінің бастауы және негізгі су жиналатын аймағы Церес және Седерберг таулары маңында орналасқан. Кланвильям және Булшук су тоғандары осы өзенде орналасқан және су арнасы бойындағы қалалар мен шаруашылықтарды сумен қамтамасыз етеді. Өзеннің ұзындығы шамамен 285 км, ал су жиналатын алабы 46 220 км² құрайды. Ол Кап-Тауннан 250 км солтүстікке қарай орналасқан Папендорп ауданында Атлант мұхитына құяды.

Су бөлу

Олифант өзені Церестің солтүстігіндегі Зиматауларында басталады. Басты арнасының ұзындығы шамамен 265 км. Өзен солтүстік-батысқа қарай терең, тар аңғармен ағып, Кланвильямнан төмен қарай кеңейіп, жазықталып, кең жайылма алабына ұласады. Соңында өзен Папендорп жанында Атлант мұхитына құяды. Өзен сағасындағы арал екіге бөлінген және қызықты тас формацияларын көрсетеді.

Салалар

Оның негізгі саласы – Доринг өзені, Олифант өзеніне қосылғанға дейін Мелькбум/Оудриф деп аталады. Шығыстан құятын Те, Нордхук, Буонтиджес, Рондегат және Ян Дисселс өзендері сияқты қосалқы өзендер әдетте жыл бойы сулы болады, Соут өзенінен басқа. Батыстан құятын Рательс, Еландсклуф және Секоевилей өзендері кішкентай және маусымдық, жүйедегі су ағынына көп үлес қоспайды.

Экология

Олифант/Доринг алабындағы өзендердегі эндемизм Оңтүстік Африка үшін ерекше жоғары, жүйеге сегіз түрі ендемикалық. Өзеннің жоғарғы ағысы – ересек пиломандар (Pseudobarbus serra) мекендейтін негізгі орындардың бірі. Бұл жергілікті эндемик түр IUCN бойынша жойылу қаупі төніп тұрған түрлер ретінде жіктеледі. Қазіргі уақытта ол өте сирек кездеседі, балық аулау арқылы қауіпке ұшырайды және оны өлтіруге немесе ұстауға болмайды; ұзақ өмір сүретін және баяу өсетін түр, ол кедергісіз өсу үшін бірнеше жыл қажет, бірақ он жылдан кейін шамамен 40 см-ге жетеді. CapeNature оны аквакультураға немесе балық шаруашылығына бейімдеу үшін сынақтар жүргізді, бірақ бұл өзен экожүйесін жақсы сақтауды талап етеді. Кланвиллиам қызыл балығы ("P." calidus) – Олифант өзенінде кездесетін тағы бір қауіп төндіретін және заңды түрде қорғалатын түр. Кланвиллиам сары балығы (Labeobarbus seeberi) – бұл бассейндегі тағы бір ірі ципринид, ол Батыс Кап аймағына тән. Ол тұтқында өсіруге белсенді күш-жігер жұмсалды және оның саны жақсарды. Алайда, ол Олифант өзенінде жойылып кеткен болуы мүмкін, және кем дегенде Олифант шатқалы мен Кланвиллиам тоғаны аралығында жоғалып кеткені анық. Оны қайта енгізу мәселесі әлі шешілмеді, себебі пиломан мен Кланвиллиам сары балығы ересек күйінде экологиялық бәсекелес болуы мүмкін, ал Олифант өзені экологиялық жағынан жеткілікті қалпына келмегенше, екеуі де бір уақытта өркендемейді. Олифант өзені Кейп галактикасының (Galaxias zebratus) солтүстік шекарасын белгілейді – бұл Оңтүстік Африка балығы, импортталған форель түрлерімен бірдей ортада тіршілік етеді және Олифант пен Кербумс өзендері арасындағы аймақта қоныстанған. Оңтүстік Африкада бұл салыстырмалы түрде нәзік балық қауіп төніп тұрған түрлерге жатса да, Австралияда осы туысқа жататын түрлер бәсекелес сальмондардың салдарынан жойылып кеткен. Олифант өзендерінде кездесетін басқа да түрлерге Тви-Өзен қызыл балығы (Pseudobarbus erubescens), отты қызыл балық (Pseudobarbus phlegethon), Austroglanis barnardi, Кланвиллиам тас балығы (Austroglanis gilli), Chubbyhead barb (Enteromius anoplus) және Кланвиллиам құм балығы (Labeo seeberi) жатады. Өзен экожүйесіне ең қауіпті биологиялық қауіп – кішкентай ауызды балық (Micropterus dolomieu). Бастапқыда спорттық балық аулау үшін әкелінген, ол басқа балық түрлерінің санын азайтып, зиянкес айналды. Оның жойылуына "Адамдар мен қоршаған ортаны қорғау жөніндегі" Кэп іс-қимыл бағдарламасы қолдау көрсетуде. Биологиялық емес қауіптерге негізінен суару үшін өзен суын шамадан тыс алу және плантациялардан (әсіресе цитрус жемістерінен) пайда болатын уытты беткі ағынды жатады. Бұл өсімдіктер көбінесе өзен жағалауына дейін өседі, жеткілікті мөлшерде табиғи өсімдіктерді қалдырмай, пестицидтер мен тыңайтқыштарды сүзіп, эрозияны тоқтатуға мүмкіндік бермейді, соның салдарынан өзен мен іргелес егістік жердің деградациясына әкеледі.